چهارمین نمایشگاه هنر جدید ایران در دور جاری با عنوان پرواز پایداری برپا شد و جمعی از هنرمندان حرفه‌یی و دانشجویان جوان به خلق آثاری موضوعی در زمینه‌ی چیدمان، پرفورمنس، ویدیو آرت و ... پرداخته‌اند. آنچه درپی می‌آید دیدگاه‌های علی سیدانی، احمد سلیمانی، مهدی آشوری، مرتضی احمدوند، محمود فدوی، علیرضا چیتایی و كریم اله‌خانی، هنرمندان جوان و دانشجویان حاضر در نمایشگاه هنر جدید است.

● استاد‌های ما بیگانه با هنر جدیدند

سیدعلی سیدانی تاكید دارد، تفكر ایجاد هنر جدید از دوران رنسانس شكل گرفته است، اما بسیاری از مدرسان دانشگاهی ما نسبت به این گونه از هنر بیگانه هستند.

وی بر این باور است كه هنرمند هنر جدید خود را از قالب مواد و تم‌های مشخص رها می‌كند و به فرم‌های متفاوتی چون فیلم، رنگ، موسیقی و نور روی می‌آورد؛ چون به این نتیجه رسیده است كه تصویر به تنهایی نمی‌تواند بیانگر عقاید و مفاهیم وی باشند. ضمن آنكه سینما و موسیقی از رشته‌هایی هستند كه همپوشانی بسیاری با هنرهای تجسمی دارند و هنرمند با استفاده از این مواد می‌تواند مفاهیم خود را در چند ثانیه به مخاطب خود منتقل كند.

این هنرمند معتقد است، ایران كشوری است كه مردمانش بیشتر به سمت شعر و شاعری و هنر مكتوب تمایل دارند تا هنر تصویری، پس بهتر آن است كه مسولان هنر كشور در جهت ارتقای این هنر در عرصه سینما و هنرهای تجسمی تلاش كنند؛ تا حركتهای بهتری را در هنر شاهد باشیم.

او اضافه كرد، از زمان هنرمندانی چون كمال‌الملك، هنر غرب وارد ایران شده و تاثیر خود را بر مجامع دانشگاهی نیز داشته است. هنرمندان ایرانی جا پای هنر و بیان تصویری غرب گذاشته‌اند و این در حالی است كه ریشه‌های آن به‌صورت كاملا قوی در داخل كشور وجود دارد.

سیدعلی سیدانی پرفرمنسی را برگرفته از آیات قرانی و شعر فروغ فرخزاد (تنها صداست كه می‌ماند) در نمایشگاه اجرا كرده و همزمان با این پرفورمنس در روز افتتاح نمایشگاه سه هنرمند نقاش نیز تابلویی را در ابعاد دو متر در چهار متر با حسی كه از این صدا دریافت داشتند، طراحی كردند.

● مهم اینست كه هنر جدید از قالب تقلید خارج شود

تلقی حسن سلطانی از هنر جدید این است كه دست هنرمند را در خلق اثر باز كرده، تا از وسایل دیگری نیز در خلق اثر خود استفاده كند.

او گمان می‌كند مخاطب باید با هنر و سبك‌های مختلف آن آشنا شود كه رسانه‌ها و برگزاری نمایشگاه‌ها و اطلاع‌رسانی مناسب در این آگاه‌سازی مردم تاثیر جدی خواهد داشت. اگر این ابزارها وجود نداشته باشد، هنر جدید رشد كافی ولازم خود را نخواهد داشت.

وی همچنین اظهار كرد، زمانی كه دنیا به‌سمت ارتباطات و جهانی شدن حركت می‌كند، این پدیده نیز به هر نوعی وارد كشور می‌شود، اما آنچه مهم است، این كه این هنر توسط هنرمند درونی و شخصی شده و از حالت كپی خارج شود.

بر این اساس، رسانه‌ها باید كمك كنند تا مردم با این هنر آشنا شوند. مردم شوق این هنر را دارند، ولی نقش رسانه‌ها در آگاهی رسانی بسیار مهم است.

