مریم زینتی متولد ۱۳۵۵ (تهران) و از هنرمندان جوانی است که علاوه بر فعالیت در حوزه های گرافیک و نقاشی چیزی حدود ده سال را در رشته نگارگری و تذهیب فعالیت داشته است. برگزاری نمایشگاه های انفرادی در موزه امام علی(ع)، مرکز فرهنگی عربی سفارت سوریه، فرهنگسرای شفق و... از جمله نمایشگاه های داخلی اوست. علاوه بر این دو نمایشگاه انفرادی هم در شهر استراسبورگ فرانسه در سال های ۸۴ و ۸۵ برگزار کرده و ... اگرچه گفت وگوی زیر بیشتر به سمت حاشیه های موجود در مورد هنرهای سنتی ایران کشیده شد اما خواندنش خالی از لطف نیست.

● یکی از ایرادهایی که به هنر تذهیب گرفته می شود، این است که یک هنر سنتی و بدون هیچ تغییر بعد از گذشت سال هاست و به عبارت ساده تر هنری نیست که بتواند مخاطب امروزی را به سمت خودش بکشاند. عده یی بر این عقیده اند که این مشکل بیشتر به واسطه نگاه هنرمندان این رشته به هنرشان به وجود می آید...

یکسری اصول و تکنیک ها هستند که در این رشته از ابتدا به وسیله استادان آن تعریف شده و در کنار آن هر هنرمندی سعی کرده اصولی را بر مبنای آنها و البته بدون تخطی از این اصول در هنرش ایجاد کند. تمام هنرمندان معاصر، مخصوصاً نسل جوان ما در این رشته با محدودیت هایی که این اصول و تکنیک ها ایجاد می کنند، درگیر هستند و بنابراین امکان خلاقیت یا کار جدید از آنها گرفته می شود. فرضاً اگر هنرمندی برخلاف این اصول و قواعد از رنگ لاجوردی یا طلا در کارهایش استفاده نکند، اثرش از طرف استادان این رشته قابل قبول نخواهد بود. با این حساب طبیعی است که تغییر چندانی در اصول و قواعد تذهیب بعد از گذشت قرن ها شاهد نباشیم. اما این به معنای این نیست که از طرف نسل جوان به خلاقیت در این رشته هیچ توجهی نمی شود. این از اهداف من است که بتوانم در مقابل این اصول و قواعد که بعضاً دست و پاگیر هم هستند، راه ها و تکنیک های جدید را آزمایش و در کارهایم واردشان کنم. البته اینکه من به شخصه چقدر در این کار موفق بوده ام را دیگران باید بگویند.

● با این شیوه کار کردن هیچ مخالفتی از طرف استادان این رشته با کار شما نمی شود؟

به هر حال مخالفت هایی هست.

● این مخالفت ها بیشتر در مورد تکنیک هاست یا اینکه متوجه محتوای کارهای شما هم می شود؟

در هر دو مورد مخالفت هایی وجود دارد. در بحث تکنیک با نوع رنگ آمیزی من مخالفت های زیادی می شود. من اصولاً از رنگ های شاد در کارهایم استفاده زیادی می کنم، در حالی که گفته می شود در انتخاب رنگ های اصلی برای تذهیب باید از رنگ تیره استفاده کرد یا حتماً لازم است رنگ سیاه در پالت رنگی شما وجود داشته باشد. هنر تذهیب بیشتر برای تزیین متون قرآنی و حاشیه کتب نفیس به کار برده می شود، در حالی که من در کنار این گونه آثار، کارهایی هم به صورت یک تابلو نقاشی و مجزا از هر متن و نوشته یی ارائه کرده ام. در حالت دوم باز هم به خاطر تعریف های کاربردی که برای این رشته موجود است، همیشه مخالفت هایی با این نوع کار کردن صورت می گیرد.

● خودتان فکر می کنید ریشه این مخالفت ها در کجاست؟

واقعیت این است که در داخل ایران به این رشته هنری با نوعی تعصب نگاه می شود و استفاده یی غیر از کاربردهایی که برای آن تعریف شده مثل تزیین حاشیه های کتب نفیس را برنمی تابند. برای حتی مخاطب عادی پذیرفتنی نیست که تذهیب را جز در حاشیه کتب نفیس یا متون قرآنی ببیند چه برسد به استادان این رشته که علاوه بر این نگاه در تکنیک شان نیز تعصب دارند.

● با توجه به نمایشگاه هایی که در خارج از کشور داشته اید نگاه مخاطب خارجی به کارهای شما چگونه است؟ آنها هم همین برخورد را با کار شما می کنند؟

باور کنید خیلی از کارهایی را که در خارج از کشور ارائه کرده ام، به خاطر همین تعصبات که گفتم نمی توانم در اینجا نمایش دهم. مخاطب خارجی برخورد بهتری را بدون هیچ تعصبی با اثر دارد. ببیننده خارجی به تک تک عناصر کار توجه می کند و درباره آنها سوال می پرسد. گمان نمی کنم این هنر آنقدر برای آنها ناآشنا باشد که از سر کنجکاوی یا تنها دانستن سوال کنند. برای مخاطب خارجی این شیوه نقاشی کردن جالب است.

در نمایشگاهم در فرانسه بازدیدکننده هایی بودند که از من معنی سوره حمد را می پرسیدند یا می خواستند ترجمه عبارات عربی به کار رفته در تابلوها را بدانند، در مورد رنگ ها و فرم ها می پرسند. اما به مواردی از این دست و حتی دلایل استفاده از آنها در داخل ایران اصلاً توجهی نمی شود و بیشتر تاکید و توجه به همان تکنیک هاست که گفتم. نگاه مخاطب ایرانی با نگاه مخاطب خارجی زمین تا آسمان متفاوت است. به همان اندازه که بازخوردها و انرژی های مثبتی را از نمایشگاه های خارجی ام می گیرم، در عوض در نمایشگاه های داخلی ام برخوردهای منفی موجود است. البته کار من هنوز به مرحله یی نرسیده است که هیچ ایرادی در آن نباشد، اما به هر حال وقتی هیچ انرژی مثبتی حتی از طرف استادان این رشته وجود ندارد، چه برسد به اینکه مخاطب معمولی با کار شما مواجه شود، نه من بلکه ممکن است هر تذهیب کار دیگری را از این هنر مایوس کند.

● اگر قرار باشد در مورد این مشکلی که گفتید راه حلی ارائه شود، راه حل پیشنهادی شما چیست؟

هنرجوهای جوان از طرف استادان حمایت نمی شوند و به همین دلیل هنرجو می ترسد قلمش را از آنچه مشخص شده فراتر ببرد. خود من به عنوان یک هنرجوی جوان هنوز نتوانسته ام تمام آنچه را که می خواسته ام انجام دهم و مطمئن هستم عده زیادی با شرایط مشابه من وجود دارند. گمان می کنم پیش از هر چیز باید این رابطه استاد و شاگردی تصحیح شود.