این روزها گالری صبا میزبان هفتمین بی‌ینال نقاشی است.بی‌ینال نقاشی؟ وقتی به واژه بی‌ینال فكر می‌كنم به یاد حرف یكی از اساتید می‌افتم كه در توضیح بی‌ینال گفت: «بی‌ینال» در كشاورزی به گیاهی گفته می‌شود كه در یك سال میوه نمی‌دهد؛ بلكه دو سال زمان می‌خواهد تا به نتیجه برسد و تازه اگر زمین و فضا مناسب باشد و اینكه در طبیعت آن گیاه نیز خللی وارد نشود می‌توان به آن بعد از دو سال امیدوار بود. این نكته بسیار جالب بود. پس بی‌جهت این نام برای دوسالانه نقاشی انتخاب نشده. در بی‌ینال نقاشی هنرمندان به خود دو سال فرصت می‌دهند تا آثاری ارائه كنند كه نتیجه دو سال تفكر، كار و تخیل فعال است تا كاری متفاوت به جهان ارائه كنند و حرفی برای زدن داشته باشند، ‌اما آیا تمام این ملاك‌ها و معیارها یا حتی یكی از این امكان‌ها در دوسالانه هفتم و انتخاب آثار آن مدنظر گرفته شده است؟!

● نام زیر تابلوها

ابراهیم جعفری نقاشی است كه تجربه شركت در چندین دوره از بی‌ینال‌ها در قبل از انقلاب و بعد از آن را دارد. او كه به عنوان داور در دوره‌های قبل شركت داشته درباره برپایی بی‌ینال این دوره توضیح داده: معمولا ایرانیان در مقام تقلید از هر چیزی نیز از هر محصولی فقط نام آن را تقلید كرده و به اصل و ریشه آنان بی‌توجه هستند.

او افزود: در اواخر قرن نوزدهم نمایشگاه‌ها آنقدر زیاد شدند كه قدرت بررسی آثار وجود نداشت و در نهایت یك جایزه بزرگ در نظر گرفته شد و با عنوان اینكه یكسال مدت زمان كمی است دوسال را برای جمع‌آوری كارها تعیین كردند.

جعفری یادآور شد: این فرصت دوساله موجب شد تا آخرین پدیده‌های خلاق دنیا را كه در این دو سال خلق كرده بودند، ارائه شود و نه چیزهایی كه كشیده یا ساخته شده بود.نقاش با تاكید بر وجود كارشناسان مجرب در انتخاب آثار تصریح كرد: كارشناسان باید فرصت بازدید از آثار و یافتن آثار خلاق را داشته باشند و این حداقل توقعی است كه برای انتخاب آثار می‌توان داشت.

به گفته او وجود كارشناس و فرصت ارزیابی یكی از ساده‌ترین اصولی است كه باید دانست و اجرا كرد.

جعفری با یادآوری اینكه در یكی از دانشكده‌هایی كه او مشغول تدریس بوده شاهد تهیه یك تابلو و ارسال آن به فراخوان بی‌ینال بوده است، خاطرنشان كرد: دانشجویان یك مقوای یك متر در ۷۰ سانت را رنگین كرده و پیشنهاد دادند روی آنها كار كنند كه بعد از مدتی فراخوان بی‌ینال آغاز شد و همان بچه‌ها تصمیم گرفتند آن كار را به اسم یك نفر از جمعشان به بی‌ینال بفرستند.

جعفری ادامه داد: می‌توانم این اثر را كه در كتابچه نقاشی آن سال از بی‌ینال كار شده را به شما نشان دهم یا حتی در یكی از همین بی‌ینال‌ها، مطلع شدم كه شخصی مبلغی را هزینه كرده تا شخصی به نام او كاری را به آنجا بفرستد، كه در نهایت حتی قول داده اگر كار برنده نشد به مبلغ قبلی اضافه كند. بنابراین از كجا بدانیم اسم‌هایی كه در زیر این تابلوهای نقاشی آمده كار واقعی خود شخص است.او گفت: به نظر من نمی‌توان با دیدن یك كار از یك نفر ارزش كار هنری او را بررسی كرد، بلكه باید با این شخص صحبت شود و تفكرات آن شفاف شود تا بدانیم تفكرات او با كارهایش شباهت دارند و این شباهت در سایر آثار به چشم می خورد.

