نمایشگاه «گنجینه هنرهای از یاد رفته ایران»، شنیدن عنوان این نمایشگاه شاید برای خیلی از افراد جالب و عجیب باشد و آنها را وادار به تفكر كند كه اگر گنجینه‌ای وجود دارد چرا از یاد رفته است؟ چون همیشه گنجینه‌ها برای ما یادآور ثروت، ارزش و دارایی هستند پس چگونه به فراموشی سپرده شده است؟

در گالری صبا اما پاسخ تمام این سوال‌ها را می‌توان پیدا كرد. فضای مدرن گالری صبا میزبان آثاری است كه هیچ ارتباطی به دوران ما ندارند.

قلمدان‌ها،‌ قیچی‌ها و قاشقك‌ها، چاقو، كاسه و بشقاب‌های لاكی و لعابی، سجاده و پردهای پولك‌دوزی و گلابتون و قلمكار، جاقرآنی، اسفندان، حمایل، قلیان و تابلو فرش و... نه!

این جمله درست نیست باید بگویم این آثار تمام هویت گذشته ما را در خود دارند، هویتی كه به نام مدرنیته كه با دست‌های خودمان از ما گرفته شده و آخرین بازماندگان این هنر نیز شور و رمقی برای ادامه راه ندارند و در نهایت همه آنها می‌گویند ما آخرین‌ها هستیم.

● بدون پشتیبان

این برای اولین بار است كه نمایشگاهی از هنرهای سنتی ایران در موسسه فرهنگی صبا برگزار می‌شود. محسن زارع، مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری صبا در ارتباط با چگونگی برپایی این نمایشگاه گفت: این نمایشگاه به‌رغم وعده‌های قبلی و بدون پشتیبانی و همكاری مراكز فرهنگی دولتی و متولیان این هنرها در كشور و تنها با مشاركت مجموعه‌داران خصوصی شكل گرفته است.

وی ادامه داد: به‌رغم وعده‌ها و هماهنگی‌ها و توافقات انجام شده قبلی برای امانت دادن آثار موزه‌های كشور متاسفانه هیچ مركز دولتی با این نمایشگاه همكاری نكرد.

زارع گفت: ما از دوستان میراث فرهنگی گله داریم زیرا آنها در نهایت ما را تنها گذاشتند و به هیچ كدام از وعده‌هایشان عمل نكردند. نگارخانه‌ها، سالن‌ها و برنامه‌های فرهنگستان هنر، زمینه خوبی برای نیل به اهداف میراث می‌تواند فراهم سازد كه امیدواریم در آینده این مشكلات فعلی حل شود.

● استاد دزفولی

آرامشی كه از طریق هنرهای سنتی به انسان‌ها منتقل می‌شود آرامش ظاهری نیست، بلكه آدمی را در فضایی قرار می‌دهد كه به منزل و هدف نهایی آفرینش خود می‌رسد. یكی از نكات جالب نمایشگاه «گنجینه‌های هنرهای از یاد رفته ایران» برگزاری كارگاه‌های تخصصی این هنرهای از یاد رفته است كه فرصتی مغتنم و كمیاب است برای رجوع به هنرهای اصیل خویش كه در این دوران وازدگی راه تازه‌ای را برای ادامه راه هنر نشان می‌دهد و با دیدن كار این استادكاران در غرقه‌‌هایشان با جایگاهشان، شیوه آموزش معنویشان و سیر و سلوك معنویشان آشنا می‌شویم.

استاد حسین نقاش یكی از استادانی است كه بر روی شیشه، نقاشی می‌كند، نقاشی بر روی شیشه شاید در دوران قاجاریه مورد علاقه شازدگان قجری و خانواده‌های اشراف بود كه شاید این سبك كار در‌حال‌حاضر تقریبا منسوخ شده و شاید در كمتر جایی بتوان این جنس نقاشی را دید.

استاد نقاش درباره سبك كارش بر روی شیشه گفت: این هنر در خانواده ما موروثی بود، من این كار را از پدر و پدربزرگم‌ آموختم و آنها نیز این كار را از پدرشان آموخته بودند، وی توضیح داد كه من از كودكی نقاشی بر روی شیشه و پرده را می‌آموختم و تمامی كارهای خانواده ما فقط سنتی و مذهبی بود و تصاویری را نیز بر روی پرده می‌كشیدیم كه تماما كارهای مذهبی بودند.

این استاد نقاشی دزفولی گفت: در زمان قدیم اگر كسی كار نقاشی می‌كرد هیچ گاه به پولی كه به او می‌دادند نگاه هم نمی‌كرد، زیرا همه قانع بودند ولی با اینكه حرفه اصلی من نقاشی است اما متاسفانه برای امروز كافی نیست. من حتی این حرفه را به فرزندانم آموخته‌ام اما هیچ كدام از آنها این هنر را به عنوان حرفه خود انتخاب نكردند و در‌حال‌حاضر آنها پشتیبان و همراه من هستند.

