این روزها فرهنگسرای نیاوران میزبان بانوان هنرمند ایرانی است كه با نبوغ، اندیشه و شیوه اجرایی جدید می‌خواهند افقی تازه در هنر سفالگری ایران بیافرینند.

تنوع دلنشین سبك‌های سفال در نخستین نمایشگاه زنان سفالگر بیانگر توانایی بالای این هنر در میان زنان هنرمند جامعه است؛ هنری كه از آب، باد، خاك و آتش تولید می‌شود.

دبیر نخستین نمایشگاه سفال ایران با اشاره به نقش درخشان زنان سفالگر در تاریخ ایران باستان می‌گوید: ‌«پژوهش‌های تاریخی و باستان‌شناسی بیانگر این واقعیت است كه زنان، اولین سفالگران تاریخ بشرند. زنان بویژه در دوران سفال دست‌ساز آثار كاربردی و هنری فراوانی از خود به یادگار گذاشته‌اند.

اگر چه بعد از به‌وجود آمدن چرخ و لزوم تولید انبوه سفال، مدیریت سفالگری به دست مردان افتاد ولی زنان همچنان در كنار مردان باقی ماندند. حضور چشمگیر زنان از لحاظ كمی و كیفی در دو سالانه‌های قبلی سفال، مسئولان و صاحبان صنایع را برآن داشت كه با برگزاری نمایشگاهی بزرگ ویژه زنان سفالگر، زمینه حضور گسترده‌تر زنان را در این عرصه هنری فراهم كنند.»

منیژه آرمین، تشویق و ترغیب زنان سفالگر به ادامه و گسترش سفال و سرامیك، ارتقای سطح فكری و ‌آموزشی در عرصه سفال، نقش تأثیرگذار سفال در زندگی و نقش زن در هستی، معرفی سفال به‌عنوان یك پدیده اقتصادی و توسعه كارآفرینی و صنایع خانگی را از جمله اهداف برگزاری نمایشگاه زنان سفالگر برمی‌شمارد و می‌گوید: «استقبال زنان سفالگر از نمایشگاه بسیار خوب بود.

حدود ۱۷۰۰ عكس اثر به صورت CD به دبیرخانه نمایشگاه ارسال شد كه پس از دو مرحله داوری ۴۰۰ اثر از ۱۸۰ بانوی هنرمند به بخش اصلی راه یافتند كه ۲۰۰ اثر حجم، ۱۲۵ اثر كاربرد هنری، ۵۳ تابلوی دیواری و ۱۹ اثر چیدمانی هستند.»

وی با بیان این كه سفالگری از قدیمی‌ترین هنرهای ایرانی است كه نیاز به پوشش ندارد، می‌گوید: حفظ اصالت شیوه‌های سفال و پرهیز از تلفیق و بهره‌گیری از پوشش غیرسفالین جزو اصلی‌ترین معیارهای انتخاب آثار است كه هیأت داوران با اغماض برخی آثار نه چندان حرفه‌ای برای تشویق و ترغیب نسل جوان، آن آثار را پذیرفته‌اند تا در كنار آثار هنرمندان بزرگ هنر‌مندان جوان عیار كار خود را بشناسند.

آثاری كه در نمایشگاه بانوان سفالگر ایران در معرض دید عموم علاقه‌مندان قرار گرفته علاوه بر این كه یادآور سنت اصیل ایرانی است، بیانگر نگاه تازه‌ای است كه در فراسوی هنر سفال خلق شده است.

عشرت سیروس، دبیر اجرایی نمایشگاه به استقبال بانوان از نمایشگاه سفال اشاره می‌كند و می‌گوید: زنان سفالگر سرمایه‌های این مملكت هستند كه شایسته است مسئولان با ارزیابی كارشناسانه و پیدا كردن جایگاه كاربری سفال در جامعه امروزی، از آنها حمایت كنند.

وی به استقبال پرشور بانوان شهرستانی از نخستین نمایشگاه زنان سفالگر اشاره می‌كند و توضیح می‌دهد: «از بانوان ۴ شهر كپورچال، قم، كاشان و سمنان كه سابقه دیرینه‌ای در هنر سفال دارند دعوت شد كه در این نمایشگاه حضور پیدا كنند. البته بانوان شهرهای تبریز، اصفهان، كرمان و ... نیز از برپایی این نمایشگاه استقبال كردند و با حضور پررنگ و آثار ارزشمندشان به نمایشگاه سفال غنا بخشیدند.»

سیروس معتقد است: به دلیل نبود همكاری و حمایت مسئولان از هنر سفال این هنر در كشور مهجور و ناشناخته مانده است.

