آغاز فعالیت های منظم هواشناسی برای اولین بار با اندازه گیری عناصر جوی توسط سفارتخانه های انگلیس و روس درتهران و مناطق نفت خیز جنوب كشور همراه بود كه این اطلاعات صرفاً به بایگانی كشورهای مربوطه منتقل می شد. درس هواشناسی نیز در سال ۱۲۹۸ در برنامه درسی مدرسه برزگران جای گرفت. تدوین این درس بر عهده معلمان فرانسوی بود و در همان محل اولین سكوی هواشناسی احداث شد كه به وسیله آن دمای هوا، رطوبت نسبی و میزان بارندگی اندازه گیری می شد. این ایستگاه در سال ۱۳۰۸ كامل و توانست اكثر عناصر جوی را دیده بانی كند.

بتدریج در اثر نیاز شدید بخش های كشاورزی و آبیاری تعدادی ایستگاه در نقاط مختلف كشور راه اندازی شد كه مسئولیت آن با بنگاه مستقل آبیاری وابسته به وزارت كشاورزی وقت بود. پس از جنگ جهانی دوم نیروهای متفقین برای سلامت پرواز هواپیماهای خود یك واحد كوچك هواشناسی دایر كردند كه نیازهای هواشناسی بخش هواپیمایی آنها را تأمین می كرد. در این زمان بنگاه مستقل آبیاری اقدام به تربیت یك گروه دیده بان هواشناس كرد كه این دیده بانان در سال ۱۳۲۷ فارغ التحصیل و در ایستگاه های هواشناسی مشغول به كار شدند. ولی به دلیل پراكندگی و ناهماهنگی فعالیت های هواشناسی در كشور، مسئولان وقت در سال ۱۳۲۴ یك واحد هواشناسی مستقل تحت عنوان اداره كل هواشناسی كشور وابسته به وزارت راه را تأسیس كردند. این اداره كل بعدها به صورت سازمانی مستقل زیرنظر وزارت جنگ قرار گرفت كه پس از پیروزی انقلاب اسلامی مجدداً زیر نظارت وزارت راه و ترابری به فعالیت خود ادامه داد.این گزارش بر اساس آمار و اطلاعات پرویز رضازاده مدیر كل پیش بینی سازمان هواشناسی كشور تنظیم شده است.

● سهم ما از قبل تعیین شده است

باید این حقیقت را پذیرفت كه ایران جزو كشورهای كم بارش قرار دارد و خشكسالی برای آن امری طبیعی است. خشكسالی ویژگی كشورهایی است كه در منطقه گرم و خشك قرار دارند. خصوصیت بارز این مناطق كه ایران نیز در زمره آنها قرار می گیرد، نوسان شدید بارش در سال های مختلف است. گاهی بارش بیش از حد معمول است و گاهی از میانگین سالانه نیز كمتر است. در سال هایی كه بارش از حد معمول كمتر است، به علت این كه در مجموع میانگین بارش كم است به یكباره شرایط خشكسالی حادث می شود.سهم سالانه ایران از انواع بارش به طور میانگین ۲۵۰ میلیمتر است در حالی كه میانگین بارش در سطح جهان ۷۵۰ میلیمتر است یعنی ۳ برابر كشور ایران. همچنین نوسان بارش در كشورهای پرباران حداكثر به ۲۰ درصد می رسد در حالی كه در ایران دامنه این نوسان از ۵۰ درصد نیز فراتر می رود.

علاوه بر ریزش محدود و نامنظم بارش، ناهماهنگی آن با فصل كشت نیز به این مشكل دامن زده است. در حالی كه عمده بارش در فصل زمستان اتفاق می افتد فصل كشت در ایران بهار است. این مسئله در كشورهای پرباران مانند كشورهای اروپایی كاملاً هماهنگ است. در نتیجه علاوه بر زیاد بودن میزان بارش در این كشورها، این بارش به هنگام فصل كشت اثربخشی بیشتری دارد. در صورتی كه در ایران بارش زمستانی را باید برای فصل كشت ذخیره كرد.براین اساس ما باید همواره انتظار خشكسالی را داشته باشیم چرا كه فاصله چندانی با آن نداریم. پذیرفتن طبیعت به همین شكلی كه هست و استفاده حداكثری از آب موجود تنها راه مقابله با این پدیده است. در این شرایط در راستای وفق بااین وضعیت كشاورزی سنتی و غرقابی معنا ندارد بلكه روش های آبیاری نوین، تحت فشار و قطره ای بهره وری را افزایش خواهد داد. در واقع اگر این حقیقت را بپذیریم و برای مقابله با آن برنامه ریزی كنیم صدمات خشكسالی به حداقل می رسد.

