خاموشی های پی درپی چراغ صنعت را کم نور کرد. کمیسیون های اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران این روزها به محلی برای گلایه از سهمیه بندی برق بدل شده است. بدون شک صنعتگران با سپری کردن کمبود گاز در زمستان سرد ۸۶ و افت تولید در ایام عید نوروز، انتظار تابستانی داغ را نداشتند. تولیدگران به فصل گرما و ترمیم قوای از دست رفته دلخوش بودند اما صدور فرمان خاموشی مجالی برای بازیابی نیروی از دست رفته تولید باقی نگذاشت. شکایت اعضای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران که بسیاری از اتاق ها زیر چتر آن جای گرفته اند به اینجا ختم نشده و نسبت به آسیب های وارده به صنایع مختلف نیز نگران بودند. به اعتقاد برخی از آنان تولید در ایران موتور محرکه اقتصاد به شمار نمی رود چرا که با پدیده های نوظهوری چون قطع گاز و خاموشی ها ساحل مقصود دور از دسترس به نظر می رسد. در حال حاضر کمیسیون صنعت اتاق ایران که به نمایندگی از صنعتگران بخش خصوصی به واکاوی معضلات پیش روی صنعت می پردازد، آمار دقیقی از خسارت ناشی از خاموشی ها ندارد اما هر یک از آنان آمار قابل توجهی از آسیب های اقتصادی وارد بر صنایع مختلف مطرح می کنند؛ از کاهش تولید و بیکاری کارگران گرفته تا خرابی دستگاه ها و هزینه بازسازی که هر یک زیان های نسبتاً بالایی به صنعتگران وارد کرده است.

● افزایش بیکاری

به گفته رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران به دلیل نبود بنیان آماری مناسب و شفاف نبودن اطلاعات، میزان خسارت وارده به صنعت مشخص نیست اما با توجه به تکرار خاموشی ها و توقف تولید، بسیاری از تولید کنندگان ضرر زیادی متحمل شده اند.

بهروز صادقی به تعطیلات ۵۶ روزه سال و نوسانات ناشی از فصلی بودن تولید اشاره کرده و می گوید؛ «قطع گاز در زمستان و خاموشی در تابستان در کنار سایر تشنج های اقتصادی علاوه بر خسارت های جانبی، مسیر تولید را نزولی کرده و نهایتاً به افزایش بیکاری منجر خواهد شد.» وی نسبت به افزایش خسارت ها و رسیدن کارخانه های صنعتی به پایین تر از نقطه سر به سر (برابری هزینه با سود) هشدار داد.

● توزیع نامناسب انرژی

در همین حال محمد علی عباسی نایب رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران با انتقاد از توزیع نامناسب انرژی نسبت به ادامه شرایط موجود اظهار نگرانی کرد. او با اشاره به خسارت روز افزون صنایعی مانند تولید پوکه آمپول که نقش مهمی در صنایع دارویی به عهده دارد و فولاد سازی، پروفیل سازی، گالوانیزه، صنایع شیمیایی و ... به اعتماد می گوید؛ «صنایع نساجی و غذایی با توجه به فصل گرما در شرایط بحرانی قرار دارند چرا که ادامه خاموشی ها به توقف مقطعی تولید منجر شده است.»

وی در ادامه توضیح می دهد؛ «بسیاری از واحدهای صنعتی به دلیل قطع برق مجبور به تعطیلی فرآیند تولید هستند. در حال حاضر به طور متوسط اغلب کارخانه ها در طول یک ماه حدود یک هفته تعطیل بوده اند، بنابراین با توجه به افت گردش کاری حدود ۴۰ درصد از تولید صنعتگران کاهش یافته است.»

نایب رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران ضمن تشریح کند شدن گردش تامین، خرید و فروش کالا و کمبود نقدینگی نسبت به خروج سرمایه نیز هشدار داد؛ «بسیاری از صنایع کوچک و بزرگ به دلیل نوسانات شدید برق مجبور به خرید ژنراتور هستند، از این رو صنعتگران بخش عمده یی از نقدینگی خود را صرف واردات این دستگاه کرده اند.»

