به خانه ای در یكی از خیابان های ازگل می رویم، روزی بارانی است و وارد باغچه ای می شویم آبچكان از سفال ها، گل ها و درخت هایش؛باغچه بوی كودكی می دهد. بوی اسفند، بوی خنده، بوی رنگ و بوی سفال. فیروزه گل محمدی میزبان ماست در كارگاه نقاشی اش. باغچه خانه اش مكانی است برای نقاشی كودكانی كه می آیند تا از او بیاموزند.گل محمدی تصویرگری ۲۱ كتاب را كه اغلب به حوزه ادبیات كودك و نوجوان تعلق دارد بر عهده داشته و موفق به دریافت ۱۴ مدال داخلی و بین المللی شده است. روبه روی در ورودی كارگاهش پرده تشنگی علی اصغر است و كارهای مختلفی را دور تا دور می توان دید، زرد _ سرخ _ نارنجی رنگ هایی است كه در این دوره به وفور به كار می برد و همین رنگ ها هم در طول مصاحبه احاطه مان می كند. با گل محمدی به گپ و گفت پیرامون كارهای اخیرش می نشینیم.

•••

•درخصوص طراحی كارهایتان و زمانی كه صرف طراحی می كنید بگویید، شما در كتاب «راز آن درخت» از خط استفاده كرده اید در این مورد هم توضیح دهید.

من معمولاً اول طراحی را انجام می دهم. یعنی تمام صحنه ها را درمی آورم و بعد به سراغ كار رنگ می روم اما همیشه این اتفاق نمی افتد. گاهی بخشی از طراحی كار را در می آورم و ضمن كار چیزهایی به آن اضافه می كنم و دوباره طرح می زنم. در مورد راز آن درخت هم تصویرگری این كار یك سال وقت مرا گرفت. البته كمتر از فیل در خانه تاریك كه ده سال زمان برد طول كشیده است اما كار همین جا تمام نشد. وقتی برای «لی آ ت» آن رفتیم دیدیم یك صفحه هایی كم است و در جاهای دیگر بهتر است چیزهایی را به صفحه اضافه كنم بنابراین به هنگام لی آت كار همچنان نقاشی می كردم. در مورد خط هم چند سالی است كه در نقاشی تصویرگری از آن استفاده می كنم آن هم به عنوان عنصر زیبایی و شرقی. خیلی از آنها را خودم نوشته ام و برخی از آنها را روی كار فتوكپی كرده ام. حتی در این كار كه داستانی بین ایران و هند است خطوط هندی هم در جاهایی كه مسئله و مكان هند است وارد كرده ام. از طرفی خط یعنی الفبا و الفبا هم یعنی علم و چون درخت علم و حكمت مطرح بوده است پس جا داشته است كه روی خط كار شود.

•ترجیح می دهید در كارهایتان بیشتر به گروه سنی توجه كنید یا متنی كه روی آن كار می كنید؟

شخصاً ترجیح می دهم وقتی متن را می خوانم به هیچ چیز دیگری فكر نكنم و به آنچه دلم می خورد و آن حسی كه دارم توجه كنم. چون كار برای بچه ها یكسری قید و بندهایی را به همراه دارد همین طور برای بزرگسال ها یكسری ویژگی های خاص مطرح است بنابراین سعی می كنم به هنگام كار به موانع این چنینی توجه نكنم.

•یعنی سادگی و پیچیدگی كار برای گروه های سنی مختلف را در نظر نمی گیرید؟

ما گروه های سنی و تقسیم بندی آنها را در تمام دنیا داریم. از طرف دیگر در سنت كتاب سازی خودمان در ایران و تاریخ مان تقسیم بندی های اینچنین نداریم. مثلاً هنگام شب چله، مادربزرگ ها و پدربزرگ ها كنار كرسی مثنوی و شاهنامه و حافظ را می خواندند و برای بچه ها هم به اندازه فهمشان تعریف می كردند. من به نوعی قصد داشتم در این جریان وارد شوم. البته در این مورد قبلاً هم تجربه داشتم در كتابی با عنوان «شغالی كه در خم رنگ افتاد» كه آن هم از مثنوی انتخاب شده بود و بین سال های ۷۲ _ ۷۰ توسط سروش منتشر شده بود. وقتی فروش كتاب را از فروشندگان و كتابفروشی ها جویا شدم می گفتند فروش خوب است و همه گروه های سنی خریدار آن هستند حتی مدارس و كتابخانه ها. همین مورد به من خط داد تا در انتخاب هایم به گونه ای عمل كنم كه هر كسی بتواند در حد خودش از آن استفاده كند. بنابراین كتاب های «راز آن درخت» و«فیل در خانه تاریك» را حتی می توان در مهد كودك ها برای بچه ها مورد استفاده قرار داد.

