احمد نادعلیان باور دارد: عموما آیین‌ها، نمادها و نشانه‌های کهن و دینی حضور گسترده‌ای در هنر جدید دارند. هنر جدید ایران معمولا مسایل فرهنگ‌های بومی و سنتی را همانند آیینه‌ای به‌نمایش می‌گذارند. از این‌رو این هنر در ایران غالبا شاعرانه، تمثیلی و نمادگراست كه در این میان نمادها و نشانه‌های موجود در عزاداری امام حسین (ع) جایگاه ویژه‌ای در هنر جدید دارند.

این مدرس دانشگاه درباره‌ی "آیین‌ها و نمادهای عاشورا در هنر جدید" تاكید كرد:‌ برخلاف هنر مدرن که نتیجه‌اش روند همسان‌سازی فرهنگ‌ها بود، هنر جدید پذیرای سنن، مفاهیم و مضامین گسترده‌ و زبان آن جهانی است، اما سنت‌های بومی را محترم ‌شمرده و به‌کار می‌گیرد.

وی اذعان كرد:‌ اگرچه در کشورهای غربی هویت‌جویی دوران پست مدرن معطوف به جنسیت و نژاد است، اما در کشورهایی که سنن کهن و غنی دارند آیین‌ها حضور گسترده‌ای در هنر جدید داشته و نتیجه آن رشد نوعی هویت ملی و مذهبی در هنر بوده است.

به‌زعم این پژوهش‌گر، فرهنگ عاشورا بسیار غنی است به‌طوری‌ که متضمن بسیاری از نمادهای ملی، عرفانی و مذهبی است. ازسوی دیگر در آن نمایش‌های آیینی، هنر تصویری و صنایع متنوعی دیده می‌شود که قابلیت‌های بسیاری را فراهم می‌کنند که هنرمند امروزی با بهره‌گیری از آن می‌تواند فضایی خلاقانه را ایجاد كند که ریشه در فرهنگ عمومی دارد.

نادعلیان متذكر شد:‌ با ابزار و رسانه‌های جدید می‌توان فرهنگ ملی دینی کهن را به نسل جوان انتقال داد. چنان‌چه مفایم دینی ما با ابزار و رسانه‌های جدید ارایه شوند، بیشتر مورد استقبال نسل جوان قرار می‌گیرند، زیرا با چنین ابزاری در زندگی روزمره کار می‌کنند و با زبان آن آشنا هستند.

وی افزود: از آن‌جا که در هنر جدید مرز بین هنرها کمرنگ می‌شود در این هنر گونه‌های مختلفی از آیین‌ها و هنرهای وابسته به فرهنگ عاشورا حضور دارند. در هنر جدید ایران اشیای آماده، هنرهای تصویری، موسیقی و نمایش‌های موجود در آیین عاشور حضوری گسترده داشته‌اند.

به‌گفته‌ی او،‌ در سال‌های اخیر این نگرانی وجود داشته و دارد که هنر مورد استفاده در ایام عاشور سرانجامی را نشان می‌دهد که از هنر دینی عرفانی فاصله گرفته و مضامین مذهبی را با زمان و مکان دنیوی و با فنونی نازل به‌نمایش می‌گذارند.

نادعلیان با این استدلال كه هموراه راهبردهای سلبی و بازدارنده کار ساز نیست، تاكید كرد، هنر جدید نه تنها تعارضی با دیدگاه فقها ندارد، بلکه این قابلیت را دارد که نشانه‌های ملی و مذهبی ما را منطبق با سلیقه نسل جدید ارایه دهد.

وی سپس با اشاره به نمادهای موجود در فرهنگ عاشورا توضیح داد: در ایام عاشورا در دسته‌جات عزاداری امام حسین (ع)، مجموعه‌ای از نشانه‌ها و نمادها كه با هم تركیب شده‌اند، حمل می‌شود، كه به آن "علامت" گفته می‌شود. تركیب عمودی علامت معمولا چیزی شبیه صلیب و یا درخت زندگی است و معمولا تیغه‌های آن با فلز ساخته می‌شود؛ در قسمت‌های مختلف آن پارچه‌های دستبافت و گل‌دوزی شد و پرهای بزرگ رنگی و پرهای طاووس استفاده می‌شود.

او متذكر شد:‌ با نگاهی به آثار فلزی باقی‌مانده از قرون اولیه اسلامی می‌توان دید كه اجزای علامت از قرون گذشته وجود داشته است، ولی تركیب كلی و فعلی آن بیشتر در یكی دو قرن اخیر شكل گرفته است و هنوز در حال تحول است.

وی افزود: آنچه كه بیشتر در آثار گذشته دیده می‌شود، علامت‌های تك تیغه‌ای و سه تیغه‌ای هستند كه به هنگام رزم در دست جنگ‌جویان حمل می‌شدند. در بعضی از نقاشی‌های صفوی چنین علامت‌هایی نقاشی شده‌اند.