وی افزایش تقاضای خرید ژنراتور در تابستان و تعطیلی دو ماه از سال به دلیل قطع گاز را از جمله هزینه های اضافی تحمیل شده به صنایع می داند؛ «واحدهای صنعتی در کنار سایر مشکلات اقتصادی، آسیب های اقتصادی جدی از توزیع نامناسب انرژی و قطع آن خورده اند در حالی که مسوولان دولتی معتقدند صنعت از رشد خوبی برخوردار است.» عباسی ادامه می دهد؛ «با توجه به تعطیلی و قطع انرژی واحدهای صنعتی حدود ۲۳۰ روز از سال را با بازدهی کار می کنند و سایر روزها عمدتاً تولید خوابیده است.»

به اعتقاد عباسی تسهیلات بانکی براساس ۳۶۵ روز محاسبه می شود در حالی که کارخانه ها تنها ۲۳۰ روز تولید می کنند، بنابراین در چنین وضعیتی نرخ بهره به بیش از ۴۰ درصد می رسد. نایب رئیس کمیسیون صنعت در ادامه تولید را به هواپیمایی بدون موتور تشبیه کرده و می گوید؛ «صنایع کوچک تر خیلی زودتر از سایر صنایع به زمین خورده و ورشکسته شده اند. تعطیلی شمار زیادی از کارگاه ها تاییدی بر این ادعا است، در عین حال سایر واحدهای صنعتی نیز در حال سقوط و زمین خوردن هستند.»

همچنین عباسی توزیع نامناسب انرژی را نیز از دلایل اصلی افت تولید بیان می کند؛ «در کشور ما صنایع کلیدی و زیربنایی از صنایع مصرفی مانند پفک و چیپس و... تفکیک داده نمی شوند. مصرف انرژی صنایعی که در توسعه کشور نقش مهمی بر عهده دارند با سایر صنایع که از اهمیت توسعه یی کمتری برخوردارند یکسان دیده شده است از این رو در زمان قطع برق یا گاز کلیه صنایع دچار مشکل می شوند.»

وی ضمن انتقاد از ترکیب توزیع انرژی تصریح می کند؛ «اقتصاد کشور به سمت سرمایه گذاری مجدد در حرکت است و روزانه با افزایش تاسیس بنگاه های اقتصادی رو به رو است، این در حالی است که با ایجاد یک واحد صنعتی سهم انرژی سایر واحدهای صنعتی کاسته شده و توزیع انرژی با مشکل جدی مواجه می شود.»

عباسی توضیح می دهد؛ «قبل از تاسیس واحدهای صنعتی باید نحوه استفاده انرژی آنها دیده شود و ظرفیت نیروگاه ها نیز مورد بررسی قرار گیرد تا در زمان اوج مصرف از سهم صنعت کاسته نشود و با قطع انرژی صنایع مصارف خانگی تامین شود.» علاوه بر دغدغه توزیع نامناسب انرژی، وضعیت صنایع غذایی به ویژه صنایع تبدیلی که با مواد اولیه و محصول فاسد شدنی سر و کار دارد نیز جای سوال دارد.

● تولید قربانی می شود

محمد حسین کریم پور رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران ضمن انتقاد از ترکیب نامناسب انرژی به اعتماد می گوید؛ «قطع برق در تابستان، قطع گاز در زمستان، تغییر تعرفه یک شبه، محدودیت های اقتصادی و... این پیام را منتقل می کند که جایگاه تولید در اقتصاد ملی بسیار کم رنگ است.»

وی با تاکید بر اینکه انرژی در انحصار دولت قرار دارد، توضیح می دهد؛ «با توجه به فصل تولید و برداشت محصول، کارخانه ها در اوج فعالیت هستند اما خاموشی های دو ساعته که در برخی موارد به چهار ساعت می رسد تاثیرات منفی و عمیقی بر تولید به صورت مستقیم و غیرمستقیم وارد می کند.»

