وقتی جیره بندی صورت می گیرد مردم به دنبال مقابله با آن هستند به عنوان مثال مردم در جهت ذخیره سازی آب برمی آیند بدین ترتیب نه تنها صرفه جویی صورت نگرفته بلکه موجب اسراف و آسیب دیدگی شبکه آب نیز می شوند.

ماعی؛شاید همه چیز از بهمن ماه پارسال شروع شد، یعنی زمانی که داوود مولایی مدیرعامل آب و فاضلاب استان تهران در نشست شورای شهر تهران شرکت کرد. روز بعد روزنامه ها به نقل از او اعلام کردند؛ «آب مورد استفاده مناطق جنوب شهر دارای نیترات بالا است و۳۰درصد جمعیت یعنی حدود سه میلیون شهروند تهرانی در معرض آلودگی هستند. در شرایطی که میزان نیترات در آب نباید بیشتر از ۱۰درصد باشد؛ اما در حال حاضر شاید چند برابر این مقدار در آب جنوب تهران وجود داشته باشد.» هرچند مولایی چند روز بعد این خبر را اصلاح کرد و گفت؛ «من نگفتم ۳۰درصد ساکنان جنوب پایتخت آب آلوده می خورند. خبرنگاران کم لطفی کرده اند، من در اظهاراتم بر این نکته تاکید داشتم که اگر اعتبارات لازم برای هرچه سریع تر پایان یافتن پروژه سد ماملو اختصاص نیابد، سه میلیون نفر در معرض آلودگی آب قرار خواهند گرفت و ما در حال حاضر مشکلی از این ناحیه نداریم.» او در ادامه می افزاید؛ «اگر این اعتبارات به موقع اختصاص یابد، این سد دوساله ساخته می شود؛ که در این حالت است که می توانیم بگوییم در زمینه تامین و توزیع آب مشکلی نخواهیم داشت.» اما با شروع تابستان و بارندگی کم در پاییز و زمستان سال گذشته موضوع آب تهران از دو جنبه حادتر شد؛ اول کمبود آب و دوم باز هم آلودگی. در حال حاضر آب تهران که جمعیتی بالغ بر ۸ میلیون نفر دارد از طریق چهار سد کرج، لار، لتیان و طالقان تامین می شود که آب پشت همین سدها به دلیل کاهش بارندگی از یک سو و دلیل دیگری که در حال حاضر جای پرداختن به آن نیست از سوی دیگر به شدت کم است، لذا هشدارهایی مبنی بر صرفه جویی در مصرف آب هر روزه از رسانه های جمعی اعلام می شود. آلودگی آب مورد دیگری است که نگاه کارشناسان محیط زیست دوباره به سوی آن جلب شده است.اهمیت این موضوع ایجاب می کرد گفت وگوی مشروح با مسوولان آب و فاضلاب استان تهران داشته باشیم.بحث تامین آب در سالی که با انواع محدودیت ها در بخش های مختلف مواجهیم بسیار مهم است در حالی که برق طبق برنامه وزارت نیرو روزانه چهار ساعت قطع می شود. بسیاری نگران جیره بندی آب نیز هستند که البته طبیعی به نظر می رسد اگر چه داوود مولایی در گفت وگویی سه ساعته با خبرنگاران «اعتماد» اعتقادی به جیره بندی آب ندارد حتی اگر وضعیت بحرانی باشد. او می گوید؛ با جیره بندی آب مردم به دنبال مقابله با آن هستند در نتیجه جیره بندی صورت نمی گیرد. اگرچه ممکن است به دلیل برخی مشکلات در شبکه توزیع، آب قطع شود اما به معنای جیره بندی نیست. مدیرعامل شرکت آبفای استان تهران وقتی صحبت از قدمت طولانی تصفیه خانه های تهران به میان می آید این گونه پاسخ می دهد؛ تصفیه خانه های تهران همزمان با شروع آبرسانی شهر تهران ساخته شده است و در زمان خودشان دارای تجهیزات کامل بودند، طبیعی است که با تصفیه خانه هایی که امروز ساخته می شود تفاوت دارند. وقتی از او پرسیده می شود آیا تصفیه خانه های آب تهران با استاندارد روز مطابقت دارد به این جمله پرسشی اکتفا می کند؛ روزنامه شما با استاندارد روز دنیا یکی است؟ و با تایید خبرنگاران که آن را مطابق استاندارد بین المللی می دانند می گوید سوال سختی پرسیدید. گفت وگو با داوود مولایی مدیری که به گفته خودش با مصوبه جدید دولت بازنشسته است و ۲۵ سال در دولت های میرحسین موسوی، هاشمی رفسنجانی و سیدمحمد خاتمی خدمت کرده پیرامون وضعیت آب تهران، خشکسالی، آخرین وضعیت سدها، یارانه یی بودن آب و آلودگی را در پی می خوانید.