اثر حسن سلطانی در نمایشگاه هنر جدید، رحل‌هایی است كه به‌صورت دایره‌وار دوره هم هستند و در مركز دایره، روی هم چیره می‌شوند و ارتفاع می‌گیرند. نوری در مركز، به روی رحل‌های تابیده می‌شود و از لابه‌لای آنها عبور می‌كند. از دو رنگ قهوه‌یی و كرم استفاده شده است كه می‌تواند نشان‌دهنده آدم‌های متفاوت باشد، زمانی كه با هم دور یك محور در چرخش هستند، به وحدت می‌رسند. در این گردش به دور محور، می‌توان به تعالی رسید و تمامی عناصر طبیعی را در آن دید.

رحل نمادی از جایگاه قرآن "دانش و آگاهی" است كه به این تعالی فرد كمك می‌كند.

● ارتباط ما با دنیا ضعیف است

اما احمد سلیمانی معتقد است كه مخاطب آثار هنری باید خود را به سطح آثار نزدیك و او را درك كند.

او گفت، لازم است هنرمند همزمان با پیشرفت تكنولوژی در دنیا رشد كند؛ تا از این طریق بتواند اثر جدیدی را خلق كند كه تفكر خاص و نوی را در پشت سر خود داشته باشد.

وی معتقد است، مخاطب هنری باید خود را به هنر نزدیك و آن را درك كند. همچنین مخاطب باید مطالعات بصری خویش را به میزانی بالا ببرد تا هنر جدیدی را كه هنرمند خالق آن است درك كند.

سلیمانی درباره ارتباط مخاطب و هنرمند در این هنر گفت، این ارتباط به علت اینكه مخاطب این نوع نمایشگاه عام است، به‌راحتی برقرار نمی‌شود. مخاطبان حرفه‌یی و خاص كه نگاه بصری بالایی دارند، به راحتی با اثر ارتباط برقرار می‌كنند و برخی نیز بی‌تفاوت از كنار یك اثر هنری عبور خواهند كرد.

وی اضافه كرد: با وجود اینكه این هنر دست هنرمند را در بیان مفهوم باز نگه می‌دارد، رساندن پیام در این قالب باید در چارچوب قرار گیرد، تا هنرمند افسار گسیخته به فعالیت نپردازند و باعث شود تا با هنرش در جامعه ناهنجاری ایجاد كند.

او افزود كه ارتباط ما با دنیا بسیار ضعیف است و هنوز هنرمندانی در میان ما هستند كه نگاه سنتی به حضور دارند و خود را با شرایط موجود وقف نداده‌اند.

احمد سلیمانی "فداكاری" را كه از نماز ظهر عاشورا الهام گرفته است و آن‌را درباره جبهه جنگ تحمیلی نیز صادق می‌داند، در قالب یك فرم در نمایشگاه هنر جدید ۸۶ ارایه كرده است. این تفكر با ساخت یك تنه‌ی انتزاعی از شاكله‌ی انسان كه پیكان‌های بسیاری به آن برخورد كرده است و قسمت‌های بسیاری از آن جدا شده اما هنوز استوار و پابرجاست، با جنس چوب و آهن به‌نمایش گذاشته است.

● آثار هنر جدید حس ایرانی ندارند

مهدی آشوری هم معتقد است، در چند سالی كه نمایشگاه هنر جدید در كشورمان برگزار شده، آثار كپی ضعیفی از آثار معروف غربی بوده و حس ایرانی در آنها دیده نمی‌شد. هنر دید ایران باید ایرانی باشد و اگر مفهومی منتقل سازد، مخاطب باید حس كند كه این اثر را یك هنرمند ایرانی خلق كرده است.

وی گفت، با وجود پیشینه‌ قوی ما در گذشته ما در این زمینه اكنون این‌گونه نیست و معماری امروز ما به‌شدت غرب زده شده است و در آن انواع كسب‌ها و تركیب سنتی و مدرن به‌وجود آمده؛ درحالی‌كه اگر معماران ما آثار قدیم ایران را می‌دیدند، این اتفاق صورت نمی‌گرفت. ازسوی دیگر، اگر هنرمندان ما مطالعه دقیقی از هنر گذشته‌ها داشتند، این كپی‌های دست چندم صورت نمی‌گرفت. بی‌توجهی ما به گذشته و میراث فرهنگی باعث می‌شود تا این‌گونه اتفاق‌ها در هنر امروز بیافتد.