● خشكسالی از كجا آغاز شد

بررسی دوره بارندگی معمولاً براساس سال زراعی ارزیابی می شود. در یك سال زراعی از ابتدای مهر تا پایان شهریور سال بعد را شامل می شود كه اكنون در سال زراعی ۸۷-۸۶ قرار داریم كه ۷ ماه از آن را پشت سر گذاشته ایم.براساس روش سازمان هواشناسی كشور برای مقایسه تغییرات جوی در سال های مختلف یك سال با یك دوره ۳۰ تا ۵۰ ساله مقایسه می شود. بنابراین محاسبه پائیز سال ۸۶ كه آغاز سال زراعی ۸۷-۸۶ بوده، در مقایسه با دوره یادشده میزان بارش۵۰ درصد سال های قبل بوده است. همچنین علاوه بر بالابودن یك تا ۲ درجه ای دما در این فصل نسبت به گذشته، بارش نیز ۱۵ تا ۲۰ روز دیرتر از عرف مرسوم شروع شده است. هر چند از نظر مردم زمستان گذشته، زمستان پربرفی بوده ولی كارشناسان سازمان هواشناسی اعتقاد دارند بارش برف در زمستان ۸۶ ازمیانگین سالانه بیشتر نبوده است بلكه به دلیل برودت بیش از حد هوا ماندگاری برف بیشتر و در ذهن مردم نمای زیادی داشته است. البته این ماندگاری نیز تنها تا اوایل بهمن ادامه داشت و از آن به بعد با تغییر شرایط جوی طی ۱۰ روز دمای هوا افزایش یافت و باعث آب شدن پیش از موعد برف شد.كاهش شدید بارش در نیمه دوم زمستان و وزش بادهای شدید از عواملی بود كه با كمك افزایش دما، برف ها را پیش از موعد آب كردند.

تا ۱۵ فروردین سال جاری این وضعیت ادامه داشت و همچنان دمای بالای هوا، وزش باد و كاهش بارش از سالی خشك خبر می داد. خوشبختانه از نیمه فروردین به بعد با كاهش نسبی دمای هوا این شرایط بهبود پیدا كرد ولی بارش باران همچنان ناچیز بود.

در مجموع با از دست دادن ماه های پربارش سال گذشته، بارندگی در سطح كشور ۵۲ درصد حد معمول بارندگی طی سال های گذشته بود. در واقع این یك شرایط حاد كم بارشی و به تعبیر دیگر خشكسالی است.

این روند در مناطق مختلف كشور متفاوت است. هرچه از مناطق شمالی به سمت جنوب حركت كنیم از میزان بارش كاسته می شود. در حالی كه درصد بارش درشمال كشور ۶۰ تا ۷۰ بوده در مناطق جنوبی به خصوص استان فارس كه قطب غله كشور محسوب می شود و بیشترین برداشت گندم را بین استان های كشور دارد، به ۳۰ درصد تنزل كرده است كه به آن شرایط خشكسالی شدید و حاد می گویند.

● تداوم خشكسالی تا پایان سال زراعی

از سال زراعی ۸۷-۸۶ درحدود ۵ ماه باقی مانده كه پیش بینی های سازمان هواشناسی تداوم خشكسالی و كم بارشی را تا پایان این سال اعلام كرده است. هرچند میزان كم بارشی در ماه های باقی مانده سال زراعی جاری به شدت ماه های ابتدایی آن نخواهد بود ولی در مجموع ۱۰ تا ۱۵ درصد كمتر از میانگین بارش خواهیم داشت. اما خوشبختانه بررسی شرایط جوی در دوره سال آتی نویدبخش سالی پربارش تر از سال جاری است. براساس پیش بینی ها سال زراعی پیش رو شرایط گذشته به وجود نخواهد آمد و بارش نسبتاً خوبی خواهیم داشت.

● پیش بینی درایران مطابق بااستاندارد جهانی

پیش بینی تغییرات جوی در سه دوره كوتاه مدت ، میان مدت و بلندمدت قابل انجام است در مجموع اگر صحت و درستی پیش بینی بلند مدت یا فصلی به بالای ۶۰درصد برسد پیش بینی مقبولی محسوب می شود. در حالی كه این میانگین در پیش بینی كوتاه مدت اگر از ۹۰ درصد كمتر باشد قابل قبول نیست. در ایران صحت پیش بینی های فصلی و بلندمدت در حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد است كه رقم قابل قبولی درسطح جهان است. البته به دلیل واقع شدن كشور ایران در منطقه جنب حاره ای و وجود چند متغیر در اقلیم آن پیش بینی های بلندمدت را دشوارتر می كند.

از نظر روش ها و ابزارهای پیش بینی نیز ایران در سطح قابل قبولی بین كشورهای جهان قرار دارد.