کریم پور ادامه می دهد؛ قطع برق با کاهش فعالیت کارخانه ها و از بین رفتن مواد اولیه و محصول نهایی خسارت بالایی به صنایع غذایی وارد کرده است.

وی یادآور می شود؛ از ۲۳۰ روزی که کارخانه ها فعالیت می کنند ۲۰ روز از آن صرف پوشش دادن استهلاک، هزینه ها و نهایتاً رسیدن به نقطه سر به سر می شود، یعنی صنعتگران با کسر هزینه های تولید اعم از مواد اولیه، نگهداری، کارگر و ارائه سود سهامدار تنها ۲۰ روز فرصت دارند تا کارخانه را به نقطه سر به سر و حتی سود دهی در سطح پایین نزدیک کنند اما با توجه به قطع گاز در زمستان و قطع برق در تابستان، وضعیت اقتصادی صنایع از نقطه سر به سر نیز پایین تر رفته است.

رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران تصریح می کند؛ «متاسفانه با توجه به وضعیت تولید، مسوولان با اولین فشار اقتصادی، تولید را زودتر از هر چیزی قربانی می کنند.»

به اعتقاد کریم پور اتخاذ سیاست های مقطعی و محدودیت های اقتصادی این پیام را به مردم می دهد که پول خود را از صنعت خارج کنند. وی ادامه می دهد؛ «دولت نگران تولید نیست چرا که زیان ناشی از قطع انرژی به صنایع به قدری بالا است که به بیکاری نیز دامن خواهد زد.» کریم پور در ادامه افزایش قیمت سایر هزینه های تولید اعم از نهاده ها، دستمزد و ... را در تقابل با تثبیت قیمت ها مطرح می کند و می افزاید؛ «بسیاری از صنایع به ویژه صنایع غذایی به دلیل ناپایداری مدیریت انرژی به سود دهی نرسیده و در شرایط بحرانی قرار دارند چرا که خسارت ناشی از تعطیلی کارخانه ها زیان دهی آنها را قطعی کرده است.»

● سخن آخر

صنایع مختلف در حالی زمستان سرد و تابستان گرم را پشت سر می گذارند که صنعت به عنوان موتور محرکه اقتصاد درگیر گردابی عمیق شده است، چرا که خسارت ناشی از قطع انرژی در فصول مختلف با توجه به سیر صعودی مشکلات اقتصادی اعم از نرخ افزایشی تورم، کاهش تسهیلات دهی و خسارت بالای ناشی از توزیع نامتقارن انرژی همچنان پایدار بوده و صنعتگران را دچار سردرگمی کرده است. به اعتقاد رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران سردرگمی صنایع تا ادامه خاموشی ها ادامه خواهد یافت، چرا که با افزایش دامنه خاموشی، ضرر ناشی از قطع انرژی نیز بیشتر خواهد شد. او پیش بینی کرد؛ در چنین شرایطی که وضعیت صنایع با قطع گاز، برق یا تشنج های اقتصادی متلاطم می شود پیوستن به WTO و افزایش توانایی دور از دسترس به نظر می رسد. با این حال وزیر نیرو نسبت به مدیریت انرژی خوش بین بوده و معتقد است خاموشی ها تا اوایل مهر ماه کاهش خواهد یافت. اما کریم پور رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق ایران ظرفیت نیروگاه ها را بیش از این دانسته و معتقد است «با توجه به کاهش ۱۴ درصدی ظرفیت نیروگاه ها، امکان مدیریت توزیع انرژی وجود داشت.» به اعتقاد برخی از اعضای اتاق ادامه خاموشی ها به دلیل کاهش ظرفیت تولید نیروگاه های برقابی منطقی نیست.

زهره کمیزی