آلزایمر از بیماری های تحلیل دهنده نورون های مغزی است كه با افزایش سن شیوع بیشتری پیدا می كند و چهارمین علت مرگ در افراد مسن به حساب می آید. سالانه چهار میلیون و ششصد هزار نفر در جهان به جمع بیماران آلزایمری می پیوندند. این در حالی است كه هم اكنون بیست و چهار میلیون نفر در دنیا به این بیماری مبتلا هستند. با توجه به اهمیت موضوع ۲۱ سپتامبر روز جهانی آلزایمر نام گرفته و هر سال برای گرامیداشت این روز راهپیمایی ها و سمینار هایی راه اندازی می شود. امسال مصادف با این روز انجمن آلزایمر ایران به عنوان عضوی از انجمن جهانی آلزایمر سمیناری را در بیمارستان امام خمینی در تاریخ ۳۱ شهریور برگزار كرد.

• • •بیماری آلزایمر اولین بار در سال ۱۹۰۶ میلادی توسط آلویس آلزایمر روانپزشك و نوروپاتولوژیست شرح داده شد. بنا بر اظهارات دكتر مازیار سیدین استادیار گروه مغز و اعصاب دانشگاه تهران و از سخنرانان سمینار فرضیه های متعددی جهت علت این بیماری وجود دارد، اما در حال حاضر قوی ترین فرضیه، فرضیه آمیلوئید است. آمیلوئید از پروتئین های طبیعی بدن است كه در بیماری مذكور تغییراتی در ساختمان طبیعی آن رخ داده و به صورت غیرطبیعی و سمی بین نورون ها و داخل نورون ها و عروق رسوب می كند.

علاوه بر آن موتاسیون (جهش) در ژن های پروتئین پیش ساز آمیلوئید می تواند در بروز بیماری دخیل باشد به نحوی كه این مسئله باعث شده آلزایمر كه بیشتر سنین بالای شصت سال را درگیر می كند در نوع جهش یافته در سنین چهل تا پنجاه سال هم دیده شود.به طور كلی ژنتیك و محیط دو عامل خطر مهم در بروز آلزایمر هستند البته در اكثریت موارد ارثی نبوده و به صورت تك گیر اتفاق می افتد.

• عوامل خطرساز

برخی عوامل كه به عنوان عوامل خطرساز بیماری آلزایمر عنوان می شوند شامل موارد زیر هستند: سابقه افسردگی در سنین بالا، ضربه شدید به سر، مونث بودن، بیماری های عروق كرونر، رژیم پرچربی. در این رابطه دكتر سیدین اینچنین توضیح می دهد: «مطالعات بروز بیشتر آلزایمر در زنان را به اثرات پیشگیری كننده استروژن نسبت می دهند اما برخی تحقیقات تاثیر هورمون های گونادوتروپین را نیز ذكر می كنند. در رابطه با استرس تاثیرات متعددی كه این مسئله بر سیستم های هورمونی و ایمنی بر جا می گذارد به عنوان علت بیماری توضیح داده می شود. در رابطه با تاثیر فعالیت های مداوم مغزی از آنجا كه این فعالیت ها منجر به ذخیره شناختی می شوند فرد در برابر بیماری حفاظت می شود. برخی از مطالعات عدم فعالیت فیزیكی را با این بیماری مرتبط دانسته اند.»وی در ادامه افزود: «از میان عوامل محیطی مس، جیوه و آلومینیوم و از میان مواد غذایی رژیم پركلسترول عوامل خطرساز آلزایمر هستند اما ماهی (به دلیل منبع چربی های غیراشباع) و ویتامین A، E، C نقش محافظتی در برابر این بیماری دارند.» براساس اظهارات دكتر محمد اربابی از دیگر سخنرانان سمینار و استادیار دانشگاه تهران رفتار های غیرمعمولی كه در آلزایمر بروز می كند به ترتیب شیوع عبارتند از: بی قراری، سرگردانی، افسردگی و سایكوزیس. (البته علائم روان پریشی در مراحل خفیف بیماری به ندرت رخ می دهد.) وی در ادامه تاكید كرد باید علائم و نشانه های رفتاری (سئوال های مكرر، ضربه زدن) و روان شناختی (هذیان، اضطراب) جدی گرفته شود تا باعث كاهش هزینه ها و بهبود كیفیت زندگی بیمار شود.

• سیر بیماری آلزایمر

از دیگر نكات ارائه شده در سمینار كه قابل توجه بود تاكید بر موضوع زیر بود آلزایمر پیش رونده است اما این طور نیست كه همه علائم با گذشت زمان شدیدتر شوند. به طوری كه به عنوان نمونه پرسه زدن های بی هدف و رنجش با گذشت زمان كاهش پیدا می كنند.علاوه بر آن برخی از جنبه های رفتاری، شخصیتی فرد بیمار تا آخر عمر تغییر پیدا نمی كند نظیر: عدم تغییر حافظه درازمدت، درك شادی، عشق، مصاحبه با كودكان، موسیقی، بازگویی خاطرات، روابط جنسی، غذا، آسایش، صمیمیت، فعالیت گردشی و...از دیگر موضوعات مطرح در این سمینار فعالیت های روزمره زندگی سالمندان آلزایمری بود كه در این راستا استفاده از توالت فرنگی، انجام حمام نشسته، استفاده از برس های تن شو، نصب دستگیره در حمام، مسواك با دسته بلند، لباس های چسب دار یا كلیپسی به جای دگمه و زیپ و كفش های بدون بند موارد مورد نیاز جهت رفاه بیمار توصیه شدند.در پایان گفتنی است جدیدترین تحقیقات در رابطه با آلزایمر حاكی از این است كه بو و بیماری آلزایمر در ارتباط با هم هستند به نحوی كه عدم توانایی در تشخیص ده بوی خاص می تواند پیشگویی كننده بیماری آلزایمر باشد شامل: توت فرنگی، دود، صابون، نعناع، میخك، آناناس، گاز طبیعی، یاس بنفش، لیموترش و چرم. در واقع گفته می شود اعصاب مربوط به درك و تشخیص بوها در مراحل اولیه آسیب می بینند.