تلفات انرژی در شبكه برق رسانی، در واقع كل تلفاتی است كه شبكه در فرایند تحویل انرژی الكتریكی از تولید تا مصرف متحمل می شود. تولید و انتقال نیرو، تغییر سطح ولتاژ توسط پست های تبدیل، پست های توزیع نیرو، مصرف كنندگان برق، اعم از مشتركین خانگی، تجاری، اداری، صنعتی و كشاورزی، هر كدام بخشی از انرژی را تلف می كنند.

یكی از موارد مهمی كه كمتر به عنوان تلفات منظور می شود، دیماند بیش از حد مشتركین صنعتی است. بنابراین با اجرای صحیح مدیریت مصرف می توان بیشینه توان مصرف كننده را كاهش داده، بدون آن كه خللی در برنامه كار مصرف كننده به وجود آید. تلفات همانند نیاز مصرف باعث افزایش ظرفیت نیروگاه ها می شود. در كاهش تلفات انرژی شایسته است كه كاهش تلفات توان نیز مورد توجه قرار گیرد.

● راهكارهای كاهش واقعی تلفات

كاهش تلفات فقط به تأسیسات برق مربوط نمی شود، بلكه انشعاب های غیرمجاز، برق دزدی مانند اینها را نیز در بر می گیرد. بنابراین، كاهش تلفات در كوتاه مدت ممكن نیست و نباید از شركت تولید برق چنین انتظاری را داشت. كاهش تلفات نیازمند كنترل پیوسته و واقعی و نیز نظارت سازمان اجرایی برق رسانی در حیطه تأسیسات برق و انشعاب های غیرمجاز و جز اینهاست. تجزیه و تحلیل، شركت تولید برق باید مشكلات مرتبط با تلفات در شبكه و تأسیسات برق را فهرست وار بنویسد و راهكارهای كاهش آن را ارائه نماید. در این مرحله، شركت تولید برق برای كاهش تلفات لازم است وظایف را بین شركت های برق منطقه ای، شركت های توزیع نیروی برق و سایر بخش های سازمان برق رسانی تقسیم كند.

افزون بر آن شركت تولید برق می باید روند كاهش تلفات را پیوسته مورد بررسی قرار دهد. همچنین ضروری است از كارها و اقدامات انجام شده ارزیابی سالانه، شش ماهه، دو ماهه یا ماهانه به عمل آید. در مورد تلفات غیرتأسیساتی، فقط نظارت شدید و توبیخ مشتركانی كه برق دزدی می كنند، كافی نیست بلكه با اطلاع رسانی، فرهنگ سازی، مشاوره با جامعه شناسان و روان شناسان و از همه مهم تر حل مشكل بیكاری، می توان تلفات غیرتأسیساتی را به سطح قابل قبولی رساند.

در بیشتر كشورهای در حال توسعه، تلفات غیر تأسیساتی، سهم زیادی از تلفات انتقال و فوق توزیع را تشكیل می دهد.

بنابراین، لازم است كه شركت های برق رسانی، پیش از كاهش تلفات تأسیساتی به فكر كاهش تلفات غیرتأسیساتی باشند و برای كاهش تلفات غیر تأسیساتی راهكارهای فنی، اجتماعی و فرهنگی تدوین نمایند.

هنگامی كه تلفات غیرتأسیساتی به اندازه قابل قبولی رسید، آنگاه می باید فعالیت های مربوط به كاهش تلفات تأسیساتی یعنی بازسازی و نوسازی شبكه برق را آغاز كرد.

به عبارت دیگر به موازات انجام اقدام فنی و فرهنگی مربوط به كاهش تلفات غیرتأسیساتی، ضروری است بهینه سازی شبكه های برق به منظور كاهش تلفات تأسیساتی انجام پذیرد. گفتنی است كاهش تلفات غیر تأسیساتی حتی ممكن است تا ۱۰سال به طول انجامد.

الگوی كاهش تلفات برپایه تجربه به دست می آید. كاهش تلفات اساساً سفسطه آمیز بوده و تعمیم آن برای تمام كشورها موضوعی پیچیده و دشوار است و این به سبب تغییرات اساسی، اقتصادی، اجتماعی و موقعیت فرهنگی كشورهای مختلف است. همچنین موقعیت جغرافیایی كشورها نیز در این جریان متفاوت است.

بنابراین باید گفت كه درنتیجه اقدامات مختلف در زمینه كاهش تلفات و اتخاذ تدابیری كه علیه برق دزدی و انشعاب های غیرمجاز، در بخش های انتقال، پست های برق و توزیع نیرو، صورت گیرد تلفات اساساً كاهش خواهد یافت.

ضمن آن كه وجود اشتباهات زیاد در ثبت و ضبط اطلاعات و آمار، شامل خطای اندازه گیری، تعویض سیستم قرائت كنتور و كنتورنویسی در زمان های مختلف بر درصد تلفات كل برق تأثیرگذار خواهد بود.

نادر گلستانی داریانی