● آخرین وضعیت آب تهران و سدهایی که آب شهر را تامین می کنند، چگونه است؟

▪ مسوولیت شرکت آب و فاضلاب استان تهران تامین و توزیع آب ۴۵ شهر به غیر از تهران است که با توجه به کاهش بارش در سال جاری بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. تمرکز جمعیت شهر تهران سبب شد این شهر بیشتر در تیررس بحث باشد. بیشتر آب شهرهای زیر نظر شرکت آبفا از آب های زیرزمینی و ۷۰ درصد آب شهر تهران و بخشی از کرج از چهار سد کرج، لتیان، لار و طالقان تامین و بین مشترکان توزیع می شود.

● شهر تهران چه میزان آب مصرف می کند؟

▪ سالانه نزدیک به یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب برای شهروندان استان تهران تامین می شود که از این رقم یک میلیارد مربوط به شهر تهران است.

● مخازن تامین کننده آب تهران در چه وضعیتی قرار دارند؟

▪ با توجه به کاهش بارندگی ۲۷ درصد نسبت به درازمدت و ۴۶ درصدی نسبت به سال آبی مشابه پارسال مخازن آب نیز با کاهش مواجه شده است.

● آیا امسال قادر به تامین یک میلیارد آب برای شهروندان خواهید بود؟

▪ در خشکسالی این میزان با کاهش مواجه می شود و به همین خاطر بحث ظرفیت سازی و مشارکت مردم مطرح است. امسال آب تهران با ۱۶۱ میلیون مترمکعب کاهش مواجه شده بدین ترتیب وضعیت کنونی متفاوت از سال های گذشته است.

● آقای مهندس با این شرایط توصیف شده، آیا تامین آب تهران در وضعیت بحرانی قرار گرفته است؟

▪ تهران همیشه با چالش همراه بوده، در حال حاضر این چالش بیشتر شده اما وضعیت بحرانی نیست. معتقدم وقتی با بسته شدن یک شیر توسط شهروندان می توان مشکل کم آبی در شرب را جبران کرد چرا در مورد وضعیت بحرانی صحبت کنیم. زمانی می توان در مورد بحران صحبت کرد که هرچه شهروندان تلاش کنند نتوانند به الگوی مصرف دست پیدا کنند اما در حال حاضر دو برابر الگوی مصرف آب در اختیار مردم قرار می گیرد.

● الگوی مصرف در حال حاضر چقدر است؟

▪ ۱۵۰ لیتر در شبانه روز برای هر شهروند تعیین شده که به نظر می رسد عدد خوبی است. اما در حال حاضر مصرف آب هر فرد تهرانی معادل ۳۳۰ لیتر در شبانه روز است. اگر مردم الگوی مصرف ۱۵۰ لیتر را رعایت کنند با کمبود، جیره بندی و قطع آب مواجه نمی شویم.

● اگر امکان دارد وضعیت آب تهران را با تابستان سال ۸۰ که آب قطع و جیره بندی شد و متعاقب آن تانکرها در برخی از مناطق تهران مستقر شدند مقایسه کنید؟

▪ سال ۸۰ یک فرق با سال ۸۶ دارد و آن هم افزایش جمعیت و مصرف آب است اگرچه در این زمینه ظرفیت سازی نیز صورت گرفته است. اما براساس آمار و اطلاعات سال جاری و اطلاعات سال ۸۰-۷۹ به این نتیجه رسیدیم که جیره بندی و قطعی آب نمی تواند در عبور از بحران کمک کند.

● چرا؟

▪ چون وقتی جیره بندی صورت می گیرد مردم به دنبال مقابله با آن هستند به عنوان مثال مردم که قبل از قطع آب از قطعی باخبر می شوند در جهت ذخیره سازی آب برمی آیند و پس از وصل مجدد آب تمام ظروف آب را خالی می کنند بدین ترتیب نه تنها صرفه جویی صورت نگرفته بلکه موجب اسراف و آسیب دیدگی شبکه آب نیز می شوند. پیش بینی برای سال جاری این است که با کمک مردم آب جیره بندی نشود. البته ممکن است به دلیل برخی مشکلات لوله گاهی آب قطع شود که این به معنای جیره بندی نیست.