كارشناس مشاوره و راهنمایی به ضعف سیستم آموزشی كشور اشاره می‌كند و می‌گوید: «متأسفانه سیستم آموزشی كشور نسبت به گسترش و توسعه‌ این هنر اصیل توجهی ندارد و همین باعث شده است كه هنر سفال با همه زیبایی‌ها و اسرارش ناشناخته باقی بماند. در حالی كه سفال نه فقط به لحاظ هنری بلكه از نظر روانشناسی در تقویت تمركز و حافظه تأثیر بسیار مثبتی بر جای می‌گذارد، خلاقیت را بالا می‌برد و به عنوان یكی از بهترین روش‌ها برای درمان اضطراب، افسردگی و بیش‌فعالی كاربرد دارد.»

دبیر اجرایی نخستین نمایشگاه سفال ایران بزرگترین دغدغه سفالگران را نداشتن كوره بیان می‌كند و می‌گوید: « بزرگترین مشكل سفالگران كوره است كه به كمك انجمن سفالگران تلاش شده با تعبیه چند كوره در فرهنگسراهای تهران و شهرستان‌ها تا حدودی این مشكل مرتفع شود ولی این تعداد كافی نیست و رفع این مشكل حمایت جدی مسئولان را می‌طلبد. از طرفی دیگر كمبود مواد اولیه و لعاب گل نیز مشكلات بسیاری را برای سفالگران به‌وجود آورده است.

در صورتی كه كشور ایران به عنوان یكی از غنی‌ترین منابع گل دنیا به حساب می‌آید، دسترسی به این گل‌ها برای سفالگران ممكن نیست. سفالگر مجبور است از مواد اولیه خارجی با قیمت گران‌تر استفاده كند.»

همزمان با برپایی نخستین نمایشگاه زنان سفالگر نشست تئوریك حلقه‌های تفكر و كارگاه‌های آموزش سفال در دو سطح عمومی و تخصصی با حضور اساتید برجسته به صورت رایگان در فضای باز فرهنگسرای نیاوران برپا شد.

عشرت سیروس با اشاره به استقبال از این نشست‌ها و كارگاه‌ها آن را بزرگترین دستاورد نمایشگاه می‌داند و می‌گوید: نشست‌های «حلقه‌های تفكر» برای اولین بار در ایران اتفاق افتاد كه در آن مباحث نظری و بنیادین درباره سفال و سرامیك و طرح موضوعات ریشه‌ای نظیر اسطوره‌شناسی در سفال، روان‌شناسی در سفال، معناگرایی در سفال، رابطه متقابل فناوری و سفال، تكنولوژی سفال و... طرح شد.

همچنین با هدف آشنایی عموم مردم با مقوله سفال و سرامیك و جلب علاقه‌مندان از ۱۳ تا ۱۹ شهریور امكانات تهیه سفال و سرامیك در اختیار عموم علاقه‌مندان قرار گرفت تا زیر نظر اساتید برجسته با اصول پایه‌ای این هنر آشنا شوند. در این كلاس‌های آموزشی اساتیدی همچون عربعلی شروه، ‌دكتر هایده صیرفی، مرضیه قره‌داغی سعادتمند، محمد مكاری، ‌فاطمه كریمی و ... تدریس كردند.

علیرضا غفاری یكی دیگر از دست‌اندركاران اجرایی نمایشگاه بانوان سفالگر ایرانی است كه كوره و مواد اولیه را در اختیار كارگاه‌های آموزشی نمایشگاه قرار داده است.وی حمایت از جوانان هنرمند و اشتغال‌زایی را از اهداف حضورش در این نمایشگاه بیان می‌كند و می‌گوید: نیاز سفالگران به حمایت تكنولوژیك بسیار ضروری است، زیرا اگر هنر سفال فقط در هنر باقی بماند هیچ وقت نخواهد توانست با بازارهای جهانی به رقابت بپردازد.

غفاری معتقد است: علاوه بر مشكلات تكنولوژی و علمی، سفالگران ایرانی به مراكز معتبر برای فروش محصولات خود نیاز دارند. زیرا در این بازارها علاوه بر این كه سفالگران از سود بیشتری بهره می‌برند عامه مردم نیز با این هنر آشنا می‌شوند.

راهكاری كه وی برای حل مشكلات تكنیكی سفالگران پیشنهاد می‌دهد تعامل تنگاتنگ دانشگاه‌های هنری با دانشكده‌های صنعتی است.

نمایشگاه آثار زنان سفالگر كه با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد آفرینش‌های هنری نیاوران، اداره كل امور بانوان شهرداری تهران و سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، مجله الماس و صنعت سرام برپا شده است تا ۲۷ شهریور ادامه دارد.

زكیه سعیدی