در حالی که جمهوری اسلامی ایران پس از مشارکت در ساخت کارخانه تولید برق در سریلانکا و تکمیل چند فاز ‏پروژه‌های صنعتی در سوریه و ترکمنستان، اینک به دنبال ساخت مسکن در الجزایر است و وزیر مسکن دولت نهم در دیدار با همتای الجزایری خود، خبر از ساخت مسکن در این کشور داده، در ‏شمال ایران، همزمان با بارندگی روزهای اخیر و نیمه‌کاره رها شدن سد بیجار، امكان داشت یک «فاجعه تمام‌عیار» رقم بخورد و ‏هزاران نفر از ساکنان این منطقه مجبور به ترک خانه‌های خود شوند.

● احتمال شکستن سد شهر بیجار رودبار بیش از ۹۸ درصد است

عملیات ساخت سد شهر بیجار با هدف تامین آب شرب شماری از شهرهای استان گیلان از سال ۱۳۸۲ آغاز شده و فرازبند یا (سد خاكی انحرافی) نیز به منظور ساخت بدنه اصلی سد احداث شده است. بدنه این سد ۴۳۴ متر طول، ۱۰ مترعرض و ۵/۷۹ متر ارتفاع و گنجایش ۱۰۴ میلیون مترمکعب آب را دارد. هرچند در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۵ استاندار گیلان در بازدید از ساخت این سد به روزنامه کیهان گفته بود این سد تا ‏پایان نیمه اول سال ۸۷ به بهره‌برداری می‌رسد اما این اتفاق نیفتاد و به گفته مدیر آب منطقه‌ای گیلان این سد تا اوایل آبان‌ماه امسال فقط ۲۶ درصد پیشرفت كار داشته است، تا اینک پس از بارندگی شدید در گیلان، این سد ‏مشکل‌ساز شود. ‏سد نیمه‌کاره بیجار دارای یک تونل انحرافی به طول حدود ۶۰۰ متر است که با چند فرازبند و نشیب‌بند، حجم آب ‏رودخانه سپیدرود را به پشت سد منتقل می‌کند تا زمینه ساخت بدنه اصلی سد فراهم شود‏‎.‎‏ براساس برخی شواهد ‏موجود، ظاهرا در طراحی و ساخت این تونل انحرافی، پیش‌بینی‌های لازم برای بارندگی‌های شدید صورت نگرفته و ‏این تونل انحرافی و فرازبندها و نشیب‌بندهای آن فقط برای مواقع عادی ساخته شده است‏‎.‎‏ بارش شدید باران در استان‌های شمالی باعث شدکه تونل انحرافی از توان لازم برای ‏انتقال حجم عظیم آب‌ و سیلاب ناشی از بارندگی برخوردار نباشد و ارتفاع سیلاب جمع شده در پشت فرازبند به بیش از ۲۰ متر رسید. بالا آمدن سطح آب در پشت فرازبند خطر شكسته‌شدن فرازبند سد شهر بیجار را به شدت افزایش داده بود هرچند ظرفیت تونل اولیه کاملا اشباع شده، اما وجود تونل دوم در سد فرازبند باعث شده تا از شدت افزایش ارتفاع آب کاسته شود، اما با بارش مداوم باران تونل دوم نیز کشش خود را از دست خواهد داد. این برای دومین‌بار در چند مدت اخیر است كه فرازبند سد شهر بیجار با خطر شكسته‌شدن مواجه می‌شود. در صورت شكسته‌شدن نهایی آب‌بند خاكی این سد هزاران نفر از مردم حاشیه رودخانه در معرض آسیب جدی قرار دارند.

