دیپلماسی فعال ظریف با شرکای سنتی ایران

سياسي, ظريف, برجام, نفت

همزمان با تشدید سیاست‌های خصمانه ترامپ علیه ملت ایران، تلاش های محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه هم برای بی اثر کردن برنامه های تیم موسوم به «تیم بی» و جریانات پشت آن دو چندان شده است.ایالات متحده در یک سال اخیر تقریبا تمامی تحریم‌های یک جانبه ای که قرار بود به موجب توافق هسته‌ای تعلیق و یا لغو شود را دوباره در دو نوبت اعاده کرد.

با این حال در یکی دو ماه اخیر و به دنبال ناکامی تیم بی در سوق دادن جمهوری اسلامی به رفتارهای احساسی برای خروج از برجام با هدف زمینه سازی برای ایجاد اجماع بین المللی و منزوی کردن ایران درعرصه بین المللی، ترامپ آخرین تیرهای در ترکش خود را در همین چند هفته اخیر به سوی ملت ایران رها کرد.
آمریکا در هفته های اخیر با تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، عدم اعطای معافیت به خریداران نفت ایران و سرانجام لغو معافیت های هسته ای مندرج در برجام سیاست های خصمانه خود علیه ملت ایران را وارد فاز جدیدی کرده است. جمهوری اسلامی ایران که در تمام این مدت خویشتن داری کرده و تلاش کرد به دیپلماسی و جامعه بین الملل فرصت داده باشد، نهایتا 18 اردیبهشت ماه جاری و در سالروز خروج آمریکا از برجام، طی بیانیه ای از سوی شورای عالی امنیت ملی و نامه رئیس جمهوری به طرف های باقی مانده در برجام از کاهش تعهدات هسته ای خود خبر داد.
بر اساس این بیانیه جمهوری اسلامی ایران دیگر خود را مقید به رعایت سقف 300 کیلو اورانیوم غنی شده و آب سنگین به میزان 130 تن نمی داند. جمهوری اسلامی ایران با ارائه یک مهلت 60 روزه به شرکای باقی مانده در برجام اعلام کرد که در صورت عدم اقدام عاجل از سوی آنها، ایران در مرحله بعدی در بخش دیگری از تعهدات هسته ای خود را کاهش خواهد داد.
در چنین شرایطی، دونالد ترامپ در یک رویکرد مزورانه بعد از اعمال سخت ترین محدودیت ها و تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی ایران و به راه انداختن جنگ روانی از سوی مشاور امنیت ملی وی با استفاده از عزیمت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و هواپیماهای بی 52 به منطقه خلیج فارس بار دیگر از آمادگی خود برای مذاکره با ایران خبر داد و گفت که منتظر تماس ایرانی هاست. با این حال تجربه یکی دو سال زمامداری ترامپ و تجربه گفت گوهای وی با کره شمالی، بی ثمر بودن چنین گفت گوهایی را از قبل نشان داده است به طوری که عملاً طی چشم‌اندازی برای موفقیت آمیز بودن هرگونه گفت و گوی احتمالی با او متصور نیست کما اینکه رهبر انقلاب اسلامی هفته گذشته طی سخنانی فرمودند که مذاکره با دولت فعلی آمریکا «سم مضاعف» است.
همزمان با تشدید رویکردهای خصمانه آمریکای ترامپ علیه ایران، محمدجواد ظریف به عنوان زبان گویای ایران در خط مقدم یک کارزار دیپلماتیک قرار گرفته است و با سفر به کشورهای مختلف، همزمان با تشریح سیاست های خصمانه آمریکا و اهداف تیم بی برای تنش آفرینی و جنگ افروزی در منطقه، مواضع جمهوری اسلامی ایران را هم برای افکارعمومی دنیا تبیین می کند.
در این راستا در ابتدای ماه جاری، وزیر امور خارجه در جریان سفر به نیویورک برگ دیگری از قابلیت های دیپلماتیک خود را رو کرد و با رونمایی از تیم بی، جریان اصلی سیاست های خصمانه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران را برای افکار عمومی دنیا و به ویژه آمریکا فاش کرد و ترامپ را از افتادن در دام رفتارهای غیرمسئولانه جان‌بولتون، بنیامین نتانیاهو، بن سلمان و بن زاید بر حذر داشت. اقدامی که به نظر می رسد تا حد زیادی موفقیت‌آمیز بود و توانست این تیم چهار نفره و جریانات پشت آن را در موضع انفعالی قرار دهد.