مدرس دانشگاه‌های هنر تهران عنوان كرد: این نظر وجود دارد كه علامت برگرفته شده از صلیب مسیحی است. ولی آنچه كه مسلم است تركیب فعلی آن هویتی پیدا كرده است كه كمتر در فرهنگ‌های دیگر وجود داشته است و شبیه آن در هنر گذشته ایران نیز وجود ندارد.

احمد نادعلیان، با بررسی نمادهای فعلی موجود در علامت توضیح داد: شیر و خورشید دو نماد كهن هستند كه ریشه در ایران باستان دارند و در علامت حضور دارند. در ایران باستان شیر نماد ایزد مهر بود. در دوره اسلامی نماد امام علی (ع) شد. در بسیاری از علامت‌های كنونی شیرها شمشیر دو سر دارند كه همان ذوالفقار یا شمشیر امام علی (ع) است.

این هنرمند هنر جدید افزود: خورشید نیز در ایران باستان چشم اهورا مزدا و نماد دیگری از مهر نور و روشنایی بود كه در دوره اسلامی نمادی از معشوق شد.

او یادآوری كرد كه یكی دیگر از نمادها كه گاهی در بعضی از علامت‌ها دیده می‌شود بُراق است. بُراق موجودی مركب از سر انسان، اسب بالدار؛ در بسیاری از نقاشی‌های خمسه نظامی و معراج‌نامه‌ها می‌توان دید كه پیامبر اسلام (ص) سوار به بُراق به معراج می‌رود. در بعضی از نمونه‌ها بُراق داری دم طاووس است.

نادعلیان در ادامه توضیح داد: نماد دیگر مرغی است كه سری انسانی دارد. این اعتقاد وجود دارد كه این مرغ، مرغی بهشتی است كه بر درخت طوبا آشیانه دارد. چنین مرغی در بعضی از نقاشی‌های قهوه‌خانه‌یی هم دیده می‌شود.

او گفت: نماد دیگر كه در علامت وجود دارد پنجه است. در فرهنگ شیعی ایران این پنجه یادآور پنج تن (محمد، علی و فاطمه، حسن و حسین) و همچنین دست بریده حضرت عباس (ع) است كه در واقعه كربلا زمانی‌كه برای تشنگان صحرای كربلا آب می‌آورد دست خود را از دست داد. به همین جهت در فصل گرما در همه جای ایران، بسیاری از مردم كه نذر دارند، آب خنك رایگان در اختیار تشنگان قرار می‌دهند. معمولا كاسه‌هایی كه برای آب خوردن در كنار این ظروف آب وجود دارد داری پنجه هستند.

این مدرس دانشگاه عنوان كرد: علاوه بر این نمادها بعضی از علامت‌ها داری حیواناتی هم‌چون شتر، گوزن یا آهو هستند. شاید شتر یادآور اهل بیت امام حسین (ع) كه از كربلا به شام برده شدند و آهو در فرهنگی شیعی یاد آور امام رضا (ع) است كه آهو را شفاعت و شكارچی را از كشتن او منع كرد.

به‌گفته‌ی وی، یكی از دیگر نمادهای رایج طاووس است كه در طرفین علامت به‌صورت متقارن نصب می‌شوند. طاووس در فرهنگ‌های مختلف نماد است. در فرهنگ عرفانی و اسلامی ایران نمادی از روح انسانی است كه طالب بازگشت به موطن اصلی خود است. اشعار عطار نیشابوری در منطق‌الطیر حاكی از این معناست.

او با یادآوری اینكه تیعه‌های علامت معمولا داری نقوش هستند كه تصویر پیامبر امامان و خط نوشته‌ها را بردارند، تصریح كرد: تركیب كلی تیغه‌های علامت همانند سرو هستند و در طرفین آن‌ها دو شكل دهن اژدری تعبیه می‌شود. چین اشكال دهن اژدهایی در گوشه‌ها و طرفین علامت نیز دیده می‌شود. چنین نقشی برگرفته از نقوش تذهیب بود و به كرات در كاشی‌ها و قالی‌های ایرانی دیده می‌شوند.

به‌زعم نادعلیان، شاید تركیب كلی علامت دو درخت را دربر داشته باشد؛ درخت طوبا و درخت ذقوم. درخت طوبا خوبی‌های انسان و درخت ذقوم نفس انسانی است و در مجموع، تركیب علامت پالایش و تطهیر نفس را نشان می‌دهد.

وی در پایان متذكر شد، حمل و مهار كردن علامت نوعی مرام پهلوانی و زورخانه‌یی را می‌طلبد. معمولا حمل كنندگان علامت وقتی به مسجد، حسینیه یا تكیه ای میرسد به طرف آن علامت را با مهارت خاصی خم می‌كند و در مقابل علامت دیگر آن‌را به گردش در می‌آورند. صدای زنگوله‌ها و نرمی حركت پرها خصوصا پر طاووس یاد آور رقص طاووس است كه دور خود می‌چرخد. این گردش همچنین یادآورسماع و رقص كیهانی است.