رشته «پریودنتولوژی» كه معنای آن به زبان ساده مطالعه لثه و بافت های نگهدارنده دندان است، به لحاظ اهمیت، مادر تمام رشته های دندان پزشكی نام گرفته است.بیماری های پریودنتال شایع ترین عفونتی است كه در حال حاضر بشر با آن دست به گریبان بوده تا جایی كه به عفونت قرن شهرت پیدا كرده است. این بیماری عامل اصلی از دست رفتن دندان ها و نیز عامل تهدیدكننده سلامت ارگان های حیاتی بدن از قبیل قلب، مغز و... به شمار می رود. در صورتی كه بافت های پریودنتال بر اثر بیماری از دست برود، فرد دندان های خود را از دست خواهد داد. برپایی «پنجمین كنگره انجمن علمی پریودنتولوژی-۷ و ۸ مهرماه ۱۳۸۴-» فرصتی مناسب برای طرح بسیاری از مسائل نوین این رشته و آشنایی بیشتر با بیماری های پریودنتال بود .

• • •تشخیص بیماری های پریودنتال در سال های گذشته، به طور مشخصی ساده بوده است ولی با افزایش دانش، «پریودنتولوژی»، دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. در گذشته بیماری های پریودنتال را بیماری هایی می دانستند كه به طور كلی توسط پلاك باكتریایی ایجاد می شود. اما امروزه در پرتو دانش جدید، ما با بیماری های مختلف پریودنتال مواجه هستیم كه هر یك توسط میكروب های خاصی ایجاد می شوند. شایع ترین بیماری بافت های اطراف دندان(پریودنتال) كه برگشت پذیر نیزهست، «ژنژیویت مزمن» است. حال این فرآیند چگونه اتفاق می افتد؟به گفته دكتر غلامعلی غلامی رئیس پنجمین كنگره انجمن علمی پریودنتولوژی، «عامل اصلی بیماری های دندان و پریودنتال یك لایه (پلاك میكروبی) است كه روی دندان ها تجمع پیدا می كند.»وی می افزاید: «حفره دهان بالقوه حاوی بیش از ۴۰۰ گونه میكروبی است كه در صورت رعایت نكردن بهداشت و با تكثیر این میكروب ها كه از نوع «گرم منفی» Gram negative)) نیز هستند، بافت های نگهدارنده دندان آسیب می بینند.»دكتر غلامی یادآور می شود: «تحقیقات ۱۰ سال اخیر بیانگر این موضوع بوده است كه بیماری های پریودنتال می تواند به عنوان یك عامل خطرساز برای سكته های مغزی و قلبی، زایمان های زودرس، تولد نوزادان كم وزن و با نقایص مادرزادی، پوكی استخوان، بیماری های تنفسی، سردردهای مزمن، خستگی و بی نشاطی به شمار می رود.»بیماری های پریودنتال و قلبی- عروقی، روند آسیب شناسی و عوامل خطرساز مشابهی دارند. تحقیقات نشان داده است كه عفونت ها و وضعیت التهابی مزمن مانند پریودنتال می تواند، روند تشكیل پلاك هایی را كه باعث گرفتگی عروق رگ می شود، تشدید بخشد.مزمن بودن بیماری های پریودنتال یك منبع غنی از میكروب های زیرلثه ای را فراهم می آورد و موجب تولید و برانگیخته شدن پاسخ های التهابی می شود كه می تواند تا مدت ها ادامه داشته باشد.بنابراین می توان نتیجه گرفت كه بیماری های پریودنتال یك عامل خطرساز برای بیماری های قلبی- عروقی به شمار می رود كه این مسئله بر اهمیت هر چه بیشتر پیشگیری و درمان به موقع بیماری های پریودنتال تاكید دارد.

• شیوع بیماری های پریودنتال

آیا با وجود رعایت نكات بهداشتی توسط مردم باز هم التهاب لثه (ژنژیویت) بیش از گذشته شیوع دارد؟دكتر غلامی می گوید: «اگر چه عموماً اعتقاد بر این است كه شیوع ژنژیویت در حال كاهش است، اما اطلاعات همه گیرشناسی كه این قضیه را اثبات كند، وجود ندارد. به عبارتی بیماری ژنژیویت در میان گروه های خاصی شایع تر است.»آیا این مسئله كه ژنژیویت در سنین بلوغ بیش از سایر مقاطع سنی است، از نظر علمی صحیح است؟ و در صورت مثبت بودن، دلیل آن چیست؟دكتر غلامی در پاسخ به این پرسش می گوید: «بلی، هر چند هنوز علت این افزایش شیوع مورد ظن و گمان بوده، اما اعتقاد بر این است كه بالا رفتن میزان هورمون های جنسی در سنین بلوغ، علت این بیماری به شمار می رود.مطالعات نشان می دهد كه افزایش هورمون های جنسی در سنین بلوغ، روی تركیب میكروبی زیر لثه ای اثرگذار است.»