•یعنی منظورتان این است كه بخشی از این كار بر عهده قصه گوها و شیوه قصه گویی است؟

بله. حتی فیل در خانه تاریك با توجه به نوع روایتش كه عرفانی و فلسفی است و به دلیل پیچیدگی موضوعش كه بحث تفاوت حس و عقل را مطرح می كند و انتهای پیچیده ای دارد كه من هم این پیچیدگی را در كارم به كار برده ام برای بچه ها قابل استفاده است در آمریكا در مهد كودكی فیل را درست كردند و بچه ها همان طور می آمدند و دست می زدند و می گفتند چه حس می كنند. اما مسلم است كه بخش آخر و درك معنی نهایی برای سن آنها قابل درك نیست. به طور كلی منظورم این است كه به این مسئله توجه دارم كه كار قابلیت و كشش مناسب را حتی برای گروه های سنی پیش از دبستان داشته باشد و اصلاً خودم را محدود به این نمی كنم كه برای هر گروه سنی چه المانی بگذاریم تا او را جذب كند.

•با سبك های مختلف داستان و شعر چگونه برخورد می كنید. به عنوان مثال در راز آن درخت خط و نقاشی به كار برده اید. آیا در داستان هم می توان اینگونه از خط در تصویرسازی بهره گرفت؟

حتماً می شود. این بیست و دومین كتابی است كه كار كرده ام و در میان این كارها شاید یكی دو كتاب تكنیك یكسان داشته باشند. معمولاً تصویرگر باید تسلط بر تكنیك های مختلف داشته باشد و تكنیك را برحسب داستان، شعر یا مطلب انتخاب كند.

•در این سری كتاب ها كه اشعار كهن را شامل می شوند چطور، آیا یك سبك خاص را انتخاب كرده اید؟

نه مثلاً در فیل در خانه تاریك تصویرها بر روی كاغذ مخصوص قهوه ای رنگی كار شده است اما باز هم از خط استفاده كرده ام ولی اصلاً كار آكریلیك است اما در راز آن درخت از آبرنگ استفاده كرده ام.

•از روند خاصی كه در كار راز آن درخت وجود دارد بگویید، از رنگ هایی كه به كار برده اید و تاكیدهایی كه در تصویر داشته اید.

اول از همه باید بگویم این سبك را خیلی دوست داشتم و به دنبال فرصتی بودم تا آن را اجرا كنم و در پس ذهنم بود كه سیاه و سفید كار كنم و بعد جاهایی تاش های رنگی بگذارم به این داستان كه رسیدم دیدم خیلی خوب این كار می نشیند. قبل از اینكه اصل تصاویر را كار كنم برای خودم اتود می زنم، اتودهایی كه با رنگ است، با فتوكپی است یا بامداد رنگی. كار دیگری كه در دست دارم «طوطی و بازرگان» است. شاید بیش از پانزده سبك كار كرده ام. یعنی یك سال و نیم كار كرده ام و هیچ كدام را نپسندیدم با آبرنگ، آكریلیك، چاپ و... آخر به آنچه می خواستم رسیدم و دیدم كار پخته شده است. برای همه كتاب ها این كار را می كنم ولی شاید در انتهای كتاب طوطی و بازرگان تكنیك هایی را كه كار كرده ام بیاورم. به هر حال امری احساسی است و چیزی را كه همیشه آرزو داشتم كار كنم با راز آن درخت هماهنگ بود و انتخاب كردم. در مورد رنگ هم در این كار آبرنگ حكومت می كند و كاردستی است. البته كارهایی را فتوكپی كرده ام كه از تابلوهای اصل قدیمی ایرانی و هندی است و در آنها بازی هایی در آورده ام مثلاً با مداد پررنگ تر كرده ام یا از یكسری نقاشی های قهوه خانه ای استفاده كرده ام و همین طور از نقاشی های مذهبی و مینیاتور. پس هیچ محدودیتی نداشتم و آنچه به نظرم زیباتر بود به عنوان بك گراند كار به كار بردم.