● آقای مولایی شما در صحبت هایتان تنها به صرفه جویی مردم اشاره می کنید در حالی که استحضار دارید سازمان های دولتی حجم زیادی از آب تولیدشده را مصرف می کنند، برای سازمان های دولتی چه برنامه یی دارید؟

▪ ادارات دولتی موظفند از ابتدای تیرماه قیمت تمام شده آب را بدون یارانه پرداخت کنند.

● شما فکر می کنید این مصوبه قابل اجرا باشد؟

▪ به این سوال نمی توانم پاسخ دهم. مشکل ریشه یی و فرهنگی است. اما با بازرسی دقیق و کنترل هزینه می توان به نتیجه دلخواه که همان صرفه جویی است، رسید.

● اما دولت در ایران آنقدر قدرت دارد که می تواند این مصوبه را اجرا نکند، به عنوان مثال ارگان های دولتی به وزارت نیرو بدهکارند اما هنوز در جهت تسویه حساب آن اقدامی انجام نداده اند؟

▪ درست است اما جوابش را من نباید توضیح دهم.

● میزان طلب بخش آبفا از ارگان های دولتی چقدر است؟

▪ میزان آن را در حال حاضر نمی دانم.

● اگر امکان دارد حدوداً این رقم را بگویید. (با مسوول دفترش تماس می گیرد و خواستار طلب آنها می شود.)

▪ پنج میلیارد تومان مجموع بدهی دستگاه های دولتی است.

● آقای مولایی شما دی ماه پیش بینی کرده بودید با توجه به بارندگی ها سال آبی خوب و نرمالی خواهیم داشت اما در واقع این گونه نشد.

▪ در آخرین گزارشی که دی ماه منتشر شد سازمان هواشناسی سال آبی خوب و نرمالی را برای همه استان ها پیش بینی کرد و ملاک صحبت ها و قضاوت های ما نیز این گزارش است.

● یعنی سازمان هواشناسی اطلاعات نادرستی را در اختیار شما قرار داده است؟

▪ من نمی دانم.

● به هر حال شما گفتید سال آبی نرمال پیش رو داریم و به گزارش های سازمان هواشناسی استناد کردید. اگر در دی ماه از وضعیت خشکسالی اطلاع پیدا می کردید قطعاً برنامه ریزی بهتری می کردید.

▪ سازمان هواشناسی تقریباً اوایل زمستان سال ۸۶ وضعیت نرمال آبی را پیش بینی کرد اما در اسفند این گزارش آنها تغییر کرد و ما برنامه ریزی را آغاز کردیم.

● یعنی برعکس مصاحبه شما با خبرنگاران که اعلام کرده بودید سال آبی نرمال داریم؟

▪ این جمله را فقط من نگفته بودم، وزیر نیرو و سازمان هواشناسی نیز اعلام کردند.

● بعد از این گزارش آیا سازمان هواشناسی را بازخواست کردید؟

▪ من مسوول بازخواست از سازمان هواشناسی نیستم. اما این جمع بندی همه بود که با توجه به اینکه برف سنگینی باریده، سال آبی نرمالی را در پیش داریم. همه مصاحبه کردند من هم در جمع خبرنگاران اعلام کردم.

● از این بحث بگذریم. شما به عنوان متولی تامین آب تهران در جریان هستید حجم عظیمی از آب اسراف می شود؛ به عنوان مثال در ساخت و ساز و نوع طراحی شیرآلات یا در بخش شمال تهران که بخش زیادی از آب صرف پر شدن استخرها می شود اما تمام شهروندان از کم آبی ضرر می کنند، شما چه کردید؟

▪ درست می گویید. شرکت آبفا فعالیت گسترده یی را در خصوص طراحی و استفاده از لوازم کاهنده انجام داده است. به عنوان نمونه در حال حاضر برخی مدارس و آپارتمان ها از لوازم کاهنده استفاده می کنند. چندین روش برای استفاده مطلوب از منابع آب وجود دارد؛ لوازم کاهنده، استاندارد شدن لوله کشی، فرهنگ سازی در مصرف و بالا رفتن قیمت آب برخی از این روش ها است.

● آیا در زمینه ساخت و ساز و استفاده از شیرآلات کاهنده در ساختمان ها با وزارت مسکن برنامه یی داشتید؟

▪ بله.