به‌باور او، رسالت هنرمند امروز چگونگی ارتباط بیشتر با مردم ومخاطب عام است و برای آن راههای بی‌شماری ایجاد شده، موضوع‌های اجتماعی زیاد و قابل بحث هستند و مردم ایران نیز با اثری كه موضوعیت اجتماعی دارد، بهتر رابطه برقرار می‌كنند.

وی ‌این هنر را جهانی دانست، تاكید كرد، مثل هنرهای دیگر می‌توان آن را با فرهنگ محلی تطابق داد و معادل‌سازی كرد. این امر به نوع دیدگاه هنرمند و میزان جهانی‌اندیشی‌اش بستگی دارد. ضمن آنكه این هنر هم مانند هر هنر دیگر، باید نشان‌دهنده ملیت هنرمند باشد. درواقع درست است كه یك هنرمند كار جهانی انجام می‌دهد، ولی ضروری است روح ملیت آن در آن وجود داشته باشد.

اثر مهدی آشوری ۲۶ ساله در نمایشگاه هنر جدید ۸۶، اسپند شیشه‌یی شبكه شبكه و به‌حالت دیواره است كه در هر یك از این شبكه‌ها یك كلاه آهنی نظامی قرار دارد. كل این كلاه‌ها به‌صورت برعكس به گونه‌هایی كه به زمین می‌افتد در داخل این شبكه‌ها قرار گرفته‌اند. ولی از این كلاه‌ها، یك عدد به گونه‌ای كه بر روی سر قرار می‌گیرد و حالت طبیعی دارد به رنگ قرمز وجود دارد.

● هنر جدید را ازآن خود كنیم

مرتضی احمدوند تاكید دارد: هنر جدید با ظهور تكنولوژی هویت خود را به دست آورده است. این هنر با مخاطب خود به راحتی ارتباط برقرار می‌كند.

او گفت: این هنر جریانی است كه با ظهور فراگیر تكنولوژی هویت خود را به دست آورده است و هنرمندانی كه مایه فكری‌شان در جهت نو بودن و تازگی حركت می‌كند به طرف هنر جدید كشیده خواهند شد.

وی اضافه كرد: هنر جدید یك ابزار است كه از دست هنرمند اشكال مختلفی به خود می‌گیرد و به دلیل اینكه این ابزار از قبیل فیلم، نوار كاست، موسیقی، نوار و هویت خود را در دستان هنرمند به دست می‌آورند. ضروری است هنرمند ایرانی ابزارآلات این هنر را با ارزش‌ها و نگرش‌های شرقی وایرانی خود ادغام كند.

این هنرمند خاطرنشان كرد: به دلیل شیوه ارتباطی خاصی كه این هنر در خود دارد مخاطبان بیشتری را جذب خواهد كرد و گرایش‌هایی چون ویدیو آرت و چیدمان می‌توانند با مخاطبان عام‌تری ارتباط برقرار كنند ومخاطب خاص و ویژه‌ی خود را نیز در پرده‌گویی‌های خود داشته باشند.

احمدوند اضافه كرد: تمامی هنرهایی كه اكنون به عنوان هنر ناب وخاص از آنها یاد می‌شود زمانی در میان مردمان روزگار خود به دلیل تازه بودن سخنان شان بیگانه بوده‌اند ولی هنر جدید نسبت به هنرهای كلاسیك مخاطبان خود را سریع‌تر و راحت‌تر به دست می‌آورد و با مشكلی روبه‌رو نخواهد شد.

او معتقد است: مهم بودن یا نبودن این هنر در گذشته ایران نیست، بلكه مهم اینست كه جریان هنر جدید در ایران مشكل گرفته است و در پاره‌ای موارد هنرمندان مطرح و قهار ایران در این حوزه فعالیت می‌كنند و بهترین كار ممكن این است كه هنر جدید را از آن خود كنیم و در مقابل آن تسلیم نباشیم، مانند دوره مغول كه موجی از هنر مغولی وارد ایران شد، ولی پس از مدتی هنرمندان ایرانی این هنر را از آن خود كردن و سبك تبریز را به وجود آوردند.