● بر سر طاقچه خانه

دكتر محمد علی رجبی، استاد محقق و نگارگر ایرانی در ارتباط با برگزاری كارگاه‌های سنتی در این نمایشگاه گفت: برپایی كارگاه‌های گنجینه هنرهای از یاد رفته توسط موسسه فرهنگی صبا از طریق انسان‌های وارسته و پاك جامعه منتقل شده كه فراموشی این هنر سبب دوری از حقیقت عالم و نیز حقیقت وجود انسان می‌شود. وی گفت: ایران با تاریخ و فرهنگ غنی سنتی خود منابع سرشاری از این ودایع الهی را در اختیار دارد كه با بازخوانی آنها می‌توان راه جدید پیش روی انسان‌های امروز گذاشت.

این منتقد هنرهای سنتی افزود: هنرهای سنتی بر خلاف هنرهای غربی زندگی مادی انسان را با سلوك معنوی او در هم می‌آمیزد و در رفع حوائج مادی، او را با حقیقت هستی آشنا می‌كند از این رو ما هرگز هنرهایی كه صرفا برای موزه‌ها یا طاقچه و پستوی خانه‌ها یا به اصطلاح‌ امروزی وسیله فراغت نداشتیم. هنرهای سنتی ارزش و اعتبار خود را دارد و از جان‌های پاك و خالص به ما رسیده است.

وی در پایان گفت: هنرهای از یاد رفته قرار نیست صرفا به تكنیك‌های هنری فراموش شده بپردازند، بلكه نظر هنرمندان گذشته باید به بحث و بررسی گذاشته شود تا معرفت هنری هنرمندان امروز كامل‌تر شود.

● از چالش ترتالوور

یكی دیگر از كارگاه‌های این نمایشگاه متعلق بود به قفل‌سازی یكی از كهن‌ترین صنایع ایران كه قدمت این صنعت به ۳۰۰۰سال پیش باز می‌گردد. به گفته سازنده این قفل‌ها، بسیاری از سبك‌های ساخت از یاد رفته و امروز دیگر نمونه‌های زیادی از این قفل‌ها به خاطر نبودن اساتید آن ساخته نمی‌شود. این استادكار چالش‌تری در ارتباط با چگونگی یادگیری این هنر و حفظ آن گفت: در گذشته این هنر در شهرهایی چون اصفهان، تبریز، زنجان، بروجرد و... نیز وجود داشت، اما متاسفانه در حال حاضر این حرفه فقط در خانواده ما به یادگار مانده كه من برای حفظ این هنر آن را به پسرم نیز آموزش داده‌ام. وی در ارتباط با كارها و پیشینه خانوادگیش گفت: پدرم قفلی را برای موزه حضرت رضا درست كرد كه جنس آن تماما از طلا بود و وزنی بیش از یك‌كیلوگرم داشت. من نیز كوچك‌ترین قفل دنیا را ساخته‌ام كه ۴میلیمتر است و در حال حاضر در موزه لوورپاریس نگهداری می‌شود.

این قفل‌ساز درباره حرفه‌اش توضیح داد: با اینكه این كار در گذشته می‌توانست محل كسب درآمد باشد، اما در دوران فعلی صرفا یك كار جنبی محسوب می‌شود، زیرا تنها با فروش یك قفل شاید بتوانی پول ابزارهای كار را مهیا كنی و شاید جالب باشد بدانید بسیاری از ابزارهای كار من متعلق به ۲۰۰۲سال پیش است كه حتی نمونه دیگری از آن نیز در بازار وجود ندارد.

بیش از ۳۰۰اثر از میراث هنری ایران در گنجینه هنرهای از یاد رفته در موسسه فرهنگی هنری صبا به نمایش درآمده كه متعلق به دوران تیموریان تا صفویه و قاجار است كه بسیاری از این آثار برای اولین‌بار در این موزه رونمایی شده‌اند.

در این نمایشگاه كه با مشاركت مراكز فرهنگی هنری، موزه‌ها و مجموعه‌داران هنر ایران در این موسسه از روز ۲۶ آذر گشایش یافته و مجموعه آثاری متعلق به میراث هنرهای سنتی، آیینی اقلیمی و قومی این سرزمین برای اولین‌بار در قالب مجموعه‌ای وسیع به نمایش درآمده است ، در بین این آثار بدیع و منحصر به فرد آثاری نیز از استادان تراز اول نقاشی ایران چون ابراهیم نقاش‌باشی و حاج‌ مصورالملكی نیز به چشم می‌خورد. همچنین كارگاه‌های تخصصی و نشست‌های پژوهشی، سخنرانی و نمایش فیلم از مستندسازان برجسته ایرانی از دیگر برنامه‌های این نمایشگاه بود.

قرار بود این نمایشگاه در روز گذشته به كار خود پایان دهد، اما حضور نزدیك به ۲۰هزار بازدیدكننده از صبا و استقبال وسیع از این نمایشگاه و «نمایشگاه نقاشی میرحسین موسوی» و «تجلی نیاز غلامحسین امیرخانی» باعث شد تا فرهنگستان هنر مدت آن را به ۱۴روز دیگر افزایش دهند.