● چه نتایجی حاصل شد؟

▪ بد نبود. اگر دقت کرده باشید در چهار سال گذشته کارخانه یی برای تولید لوازم کاهنده وجود نداشت اما در حال حاضر وجود دارد.

● نظر شما در مورد یارانه آب که در قبوض وجود دارد، چیست؟ آیا علت مصرف بالای آب این یارانه است؟

▪ من نمی خواهم بگویم مردم مشکل اقتصادی ندارند، ولی هزینه آب عدد کوچکی در سبد هزینه خانوار است و من با نظر شما کاملاً موافقم.

● یعنی به نظر شما این یارانه باعث مصرف بالای آب شده است؟

▪ صددرصد. نظر شما یک نظر کارشناسی است و قیمت در کنترل مصرف بسیار موثر است. وقتی میوه یی گران می شود مردم اسراف نمی کنند بنابراین قیمت موثر است. خیلی چیزها موثر است. لوازم کاهنده و فرهنگ سازی نیز موثر است ولی قیمت بسیار تاثیرگذار است. مردم می توانند با همکاری مصرف را متعادل کنند.

● آیا برنامه یی برای حذف یارانه یا آموزش رعایت الگوی مصرف آب دارید؟

▪ آموزش را طبق رویه ادامه می دهیم، اما در زمینه قطع یارانه باید دولتمردان بیندیشند. چون در این زمینه ما تصمیم گیرنده نیستیم. دوست داریم قیمت آب به گونه یی باشد که هم بتواند هزینه های جاری را پوشش دهد و هم بتواند کمتر مصرف شود. این آرزوی ما است.

● طبق طرح جامع توسعه آب تهران که در سال ۸۲ تدوین شد قرار شد دو سد نمرود و ماملو ساخته شود. وضعیت این سدها چگونه است و طرح جامع توسعه به کجا رسیده است؟

▪ سد ماملو که با اهداف کشاورزی و تامین ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب شرب طراحی شده بود به بهره برداری رسید و ان شاءالله با تکمیل طرح تصفیه خانه شماره ۷ ، ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب به تهران و ۵۰ میلیون مترمکعب به ورامین می رود. سد طالقان نیز به بهره برداری رسید.

● وضعیت سد نمرود و وادان چگونه است؟

▪ سد نمرود کشاورزی است. احتمالاً وادان هم جزء سدهای کشاورزی است.

● طرح جامع توسعه آب در چه مرحله است؟

▪ طرح جامع آبرسانی به استان تهران معنی و مفهومش این نیست که آب به منطقه اضافه می شود، چون بارندگی و حوزه های تامین آب تهران مشخص است.

● اما در طرح جامع توسعه پیش بینی شده با توجه به افزایش جمعیت تهران منابع آبی هم افزایش یابد؟

▪ هر آبی که در منطقه بوده استحصال شده است. سدهای کرج، لار و حتی طالقان هم از حوزه ما خارج است؛ یعنی جمعیت تهران به هر اندازه اضافه شود منابع آب آن ثابت است. البته طرح جامع کمک می کند که تخصیص آب به بخش های مختلف تغییر کند؛ یعنی می گویند سهم آب تامین شده در بخش های مختلف شرب، بهداشتی و صنعتی چگونه است. در تهران شاید آب بخش صنعت و کشاورزی را توسعه ندهیم و سهم این بخش را برای تامین آب شرب اختصاص دهیم چون نمی توانیم جمعیت را کنترل کنیم. در حال حاضر همه منابع آب تهران و اطراف آن به بهره برداری رسیده و به این شهر منتقل شده است و امکان توسعه بیشتر یا رفتن به حوزه دیگر وجود ندارد.

● یعنی تمام منابع تامین آب تهران به بهره برداری رسیده؟

▪ تقریباً به بهره برداری رسیده، ولی تاسیسات پشتیبانی سد طالقان و ماملو هنوز کامل نشده است که این تاسیسات اعم از تصفیه خانه های ۶ و ۷ است که باید تکمیل شود. با تکمیل تونل و طرح خط انتقال از ماملو به شهر تهران و قرچک منابع آب تهران تمام می شود. بیشتر فضای حاکم در وزارت نیرو مدیریت بر منابع موجود است؛ مدیریت عرضه بر تقاضا و مدیریت مصرف.

