می‌توان تصور كرد برای تهرانی‌های سال ۱۲۸۴ شب‌های چراغان خیابان چراغ برق آن روز چقدر دیدنی بوده‌است. قدم زدن در خیابانی كه به مدد كارخانه برق حاج حسین امین‌الضرب كمی دورتر از خیابان لاله‌زار آن روزگار حداقل پنج تا هفت ساعته نورباران بوده رویایی دست‌یافتنی و خیال‌انگیز بوده است. هرچند لذت آن شب‌های خیابان چراغ برق این روزها و در سالگرد یكصد و سه‌سالگی صنعت برق در اطراف خیابان امیركبیر امروزی بیشتر شبیه به كابوسی خیس از عرق و كلافه‌بودن برق نداشتن و شلوغی ناشی از خاموشی چراغ راهنمای چهارراه سرچشمه است كه حالا چند روزی است كه مانند دیگر محله‌های پایتخت یكصد و سه سال پس از آمدن صنعت برق بیش از دو ساعت خاموشی را تجربه می‌كند. البته وزارت نیرو در اقدامی بسیار اساسی شماره ۱۲۱ را اعلام كرده‌است تا شهروندان محترم پایتخت در سال ۱۳۸۷ خاموشی بیش از دو ساعت یا بیش از یك وعده برنامه زمان‌بندی را خبر دهند كه اگر پس از ده‌ها بار و صدها بار تلاش كسی موفق به گرفتن این شماره شد با این پاسخ روبه‌رو شود كه «می‌دانیم، آن محله همین‌طوری است.» شاید تمام تلاش دولتمردان دولت نهم این است كه با افزایش گسترده جیره‌بندی كالاهای مختلف نوستالژی سال‌های دهه شصت را در قرن بیست‌و یكم و در سال‌های پایانی دهه ۸۰ تكرار كنند. حالا دیگر خاموشی بیش از چند ساعت در شبانه‌روز برای پایتخت‌نشینان عادی است، اما این تنها بحران و معضل این‌روزهای تهرانی‌ها نیست، چند برابر شدن قیمت چراغ‌های اضطراری كه سال‌ها بود بازار كسادی را تجربه می‌كرد تا یادآوری خاطرات سروصداهای موتوربرق‌هایی كه یك‌بار دیگر از انبارها به صف نخست ویترین‌ها پیوسته‌اند، بخشی از ارضا كردن حس نوستالژی سال‌های دوری است كه بخشی از مردمان این سرزمین تجربه كرده‌اند و بخش دیگری كه كودكی و نوجوانی خود را با اینترنت و بازی‌های كامپیوتری آغاز كرده‌اند با آن بیگانه‌اند.

خاموشی‌هایی كه اگر برنامه چهارم توسعه كه به گواه بسیاری از كارشناسان ارشد اقتصادی كه به صورت قانون غیرقابل اجرا درآمده اجرا می‌شد اینك به فكر سهمیه‌بندی برق و اعلام جداول خاموشی نبودیم. به گزارش ایلنا، مطابق سند ملی و تولید برق در اهداف كمی بخش برق در سند ملی توسعه بخش برق و انرژی‌های نو كه برنامه چهارم توسعه بر پایه آن نوشته شده، آمده است: هدف اصلی بخش برق، تامین برق مطمئن برای مشتركان و عدم‌بروز خاموشی با ایجاد ظرفیت نیروگاهی مورد نیاز است. در این راستا ابتدا حداكثر نیاز مصرف كشور برآورد شده و سپس براساس این نیاز به مصرف، ظرفیت نیروگاهی مورد نیاز (اسمی و عملی) حاصل شده است.