•آیا كار كردن روی اشعار مولانا ویژگی خاصی برایتان دارد؟

بله. اكثراً اگر دقت كنید ۱۰ تا ۲۰ خط شعر بیشتر نیست و همه چیز در این فاصله اتفاق می افتد و من باید یك كتاب از لابه لای این اشعار درست كنم و فضاسازی و زندگی ایجاد كنم. مولانا در اشعارش حتی در جاهایی كه خیلی جدی است نمك خاصی دارد فحش می دهد، دعوا می كند و... من در هر دو این كارها سعی كردم با طنز جلو بروم. منظورم طنز پس كلمات و جملات است. سعی كردم در كتاب راز آن درخت كلاغ ها را وارد كنم و در فیل در خانه تاریك، یك موش است كه همه جا فضولی می كند و سرك می كشد. از طرفی مجبورم فضاهای گمی كه در بین اشعار وجود دارد را خودم بسازم مثلاً شاه قاصدی انتخاب می كند تا به هند برود. دو خط بعد قاصد در هند است. در این میان برای ساختن زندگی، چیزهایی در این لابه لا افتاده است. قاصد زن و بچه ای داشته كه از آنها خداحافظی می كند. عده ای را به عنوان یارو یاور و سپاه جمع می كند كه در صفحه ای از این كتاب شعر ندارد و فقط تصویر است همین موضوع است یا در جای دیگر دخترش منتظر آمدن پدر است و جاهایی را كه خودم اضافه كرده ام با دست نوشته ام. یا در هند بیش از چند خط كوتاه نیست و من این را بسط داده ام و باز كرده ام.

•در زمینه انتخاب تصویر برای طرح روی جلد، تصویر باید بیانگر داستان كلی از كتاب باشد در این انتخاب چگونه عمل می كنید؟

تا به حال و در كارهای اولیه یكی از تصاویر را برمی داشتند و روی جلد می گذاشتند بعد كه جلوتر رفتیم خودم تصویرهای مجزا برای روی جلد ارائه دادم كه بیانگر كلیت ماجرا باشد تا به كتاب فیل در خانه تاریك رسیدیم و خودم به صورت مجزا برای جلد تصویری را كار كرده ام. اما در این زمان اتفاق دیگری افتاد و امری كه در تمام دنیا در كارهای خوب و ناشران خوب وجود دارد و آن داشتن مدیر هنری است. كه ما در این جا توانستیم از آقای بهمن پور به عنوان مدیر هنری استفاده كنیم و به نظر من مسئولیت مدیر هنری از تصویرگر، ناشر و گرافیست بیشتر است چون هماهنگی و نظارت بر كار هر یك را بر عهده دارد و باید علاوه بر آشنایی با مسائل چاپ، تصویرگری و تصویرگران را بشناسد و علاوه بر اینكه شعر و داستان خوب را بشناسد بر تكنیك های چاپ و گرافیك اشراف داشته باشد تا از همه اینها ماحصلی به وجود بیاورد. من طرح روی جلد را دادم ولی ایشان نپسندید و من، به همراه آقای بهمن پور و آقای فیلی زاده به عنوان گرافیست از مجموع چیزهایی كه وجود داشت با ارائه كار كامپیوتری تصویر روی جلد را انتخاب كردیم همین طور در راز آن درخت كه در هر دو این كارها اصل وجود ندارد و كاری كامپیوتری است.

•در جاهایی عنوان شده است كه راز آن درخت دستی كار شده، آیا تمام كارها دستی بوده است یا از كامپیوتر و ابزار دیگری هم استفاده كرده اید؟

اصل ماجرا دستی است. ولی جاهایی از كامپیوتر استفاده كردم مثلاً جاهایی كه در تصویر می خواستم محو باشد به عنوان مثال درخت هایی را كه از مینیاتورها درآورده ام (كه البته كارهای گرافیكی اش را خودم انجام داده ام) و حالت رویا دارد یا جاهایی كه می خواستم شارپ و تیز باشد با دست و مواد خاصی كار فتوكپی را انجام داده ام و جاهایی كه در خیال و رویاست یا كامپیوتر حالت محو و كمرنگ دارد و این كتاب تلفیقی از كامپیوتر و كاردست با هم است.