● انتقال مردم منطقه به مكان‌های امن

احتمال شکسته‎ ‌شدن سد بیجار در شهرستان رودبار، باعث شد تا مسوولان استان گیلان از ساکنان روستاهای پایین‌‏دست این سد بخواهند منازل خود را ترک کنند. روح‌الله قهرمانی، استاندار گیلان که با توجه به وخامت شرایط در منطقه حاضر شده بود، حوالی ظهر سه‌شنبه در یک پیام ‏رادیویی جدی به ساکنان پایین‌دست سد هشدار داد هرچه سریع‌تر به مکان‌های مرتفع پناه ببرند. ‏وی تاکید کرد: «هشدار من جدی است و مردم و مسوولان ذی‌ربط حق ندارند آن را جدی نگیرند.» این پیام پس از آن ‏صادر شد که برخی از مردم منطقه به‌رغم هشدارهای مسوولان استان و استاندار گیلان برای تخلیه منازل خود مقاومت می‌كردند و كار امدادرسانان را مشكل كرده بودند ‎.‎همچنین غروب سه‌شنبه سلطانعلی صفری، بخشدار شهرستان رحمت‌آباد و بلوكات و مسوول ستاد حوادث شهرستان ‏رودبار گفت: «۹۸ درصد احتمال شکسته‌شدن سد خاکی شهر بیجار به علت شدت بارندگی قطعی است‎.‎‏» او حتی پیش‌‏بینی کرد: «تا دو ساعت دیگر سد می‌شکند.»‌ ‏در همین راستا ده‌ها دستگاه اتوبوس و مینی‌بوس برای تخلیه ساکنان روستاهای شهر بیجار، وش بیجار، براگور، امامزاده هاشم و بازارچه شاه‌عباسی سد خاکی شهر بیجار فعال شدند تا ساکنان این روستاها را به مناطق امن منتقل کنند، در نهایت پنج هزار نفر از این مناطق تخلیه شدند. محمدی، مدیرعامل جمعیت هلال‌احمر استان گیلان نیز گفت: در پی پیشگیری از این حادثه هشت گروه امداد و نجات متشكل از ۲۶۴ نفر از امدادگران با تجهیزات كامل امداد و نجات، كار انتقال دو هزار نفر از اهالی در معرض سیل را به بقعه متبركه امامزاده هاشم انجام دادند. تا زمانی كه آب فروكش كند و سازمان آب منطقه‌ای استان اعلام وضعیت عادی كند این افراد در محل امن خواهند بود و بقیه افراد نیز به خواست خود در منازل اقوام و آشنایان اقامت خواهند داشت. وی اضافه كرد: برای تامین مایحتاج اولیه ساكنان این منطقه ۴۰۰ سبد غذایی، دو هزار تخته پتو و ۵۰۰ دستگاه چادر آماده و در اختیار خانواده‌های آسیب‌دیده قرار داده شده است. برای ارسال آذوقه و امدادرسانی به ساکنان روستاهای بالادست سد شهر بیجار از جمله رودسرا که به دلیل قطع برق و بالا آمدن آب امکان تردد ندارند و نانوایی‌ها هم در آنجا تعطیل شده است، اقدام به آوردن قایق موتوری كرده‌اند. هم‌اكنون تمامی نیروهای نظامی و انتظامی، سپاه، نیروهای راه و ترابری و هلال‌احمر در منطقه برای جابه‌جایی مردم روستاهای پایین‌دست سد شهر بیجار تلاش می‌كنند.

● بهتر شدن شرایط فرازبند سد شهر بیجار

به گفته استاندار گیلان با کاهش شدت بارندگی‌ها و تبدیل آن به برف در مناطق بالادست، شرایط فرازبند سد در حال ساخت شهر بیجار بهتر شده است. روح‌الله قهرمانی چابک گفت: با توجه به اینکه وضعیت جوی هوا قابل پیش‌بینی نیست، همچنان در حال آماده‌باش هستیم. گرچه در زمان حاضر دیگر حجم آب پشت فرازبند سد شهر بیجار افزایشی نداشته و به‌طور قطع این میزان آب کاهش می‌یابد ولی به دلیل جلوگیری از احتمال بروز خطرات باید جانب اطمینان را حفظ کنیم. اما نازك‌كار، معاون اداره راه و ترابری استان گیلان گفت: با كنترل خروجی‌های سد و پایین آمدن حجم آب خطر سرازیر شدن آب پشت سد برطرف شده است. سلطانعلی صفری، بخشدار رحمت‌آباد و بلوکات نیز گفت: سطح آب پشت فرازبند سد در حال ساخت شهر بیجار در حال کاهش می‌باشد. آب پشت فرازبند سد شهر بیجار حدود ۴۵ سانتیمتر کاهش یافته است اما با توجه به بارش دوباره شدید باران از غروب امروز، خطر شکستن فرازبند همچنان وجود دارد. نیروهای امدادرسان، امنیتی و انتظامی و نیروی دریایی به منظور مقابله با حوادث احتمالی در منطقه حضور یافته‌اند.