البته در این زمینه شاید نیاز به مصرف كشور برآورد شده و همواره از افزایش مصرف سخن می‌گویند در حالی كه به بخش توسعه هیچ توجهی نشده است. در اهداف كمی بخش برق طی سال‌های برنامه چهارم كل ظرفیت عملی نیروگاه‌ها بر پایه سال ۱۳۸۳، ۳۲هزار و ۹۵۳ مگاوات برآورد شده است كه سال ۸۴ باید ظرفیت كل نیروگاه‌ها به ۳۶۳۴۴، در سال ۸۵ به ۳۹۸۱۷، در سال ۸۶ به ۴۳۶۰۸، در سال ۸۷ به ۴۷۸۵۰ و در سال ۱۳۸۸ به ۵۲ هزار و ۵۶۰ مگاوات برسد، یعنی متوسط نرخ رشد سالانه معادل ۸/۹ درصد را داشته باشد. این در حالی است كه به گفته پرویز فتاح كل ظرفیت تولید برق كشور با احتساب نیروگاه‌های حرارتی، برق- آبی و سیكل تركیبی حدود ۳۵ هزار مگاوات است كه با نیاز كشور یعنی حدود ۳۷ هزار و ۵۰۰ مگاوات فاصله دارد. البته در سند ملی توسعه بخش برق حداكثر نیاز مصرف در سال ۸۷، ۴۰ هزار و ۳۰۰ مگاوات پیش‌بینی شده است.

البته گزارش دیگری نیز تصریح دارد كه میزان تلفات و هدر رفت انرژی برق در شبكه توزیع برق ایران در حال حاضر بیش از ۱۹ درصد است، این آمار بیانگر آن است كه ایران بزرگ‌ترین هدر‌دهنده برق در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقاست.

یكی از شاخص‌هایی كه در اهداف كمی بخش برق خودنمایی می‌كند مدت خاموشی براساس دقیقه در شبانه روز به ازای هر مشترك است كه براساس آن مدت‌زمان خاموشی در سال چهارم برنامه دو دقیقه و ۳۰ ثانیه پیش‌بینی شده است.

اما باز هم این تمام داستان تهران سال ۱۳۸۷ نیست، آنها عادت كرده‌اند برای بنزین زدن از نیم ساعت تا ۴۵ دقیقه و حتی بیشتر در صف انتظار بكشند تا اگر برق جایگاه در زمان انتظار نرفت بتوانند بنزین بزنند، این مدت انتظار برای آنها كه از سر اجبار یا اختیار به راهكار دولت نهم برای جبران كمبود بنزین تن داده‌اند و خودروی گازسوز سوار می‌شوند تا چندین ساعت هم قابل تصور است، ‌آنقدر كه فرآیند چندین‌ساعته دریافت گاز (سی‌ان‌جی) خود به سرگرمی تازه‌ خانواده‌هایی تبدیل شده‌است كه مجبورند یا ترجیح داده‌اند خودروی دوگانه‌سوز سوار شوند. صحنه تكراری رانندگان دبه به دستی كه برای خودرو درراه‌مانده‌شان بنزین می‌برند یا شب‌نشینی در تاریكی پیاده‌روها و بوستان‌های تاریك شب‌های دم‌كرده تابستان گرم امسال آن‌قدر عادی شده‌است كه دیگر كسی از دیدن آنها تعجب نكند. این در حالی است كه بیژن حاج‌محمدرضا، رئیس سندیكای جایگاه‌داران بر این باور است كه صف‌های ایجادشده در جایگاه‌های بنزین دیگر قابل شكستن نیست.

حاج‌محمدرضا با بیان اینكه همه این عوامل موجب شده صف‌های طولانی و غیر قابل شكستن در مجاری عرضه ایجاد شود، افزود: قطع برق و نبود دستگاه برق اضطراری مناسب و معیوب بودن كارت‌خوان‌ها ونیز فرسوده شدن كارت‌های سوخت كه گاهی در دستگاه خوان‌ می‌شكند، از جمله دلایل صف‌های طولانی است.

بازگشت به دوران بادبزن و دبه، در كنار تحمل تورمی كه نرخ رشد بیست درصد را در سال سوم زمامداری دولت نهم پشت‌سر گذاشته همه سهم مردم از سیاست‌های اقتصادی دولتی است كه در سه‌سال گذشته گاه شعار تثبیت قیمت‌ها برای تحقق عدالت سرداده و از رهگذر آن نتوانسته هم‌پای نیازهای رو به رشد جامعه ظرفیت‌سازی كند و این روزها ‌سازی دیگر برای عدالت كوك كرده‌است كه پیامد نخست آن چند برابر‌شدن قیمت كالاها و خدماتی است كه چند ماهی است قسطی به دست مردم می‌رسد.

آرش حسن‌نیا