• علل بیماری های پریودنتال

هر چند نتایج پژوهش های انجام شده بیانگر آن است كه پلاك میكروبی علت اصلی ژنژیویت است اما سیگار كشیدن یكی از مهم ترین عوامل خطرساز در ایجاد پریودنتیت (التهاب بافت های اطراف دندان) در افراد بالغ محسوب می شود. با این وجود، نقش آن در ایجاد ژنژیویت هنوز نامشخص است. دكتر سمیاری عضو هیات علمی پنجمین كنگره پریودنتولوژی در این زمینه می گوید: «افراد سیگاری سه برابر بیش از افراد غیرسیگاری به بیماری پیشرفته لثه مبتلا می شوند.»وی می افزاید: «با افزایش سال های ترك سیگار، خطر بروز بیمار های لثه كاهش می یابد.»اما نتایج چند مطالعه انجام شده، بیانگر این امر است كه خونریزی لثه در بین سیگاری ها كمتر به چشم می خورد كه دلیل این امر شاید اثر نیكوتین در سیگار بر انقباض عروق خونی باشد. نتایج آخرین پژوهشی كه روی ۱۲ هزار و ۱۱۰ بیمار در دانشگاهی در كلیولند صورت گرفته، حاكی از آن است كه افرادی كه ورزش منظم و عادت غذایی سالم و نیز وزن طبیعی و مناسب دارند احتمال ابتلا به پریودنتیت در آنها ۴۰ درصد كاهش می یابد. پریودنتیت، عفونت بافت های اطراف دندانی است كه منجر به لقی و از دست دادن دندان ها می شود.همان طور كه در قسمت بالا اشاره شد، تغذیه نقشی اساسی در پیشگیری از بیماری های دهان و دندان دارد. پژوهش ها نشان داده است، افرادی كه به مدت طولانی دارای رژیم غذایی «گیاه خواری» بوده و از مواد غذایی با منشاء حیوانی- مانند شیر و لبنیات- استفاده می كنند، در نتیجه كمبود ویتامین D و كلسیم، بیشتر در معرض ابتلا به بیماری های لثه و دندان قرار می گیرند. دیابت نیز از جمله عوامل دیگری است كه استعداد ابتلای فرد به پریودنتیت را افزایش می دهد.دكتر غلامی می گوید: «شیوع و شدت پریودنتیت، به میزان قابل ملاحظه ای در دیابتی های نوع I (وابسته به انسولین یا با واسطه ایمنی) و نوع II (غیر وابسته به انسولین) بیشتر از افراد غیردیابتی است.»در مجموع عوامل محیطی در ایجاد پریودنتیت عبارتند از: سیگار كشیدن، دیابت، سن، تغذیه، وضعیت اقتصادی، اجتماعی و آموزشی پایین،پوكی استخوان، AIDS و HIV، مراقبت های نامرتب دندانپزشكی، باكتری ها، خونریزی هنگام معاینه دندان، سابقه بیماری های پریودنتال، عوامل ژنتیكی و استرس.دكتر سمیاری می گوید: «رعایت بهداشت دهان به صورت كامل و دقیق نه تنها در مورد دندان های طبیعی كه برای دندان های كاشته شده (ایمپلنت) نیز حائز اهمیت فراوان است. زیرا ایمپلنت ها نیز بر اثر رعایت نكردن بهداشت دهان، دچار التهاب لثه شده و استخوان اطراف آنها تحلیل رفته و در نهایت لق می شوند.»وی می افزاید: «ایمپلنت و بافت های اطراف آن نیز بایستی با مسواك، نخ دندان، مسواك بین دندانی و سایر وسایل كمك بهداشتی تمیز شوند.»هرچند برخی از انواع بیماری های پریودنتال در سنین اولیه عمر و در دوران جوانی بروز می كند، با این وجود، این بیماری ها و تخریب حاصل از آن كه منجر به از دست رفتن دندان ها می شود، با بالا رفتن سن شیوع بیشتر می یابد. به طوری كه شایع ترین علت از دست رفتن دندان ها را پس از ۳۵ سالگی بیماری های پریودنتال می دانند.اطلاعات مربوط به شیوع و شدت بیماری ها و تغییرات انساج پریودنشیوم (بافت های اطراف دندان) در اشخاص سالخورده روزافزون است. بیشتر این مطالعات همه گیرشناسی بیانگر افزایش شدت بیماری های پریودنتال در دوران كهولت است. بالا رفتن سن به طرق مختلف روی همه قسمت های بدن از جمله انساج پریودنشیوم تاثیر منفی می گذارد.دكتر زالی رئیس دانشكده علوم پزشكی دانشگاه شهید پزشكی در آیین گشایش «پنجمین كنگره انجمن علمی پریودنتولوژی» گفت: بیماری های پریودنتال دو طیف سنی شامل طفولیت و افراد كهنسال را تهدید می كند.وی اضافه كرد: تحلیل لثه شایع ترین نوع این بیماری در سنین كهنسالی است. به گفته دكتر زالی هرچند ایمپلنت بهترین گزینه برای درمان دندان های از دست رفته و جلوگیری از تحلیل لثه به شمار می رود، اما درمانی گران قیمت است.وی با اشاره به وضعیت اقتصادی بیشتر مردم و پایین بودن سرانه بهداشت و درمان، بر آموزش نكات بهداشتی تكیه و تاكید كرد.لازم به ذكر است، دندانپزشكی سالمندان نیز امروزه به عنوان یك رشته مجزا، مورد نظر بوده و در بیشتر مراكز علمی جهان، روی مباحث مختلف دندانپزشكی سالمندان، تحقیقات جامعی انجام گرفته و در حال تكوین است.

• علائم بیماری های لثه

از كجا مطلع شویم كه به بیماری لثه دچار شده ایم و نشانه های آن كدام است؟ دكتر سمیاری در پاسخ به این پرسش می گوید: «تغییر رنگ لثه از صورتی به قرمز یا بنفش، خونریزی از لثه ها به طور خود به خود یا هنگام جویدن، ترشح چرك از لثه ها، احساس طعم بد و بوی بد در دهان به طور مداوم، حركت و جابه جایی دندان ها، لقی دندان ها، تحلیل لثه و بلند شدن نمای دندان ها و تورم لثه ها از علایمی است كه افراد به محض مشاهده آنها، می بایست فوراً به دندانپزشك مراجعه كنند.»