احمدوند گفت: موضوعی بودن یك نمایشگاه محدودیت‌هایی به‌همراه خواهد داشت، اما بسته به توانایی یك هنرمند می‌توان از آن دچار خسارت شد و یا آن را به یك امكان تبدیل كرد.

وی در این نمایشگاه ویدیو آرتی با عنوان "افتان و خیزان" را به مدت چهار دقیقه در یك حلقه فیلم نه متری از پرژوكتور به نمایش گذاشت و تلاش كرد تا مفهوم پرواز را و نه پریدن و پرنده را در این فیلم به تصویر كشید.

● مطاله‌ی هنرمندان كم است

هنر جدید، بیشترین مخاطب را دارد، زیر از دل مردم صحبت می‌كند و نسبت به هنرهای دیگر پاك‌تر است.

سیدمحمود فدوی از هنرمندان شركت كننده در چهارمین نمایشگاه هنر جدید با بیان این مطلب در گفت‌وگو با خبرنگار بخش هنرهای تجسمی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) بیان كرد: هنر جدید، هنری است كه در ایران به آن صورت كه در دنیا وجود دارد، جا نیافتاده است، مطالعه هنرمندان در این زمینه بسیار كم است.

به‌گمان او باید ساختاری پیش بیاید كه اطلاعات به هنرمندان ایرانی برسد. اجرای این گونه نمایشگاه‌ها، نگاه مردم و اطلاعات آنها را در خصوص این قضیه بیشتر می‌كند.

فدوی درباره اینكه هنر جدید، تا چه میزان دست هنرمند را در خلق اثر باز می‌گذارد، گفت: در هنر جدید، هنرمند می‌تواند از هر چیز پیش پا افتاده‌ای كه در جامعه وجود دارد، مثل ساختمانی كه خراب می‌شود برای خلق یك اثر هنری استفاده كند كه از درون آن معانی به وجود می‌آید. به علاوه هنرهای دیگر مثل ویدئو، نقاشی و مجسمه می‌توانند به روند بهتر شدن یك اثر در هنر جدید كمك كنند.

این هنرمند حاضر در نمایشگاه هنر جدید با تاكید بر ماندگاری بیشتر هنر جدید نسبت به هنرهای دیگر، توضیح داد: مثلا در یك نمایشگاه نقاشی، یك اثر می‌تواند آن قدر روی مخاطب تاثیر بگذارد كه تا سال‌ها در ذهن او بماند. در هنر جدید نیز یك فكر عالی می‌تواند آنقدر روی مخاطب تاثری گذارد كه از ذهن او بیرون نرود. میزان تاثیری كه روی مخاطب می‌گذارد بیانگر این است كه اثر چقدر قوی بوده است.

به گفته فدوی هنر جدید مربوط به غرب است. اما می‌توانیم آن را با ساختار ایرانی به مخاطب نشان دهیم. هنر جدید، در گذشته به‌صورت امروزی مطرح نبوده و هنرمندان آن نیز اندك بوده‌اند. هنر جدید در ایران مثل این است كه ما دوره راهنمایی و متوسطه را طی كنیم و به‌طور ناگهانی كنكور دهیم.

او با تاكید بر اینكه موضوعی بودن هنر جدید برای هنرمندان محدودیتی ایجاد نكرده است، گفت: موضوعی بودن پای عده بیشتری از مخاطبان را به نمایشگاه می‌كشاند؛ اینكه بیایند و كار جدیدی را كه مثلا درباره شهدا و یا كیفیت بالایی است، ببینند.

اثر سیدمحمود فدوی در نمایشگاه هنر جدید دربر گیرنده‌ی عناصری مثل آجر با درختان سبزی كه از دل آنها بیرون آمده، به كار رفته است. سه مستطیل در این آجرها به چشم می‌خورد و سه درخت خشك. این حالت به مخاطب دست می‌دهد كه درختان دیگر ریشه نداشته‌اند كه بخواهند دیوارها را شكسته و به بالا برسند. درختان در جای خود مانده‌اند. تنها یك درخت از میان آنها سر به اسمان كشیده و سبز شده است.

به گفته فدوی داوود بیات او را در خلق این اثر او را یاری كرده است.