سد نیان یكی از دو بخش پروژه «سد نیان - شمیل» است كه تأمین بخشی از آب شرب بندرعباس، بندر خمیر، جزیره قشم، صنایع غرب بندرعباس و تأمین حقابه های كشاورزان برای توسعه هزار و ۸۰۰هكتار اراضی پائین دست را برعهده دارد.

این سد از نوع خاكی و با هسته رسی است و تا كنون ۷۵ درصد پیشرفت فیزیكی داشته است.

مظفر افسایی، مدیرعامل آب منطقه ای استان هرمزگان در این باره می گوید: اعتبار كلی این سد حدود ۸۰ میلیارد تومان بوده كه تا پایان سال ۸۵ حدود ۴۵ میلیارد تومان هزینه شده است و مابقی آن نیز تا ماه های آینده تأمین می شود و در این صورت ، سد نیان تا پایان شهریور سال ۸۷ به بهره برداری خواهد رسید.

وی می افزاید: در سفر اول هیأت دولت به استان هرمزگان در سال ،۸۴ از آنجا كه عملیات این سد ۱۸ ماه متوقف مانده بود، باموافقت هیأت دولت، اعتبارات لازم برای ادامه پروژه اختصاص یافت و عملیات احداث این پروژه نیمه كاره و رها شده، مجدداً از سر گرفته شد.

افسایی می گوید: ظرفیت ذخیره آب دو سد شمیل و نیان مجموعاً ۱۳۰ میلیون مترمكعب و به عبارتی ظرفیت هریك از آنها، ۶۵ میلیون مترمكعب است. وی می افزاید: این سد آب آشامیدنی مورد نیاز بیش از ۵۰۰هزار نفر از مردم بندرعباس، بندرخمیر و صنایع غرب بندرعباس را تأمین خواهد كرد.

مدیرعامل آب منطقه ای استان هرمزگان تصریح می كند: حدود یك میلیارد و چهارصدمیلیون مترمكعب آب شیرین روان قابل استفاده در استان وجود دارد كه وزارت نیرو برای استفاده بهینه از این ظرفیت، مطالعه و احداث ۱۰ سد را در دست انجام دارد.

● مشخصات پروژه سدهای شمیل و نیان

پروژه ساخت سدهای شمیل و نیان با دو هدف اصلی ذیل طراحی شده است:

۱) تغذیه اراضی پائین دست و تأمین آب كشاورزی و شرب

۲) كنترل سیلاب رودخانه های نیان و شمیل

این طرح شامل كارهای تكمیلی ساخت دو سد خاكی به ارتفاع ۲۷‎/۳۰ متر (نیان) و ۳۲‎/۳۰ متر (شمیل) از كف رودخانه با سیستم انحراف باز، سرریز دریچه ای (نیان)، سرریز كمكی، سرریز اضطراری، پنج زینچه در اطراف سد شمیل، چاه قنات، آبگیر سطحی و زیرزمینی و تخلیه كننده تحتانی (شمیل و نیان) به همراه كمپ بهره برداری می باشد كه طبق پیش بینی طرح در مدت زمان ۱۵ ماه تكمیل و به بهره برداری خواهد رسید.همچنین با توافق كارفرما بخشی از كمپ بهره برداری در دوران تكمیل پروژه توسط پیمانكار مورد استفاده قرار گرفته است.

عملیات هیدرومكانیكال سدها شامل خط لوله آب شرب زیرزمینی تا پائین دست سد به طول ۱۱۰۰ متر، لوله های انحراف و حقابه زیر بدنه سدها (به قطرهای ۲۰۰۰ ، ۱۲۰۰ ، ۸۰۰ و ۵۰۰ میلیمتر برای هر دو سد) به همراه دریچه های كالورت انحراف شمیل، دریچه هایی به ابعاد ۹*۱۱ متر به تعداد چهار دستگاه در سرریز نیان و بالاخره ایستگاه پمپاژ چاه ـ قنات جهت انتقال آب زیرزمینی قابل شرب به خط لوله پائین دست سد می باشند كه جهت تأمین آب قشم و بندرعباس پیش بینی شده است.

