امروزه یكی از واژه‌های معمول كه برای تحقق مصرف بهینه انرژی مطرح می‌شود، صرفه‌جویی است كه كاهش هزینه را برای سازمان‌های مرتبط و آینده‌نگری را به همراه خواهد داشت و بنا بر اعلام رسمی، این بخش امسال نسبت به سال‌های گذشته روند صعودی را در پیش گرفته است؛ به طوری كه مصرف برق امسال در ساعات اوج مصرف كمتر از پیش‌بینی‌ها بود.

البته در این مبحث باید نیمه دوم كاهش هزینه‌ها را كه شامل سهم تولیدكنندگان می‌شود، نیز مورد توجه قرار داد.

آنچه برای ادامه حیات موجودات بیش از سایر نیازها، مسلم و بدیهی است، ماده حیات یعنی آب است كه توجه به تولید و مصرف بهینه آن ادامه زندگی را تضمین می‌كند. بنابراین اگرچه امسال (شش ماه نخست) میزان بارندگی‌ها در سطح كشور مناسب بوده است، اما نباید از هزینه‌های تصفیه و تبدیل آن به آب آشامیدنی ساده بگذریم و با تولید بیش از اندازه، مصرف این ماده حیاتی را به اسراف تبدیل كنیم.

مساله‌ای كه امروزه برای ارتقای سطح صرفه‌جویی از سوی مسولان مطرح می‌شود، اصلاح نرخ‌هاست كه برخی عقیده دارند در این راستا می‌توان با افزایش قیمت‌های فعلی در بخش انرژی، كاهش مصرف را مشاهده كرد، اما این موضوع تاكنون آن‌طور كه نشانگر تغییر و تاثیر چشمگیر و مثبتی باشد اتفاق نیافتاده است و تصمیم قطعی در این رابطه نیز در بخش‌های تصمیم‌گیرنده كشور مشاهده نمی‌شود. لذا شایسته است در این مسیر از تجربیات موفق كشورها استفاده كنیم تا سریع‌تر به مقصد برسیم.

● جداسازی آب شرب از آب بهداشتی

هم‌اكنون در عمده كشورهایی كه از مرز توسعه یافتگی گذشته‌اند، تولید و توزیع آب براساس روشی انجام می‌شود كه كمترین هزینه را داشته باشد. در حقیقت این كشورها با پیاده‌سازی سیاست جداسازی آب شرب از آب بهداشتی، با تولید انبوه آب‌های معدنی و توزیع بسته‌بندی شده آنها میان عموم مردم، آب آشامیدنی سالم افراد را تامین كرده‌اند، بنابراین آب لوله كشی آنها تنها برای مصارف بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در این راستا می‌توان گفت كه كمترین هزینه‌ها در تامین آب و بیشترین صرفه‌جویی در این كشورها صورت می‌گیرد.

این در حالی است كه در ایران به گفته مجید نامجو - معاون وزیر نیرو - قیمت تمام شده تامین هر متر مكعب آب شهری به طور متوسط ۱۳۸ تومان و روستایی ۲۵۶ تومان است كه البته هر متر مكعب آب در شهرها ۷۱ تومان و در روستاها ۴۴ تومان فروخته می‌شود.

ناگفته نماند كه آب در شرایطی در اقلیم خشك و نیمه خشك ایران با هزینه‌های هنگفت برای مصرف آشامیدنی تصفیه می‌شود كه هنگام استفاده بهداشتی مقدار زیادی از آن هدر می‌رود.

بر این اساس اگر این امكان فراهم باشد كه با مطالعات و تحقیقات تكمیلی طی سال‌های آینده برای آب لوله كشی به اندازه تامین بهداشت و سلامت افراد هزینه كنیم و آب آشامیدنی از طریق بسته بندی تامین شود، شاید از اسراف اعتبارات تا حدودی جلوگیری شود.

همچنین به گفته كارشناسان، برای مدیریت مصرف اگر بتوان قیمت آب لوله‌كشی (بهداشتی) را كه به مراتب پایین‌تر از نرخ‌های فعلی می‌آید، برای خانوارها به صورت تقسیم‌بندی و دسته بندی‌های متفاوت واقعی كرد، در این بخش صرفه‌جویی خوبی مشاهده خواهد شد. البته ضمانت اجرایی این طرح ارزان بودن قیمت آب‌های بسته‌بندی و توسعه آن است كه با این روند مردم در تهیه آب آشامیدنی با مشكل مواجه نخواهند شد و در نتیجه از آب بهداشتی لوله كشی برای آشامیدن استفاده نمی‌كنند.

فتاح - وزیر نیرو - نیز در این رابطه تاكید دارد: "باید فرهنگ جدا‌سازی آب شرب از بهداشتی را با افزایش آب‌های معدنی و كاهش قیمت آنها ایجاد كنیم. "

● مضرات جیره‌بندی آب بیش از مزایای آن

در این خصوص شاید جیره‌بندی آب به عنوان آخرین راه‌حل برای كاهش اجباری مصرف مطرح شود، ولی موضوع به همین سادگی‌ها هم نیست.

مجتبی فاضلی - مدیر دفتر فناوری و خدمات مهندسی دانشگاه صنعت آب و برق (شهید عباسپور) - در این باره معتقد است كه برای جبران كمبود آب، از جیره‌بندی باید جدا خودداری شود، زیرا زمانی كه آب قطع و وصل می‌شود، شبكه به طور شدید آسیب می‌بیند كه در نتیجه تلفات فیزیكی افزایش می‌یابد.

به هر حال بر اساس گفته‌ها و نظرات اهل فن، تحقق تدریجی فعالیت‌ها برای جدا‌سازی آب شرب از بهداشتی در طول سال‌های متمادی، نه تنها موجب كاهش هزینه‌ها و زیان‌های انباشته شركت‌های آبفا می‌شود، بلكه موجب تسریع در عملیات اجرایی سایر بخش‌های نیرو از جمله تصفیه‌خانه‌های فاضلاب نیز خواهد شد. در این میان تنها نگرانی‌ بیماری‌زا بودن این موضوع ناشی از استفاده اشتباه از آب بهداشتی به جای آشامیدنی باقی می‌ماند كه طبق گفته كارشناسان به نظر می‌رسد بتوان با فرهنگ‌سازی مناسب و اقدامات پیشگیرانه با متولی‌گری وزارت بهداشت بتوان بر این مشكل نیز فائق آمد.