این نقاش یادآور شد: متاسفانه بسیاری از كارها هنر نقاشی را در دوران خود ندارند و بیشتر شبیه صنایع دستی و كارهای تقلیدی هستند به عنوان مثال بعضی كارها مانند این است كه كسی شاعر شود و بگوید «اهل بروجردم روزگارم بد نیست.» این موقع است كه می‌توانی به درستی تشخیص‌دهی كار تقلیدی و بی‌هویت است.استاد «ابراهیم جعفری» در پاسخ به این سوال كه چرا بعضی از كارها تكراری به نظر می‌رسند، گفت: اگر در روزهای گذشته دقت كنید می‌بینید كه بسیاری از اسم‌ها هر سال تكرار می‌شوند و خوب این چیزی است كه در هیچ جای دنیا عرف نیست و یك نقاش فقط زمانی در یك بی‌ینال شركت می‌كند كه حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشد من خودم شخصا در این دوره هیچ كاری را شركت ندادم و حتی از دكتر صادقی نیز كاری ندیدم، چون من شخصا اعتقاد دارم هر زمانی كه حرف تازه‌ای برای گفتن باشد باید در یك بی‌ینال شركت كرد. به گفته او باید مشخص شود كه هنرمند در دوباره‌كاری متوقف نشده است و حرفی تازه برای گفتن دارد.اما در نهایت می‌گویم در ایران هر كار و فعالیت هنری هم كه بشود حتی كم یا با كیفیت كمتر خوب است و باید از آن استقبال كرد چون خوب می‌دانیم كه تقریبا فعالیت جدی در زمینه هنری به سختی و كمتر انجام می‌شود پس باید از تمام كسانی كه بانیان برگزاری این برنامه‌ها هستند، تشكر كرد.

● اتهامات ناجوانمردانه

حسین خسروجردی به عنوان یكی از نقاشانی كه در این دوره از دوسالانه نقاشی شركت كرده بود در ارتباط با كارهای تكراری گفت: متاسفانه تكرار در بعضی از آثار دوستان دیده می‌شد كه البته تا جست‌وجوهای نقاش خاتمه پیدا نكند به تكرار ادامه می‌دهد، به نظر من اینها جست‌وجوهای خصوصی و فردی نقاش است كه كسی نباید از آنها بپرسد چرا، چون به هر شكل مجموعه اینها هر سال تكرار می‌شوند و شما نمی‌توانید بگویید كه بی‌ینال سال بعد حتما بهتر خواهد بود یا بدتر چون ما با مجموعه‌ای از احساسات، عواطف و خلاقیت فردی نقاشان روبه‌رو هستیم.وی در جواب به این سوال كه آیا كار تقلیدی در این دوسالانه وجود داشت پاسخ داد: من به هیچ عنوان این صحبت را قبول ندارم و چنین كارهایی را هم ندیدم. اینها اتهاماتی است كه به صورت ناجوانمردانه به هنرمندان نسبت می‌دهند، شما دقت كنید نقاشان از دو دسته پیش‌كسوت و جوان خارج نیستند، ممكن است در كارهای جوان‌ترها ما بتوانیم ردپایی از تقلید را ببینیم آن هم نه به صورت عینی بلكه شاید به گونه‌ای متاثر، چون یك نقاش جوان به خاطر علاقه شخصی خود به یك نقاش و به یك جریان فكری علاقه دارد و پایبند است. خب پس امكان این هم هست كه در آثارش تاثیر گرفته باشد، چون نقاشی می‌شود برای تاثیرگذاری و نقاشی دیده می‌شود برای تاثیرپذیری.

● هنر غرب

به اعتقاد یكی از كارشناسان نقاشی كه یكی از كارهایش را هم در این دوسالانه شركت داده بود۴۰۰ كیفیت آثار خیلی بالا نبود و تقلید به وضوح دیده می‌شد.وی گفت: متاسفانه مسیر این دوسالانه به جای آنكه به سمت معرفی هنرمندان جوان برود ،تغییر كرده و به نمایشگاهی برای نشان دادن آثار تقلیدی هنر غرب درآمده است حتی با اینكه مسوولان انتخاب آثار دو بخش موضوعی را برای آثار انتخاب كرده بودند، اما این جریان نیز تاثیر زیادی در جلوگیری از این روند نداشت از طرف دیگر چون موضوع دوسالانه خیلی دیر هم اعلام شد، فرصت كمی برای ارائه آثار وجود داشت و به همین دلیل شاید كیفیت آثار به این علت نیز پایین آمده باشد. او افزود: مثلا در این دوره كارهای تقلیدی و كپی بسیاری می‌بینیم و درنهایت فقط به آثاری می‌توانیم دلخوش باشیم كه در حد الهام گرفتن تقلید كرده‌اند و درنهایت اندیشه هنرمند نیز در آنها دیده می‌شود، اما در بخش آزاد آثار بهتری ارائه شده كه معنا و مفهوم بیشتری را به بیننده آثار القا می‌كند.