عملیات ساختمانی شامل تكمیل ساختمان های كمپ بهره برداری به همراه حفظ و نگهداری ساختمان های كمپ پیمانكار در حدود سه هزار متر مربع، تأسیسات فرآوری مصالح سنگی و بتونی و بالاخره جاده های دسترسی، انحرافی، ارتباطی و سرویس می باشد. عملیات ارتباطی شامل سیستم ماهواره ای برای ارتباط صدا، تصویر و Data مستقیماً از سایت به مبادی مدیریت طرح، مشاور و پیمانكار است و بیشتر سیستم های كنترل از جمله آزمایشگاه، ابزار دقیق سدها، كنترل رودخانه و با سكول به صورت دیجیتال قابل انتقال به مركز فرستنده اطلاعات خواهند بود و در درون پروژه به صورت شبكه مورد استفاده طرف های ذیربط قرار می گیرند.

قرارداد با پیمانكار براساس فهرست بهای سدسازی سال ۸۵ منعقد شده و كارهای نظارت طرح به شركت سهامی خدمات مهندسی برق (مشانیر) و عملیات اجرایی آن به عهده شركت دیداس سپرده شده است.

در برنامه ریزی های انجام شده برای اجرا و بهره برداری این پروژه تأكیدهای اصولی بر روی مدیریت های منسجم، هماهنگی بین اركان اجرای طرح و مهمتر از همه سیستم ارتباطی روان و قابل اعتماد برای تبادل اطلاعات بوده است.

● محل و موقعیت پروژه

محل ساخت سدهای شمیل و نیان در استان هرمزگان به فاصله حدود ۹۰ كیلومتری شمال خاوری شهر بندرعباس، واقع در ۱۲ كیلومتری شمال روستای شمیل (از طریق جاده بندرعباس ـ میناب) است.

محل دریاچه مشترك شمیل و نیان در منطقه روستای سرزه شمیل و سرزه پشت بند تا گلوگاه رودخانه زندان ادامه می یابد و جمعیتی كمتر از ۵۰۰ نفر را در خود جای داده است.بررسی های به عمل آمده در بحث تملك اراضی نشان می دهد كه حدود ۷۰ خانواده در روستای سرزه شمیل و ۱۳۰ خانواده در روستای سرزه پشت بند و اطراف آنها ساكن می باشند كه مجموعاً تعداد ۲۰۰ خانوار را در داخل دریاچه تشكیل می دهند.

● اهداف پروژه

هدف های پنج گانه زیر در طرح ساخت سدهای شمیل و نیان مدنظر است.

الف ـ تأمین بخشی از آب آشامیدنی شهر بندرعباس و قشم از طریق انتقال آب شیرین مخزن زیرزمینی به وسیله یك رشته خط لوله به مخزن ۱۰ هزار متر مكعبی حسن لنگی.

ب ـ كنترل سیلاب.

ج ـ تأمین حقابه های جریان پایه رودخانه های شمیل و زندان برای حفظ محیط زیست.

د ـ تقویت آبخوان دشت شمیل (تخت) و تغذیه چاه های آب كشاورزان این منطقه.

ه ـ ذخیره سازی آب سیلاب برای مصارف كشاورزی از طریق شبكه های آبیاری ـ زهكشی پائین دست.

مشخصات فنی كالورت سد شمیل

كالوت سد شمیل به درازای ۲۱۸ متر دارای دو آبرو به ابعاد ۳*۳ متر می باشد.این كالورت در سمت راست رودخانه و در زیر بدنه قرار دارد.ظرفیت طراحی كالورت ۴۸‎/۲ متر مكعب در ثانیه در نظر گرفته شده است.بخش نخست كالورت به صورت جعبه بتونی به درازای ۹۶ متر است.بخش دوم آن نیز به درازای ۱۲۲ متر كه در زیر بدنه سد قرار می گیرد شامل دو لوله فلزی به قطر دو متر بوده كه كاملاً در بتون مسلح مدفون می باشد.

مشخصات فنی سرریز نیان

سرریز نیان به طول تقریبی ۱۶۰ متر و به عرض ۵۶ متر مجهز به چهار دریچه قطاعی هر یك به عرض ۱۱ متر و ارتفاع ۹ متر كه رقوم آستانه آن ۱۲۸ متر از سطح دریا و ظرفیت سیستم تخلیه كننده آن چهار هزار و ۳۰۰ متر مكعب بر ثانیه است.