طی هفته گذشته محمد جواد ظریف تور دیپلماتیک خود به کشورهای ترکمنستان، هند، ژاپن و چین را برگزار کرد؛ گذشته از ترکمنستان به عنوان یکی از همسایگان مهم جمهوری اسلامی ایران، سه کشور دیگر از عمده ترین و بزرگترین شرکای اقتصادی و نیز خریداران سنتی نفت ایران هستند. شرکایی که لغو معافیت های خرید نفت از ایران از سوی آمریکا و تنش زایی های اخیر این کشور در منطقه شرایط پیچیده و آینده مبهمی را برای اقتصاد آنها رقم زده است.
سیاست های خصمانه آمریکا از جهاتی دیگر قدرت های مهم در حال رشد را هدف قرار داده است؛ اعزم ناو هواپیمابر به خلیج فارس و بهره برداری ناشیانه مشاور امنیت ملی ترامپ از این اقدام روتین، امنیت آبراهه مهم تنگه هرمز را در معرض خطر قرار داده است. پر واضح است که اقتصاد چین، هند و ژاپن به امنیت عرضه انرژی عبوری از تنگه هرمز گره خورده است و طبیعی است که این کشورها نگرانی هایی از این بابت داشته باشند. با این حال جریان رسانه ای که در اختیار تیم بی هست با معکوس نشان دادن شرایط ممکن است درصدد مقصر جلوه دادن ایران در هرگونه اختلال در امنیت عرضه انرژی از منطقه باشند. ظریف با هدف خنثی کردن این رویه راهی هند، ژاپن و چین شد تا با تبیین شرایط منطقه و اقدامات خطرناک و تنش زایی های اخیر آمریکا و برخی متحدان منطقه ای آن، مسئولیت پذیری تاریخی جمهوری اسلامی را برای رهبران این کشورها متذکر شده باشد.
بخش دیگر از هدف رییس دستگاه دیپلماسی در این سفر رایزنی و گفت و گو درباره آخرین تحولات برجام بود. جمهوری اسلامی ایران بعد از یک سال خویشتنداری در مقابل بدعهدی ها و کارشکنی های آمریکا و بی عملی سایر شرکای برجام، در سالروز خروج آمریکا از این توافق چند جانبه، بالاخره وارد فاز جدیدی در تعامل با شرکای برجام شد تا نشان دهند که صبر ایران هم حدی دارد و قرار نیست ایران به صورت یکجانبه حافظ توافق چندجانبه ای باشد که از ستون های امنیت بین الملل و نظام عدم اشاعه در دنیای کنونی است. به هر حال قرار بود ایران از بابت محدودیت هایی که در برنامه هسته ای خود پذیرفته منافع اقتصادی داشته باشد و اگر قرار باشد ایران نتواند نفت خود را به فروش برساند عملا سازوکارهایی همچون اینستکس هم کارایی لازم را در تعاملات برجامی نخواهد داشت و شرکای برجام و کسانی که از این توافق دفاع می کنند، باید تعهدات خود در قبال این توافق را اجرایی کنند. این شرایط نقش و جایگاه شرکای اقتصادی و خریداران سنتی نفت ایران را نشان می دهد.
آمریکا از یک سال قبل نه تنها از اجرای تعهدات خود سرباز زد، بلکه در یک رویه غیرمتعارف جامعه جهانی را هم به نقض قوانین بین المللی و هنجارشکنی دعوت کرد. مواضع اتحادیه اروپا هم از صادر کردن بیانیه های بی پشتوانه فراتر نرفته است.انتظار به حق و طبیعی ایران از جامعه جهانی این است که در مقابل قلدری های آمریکای ترامپ ایستادگی کند. ایران امروز عملا تبدیل به خاکریز دفاعی قدرت های بین المللی در مقابل زیاده خواهی های ترامپ شده است در صورت هرگونه آسیب رسیدن به این خاکریز، این قدرت ها باید هزینه های سنگینی بابت هرگونه اهمال در برابر این رویکرد خصمانه ایالات متحده بپردازند.
هرچند این کشورها خود به ماهیت بازی ناجوانمردانه ای که آمریکا علیه ملت ایران در وهله نخست، ملت های منطقه در وهله دوم، و علیه رقبای خود در مرحله نهایی دارد، واقف هستند و ظریف هم در رایزنی و گفت و گو با مقامات این کشورها بار دیگر این موارد را به تفصیل برای آنها تشریح کرده است با این حال باید دید قدرت های آسیایی در نهایت در شرایط پیچیده منطقه در کدام مسیر گام برمی دارند.


داود مرادپور

کد N2170836