● مدتی قبل عده یی از کشاورزان ورامین با روزنامه تماس گرفتند و اعلام کردند آب سدی که برای آبیاری زمین های آنها در نظر گرفته شده به سمت تهران منتقل شده. آیا در صورت بحران در تهران آب بخش کشاورزی مناطق دیگر به تهران منتقل می شود؟

▪ آب سدی برای انتقال آن به تهران بسته نشده بعضی از سدها اهداف شرب و کشاورزی مشترک دارند مثل سد لتیان که تامین کننده بخشی از آب کشاورزی و بخشی از آب شرب است که در زمان خشکسالی اولویت تامین آب شرب است.

● آقای مولایی همان طور که اشاره کردید بخشی از آب تهران از آب های زیرزمینی تامین می شود این میزان در حال حاضر چقدر است؟

▪ سالانه ۲۸۸ میلیون مترمکعب از آب های زیرزمینی برداشت می شود.

● برای امسال چقدر پیش بینی شده است؟

▪ ۳۹۰ میلیون مترمکعب.

● از چند حلقه چاه تامین می شود؟

▪ از ۳۵۰ حلقه چاه.

● حجم کل سفره های زیرزمینی تهران چقدر است؟

▪ شرکت آب منطقه یی تهران باید در این زمینه پاسخ دهد.

● آقای مهندس همان طور که اطلاع دارید برخی از دشت های کشور ممنوعه هستند اما از آن برداشت می شود آیا نباید جلوی برداشت از این دشت ها گرفته شود؟

▪ باید گرفته شود به شرط آنکه همه به قانون احترام بگذارند و اقدام به حفر چاه های غیرمجاز نکنند.

● وضعیت آلودگی آب های زیرزمینی که بحث های پیرامون آن بسیار زیاد است، چگونه است؟

▪ سازمان آب منطقه یی، شرکت آبفای استان تهران و محیط زیست مسوول جلوگیری از آلودگی آب هستند اما آبی که در اختیار مردم قرار می گیرد، سالم است. اخیراً استاندار استان تهران اعلام کرد پس از برداشت آب از ۱۲۹ ایستگاه سلامت آب آن تایید شد. دانشگاه علوم پزشکی، تهران و شهید بهشتی ناظر عالی بر کیفیت آبی که در اختیار مردم قرار می گیرد، هستند. آب تهران سالم است، هرجا مشکلی باشد برطرف می شود، ضمن اینکه ۲۶ آزمایشگاه مجهز در استان برای نظارت بر آب زیر نظر این شرکت فعالیت می کنند. اما این موضوع که آب های زیرزمینی در معرض آلودگی هستند، کاملاً صحیح است.

● اما به نظر می رسد در معرض آلودگی نیستند بلکه آلوده هستند. به عنوان مثال خیلی جاها که برای آبیاری از چاه استفاده می کنند، آب همراه با کف سفیدرنگی است. این نشان از آلودگی آب های زیرزمینی نیست؟

▪ ما باید برای آلودگی یک تعریفی داشته باشیم.

● تعریف شما از آلودگی چیست؟

▪ برای تمام املاح موجود آب استانداردی تعریف شده است. اگر میزان املاح تا این حد تعیین شده باشد مجاز و اگر بالاتر از این حد باشد غیرمجاز است. آب جاجرود، آب کرج، طالقان و همه منابع آبی کشور در تصفیه خانه تصفیه می شود. تمام تصفیه خانه ها یک ورودی دارد و یک خروجی. آب مورد مصرف در آزمایشگاه اندازه گیری می شود. آنجا هم مجاز و غیرمجاز آن تعیین می شود. ما آلودگی را با چشم نمی توانیم تشخیص بدهیم. به نظر من اگر یک قطره آب هم آلوده باشد، این آب غیرمجاز است.

● اما فاضلاب بسیاری از کارخانه های صنعتی یا ویلا های شخصی به منابع آبی تهران ریخته می شود.

▪ درست است. از این واحدها خیلی زیاد است اما این موضوع به سازمان محیط زیست مربوط می شود که با این واحدها برخورد کند. سال گذشته سازمان محیط زیست با تعدادی از این واحد ها برخورد کرد.

در حال حاضر آب کرج به تصفیه خانه خیابان فاطمی آورده می شود و در همین آزمایشگاه بررسی می شود. اما با حرف شما موافقم که نباید ساخت و ساز صورت بگیرد.

● ولی در حال حاضر در اطراف کرج، لتیان و دیگر منابع آبی تهران ساخت و ساز می شود؟

▪ خب. سازمان ما اختیار تصمیم گیری برای ساخت و ساز ندارد.

رویا خالقی ، مونا قاسمیان