آفتاب
کد D40189

ACETAZOLAMIDE | استازولامید


موضوع
بهداشت و درمان

واژه نامه
راهنمای کامل داروهای ژنریک و گیاهی ایران ـ داروهای ژنریک

واژه فارسی
استازولامید

واژه انگلیسی
ACETAZOLAMIDE

نام تجاری دارو
AK-zol, Cefazol, Dazamide, Hydrazol,…

گروه دارویی
دیورتیك، مهاركنندهٔ كربنیك آنهیدراز

گروه شیمیایی دارو
مشتق سولفانامید

مكانیسم اثر
فعالیت كربنیك آنهیدراز را در توبول‌های پروگزیمال كلیه مهاركرده و باعث كاهش بازجذب آب، سدیم، پتاسیم، و بیكربنات می‌شود، كربنیك آنهیدراز را در CNS كاهش می‌دهد، آستانهٔ صرع را بالا می‌برد، با كاهش مایع زلالیه در چشم، فشار داخل كاسهٔ چشم را پایین می‌آورد.

موارد مصرف
گلوكوم با زاویه باز، گلوكوم با زاویهٔ بسته (درصورت تأخیر در عمل، قبل از عمل استفاده می‌شود)، اپی‌لپسی (پتی‌مال، گراندمال، مركب)، ادم در CHF، ادم داروئی، فرم حاد بیماری ارتفاعات.
موارد منع مصرف:
حساسیت مفرط به سولفانامیدها، بیماری حاد کلیوی، بیماری حاد کبدی، عدم تعادل الکترولیت‌ها (هیپوناترمی، هیپوکالمی)، اسیدوز هایپرکلرمیک، بمیاری آدیسون، استفاده طولانی‌مدت در گلوکوم با زاویه بسته، COPD.

میزان مصرف
گلوكوم با زاویۀ بسته:
بالغین: خوراكی/ عضلانی/ وریدی 250mg هر 4 ساعت یا 1/5 میلی‌گرم در روز در موارد درمان كوتاه‌مدت.
گلوكوم با زاویۀ باز:
بالغین: خوراكی/ عضلانی/ وریدی 250mg تا یك گرم در روز در دوزهای منقسم.
ادم:
بالغین: 250 ـ 37۵ mg/day عضلانی/ وریدی در پیش‌ازظهر.
بچه‌ها: 5mg/Kg/day عضلانی/ وریدی پیش‌ازظهر.
صرع: (شامل تشنج میوكلونیك، مرحله جبرانی تشنج جنرالیزه تونیك - كلونیك گراندمال یا آبسنس، تشنج مخلوط).
بالغین: 8ـ30 mg/Kg/day خوراكی/ وریدی، دوز معمولی آن 375 تا 1000mg/day.
بچه‌ها: 8 تا 30mg/Kg/day خوراكی/ عضلانی/ وریدی در دوزهای منقسم سه یا چهار بار در روز، یا 300 تا 900mg/m2/day حداكثر تا 1/5g/day.
بیماری ارتفاعات:
بالغین: 250mg خوراكی هر 12-8 ساعت.

توضیحات دارو
عوارض جانبی:
ادراری تناسلی: تكرار ادرار، هیپوكالمی، پلی‌اوری، اورمی، قند ادرار، خون در ادرار، دیزوری.
دستگاه عصبی مركزی: خواب‌آلودگی، پارستزی، هیجان، افسردگی، سردرد، سرگیجه، تحریك‌شدن، خستگی، ترمور، حواس‌پرتی، بی‌حالی، عصبی‌شدن.
گوارشی: تهوع، استفراغ، بی‌اشتهائی، یبوست، اسهال، ملنا، کاهش وزن، عدم کارائی کبد.
چشم و گوش، حلق و بینی: نزدیک‌بینی، وزوز گوش
پوست: راش، خارش، کهیر، سندرم استیون جانسون، تب، حساسیت به نور.
اندوکرین: هیپرگلیسمی.
خونی: آنمی آپلاستیک، آنمی همولیتیک، لکوپنی، آگرانولوسیتوزیس، ترومبوسیتوپنی، پورپورا، پان‌سیتوپنی.
احتیاطات:
در افزایش دفع کلسیم از ادرار و در حاملگی (در گروه C قرار دارد) با احتیاط مصرف شود.
فارماکوکینتیک: جذب گوارشی: کامل. اوج اثر: خوراکی ۴ـ۲ ساعت، وریدی نیم‌ساعت. مدت اثر: خوراکی ۱۱ـ۸ ساعت، وریدی ۵ـ۴ ساعت. دفع: کلیوی با نیمه عمر ۸/۵ـ۵/۲ ساعت.
تداخلات داروئی: باعث کاهش دفع کلیوی لیتیوم، فنوباربیال، کینیدین، پروکائین آمید و TCA می‌شود. مصرف همزمان با آمفوتریسین B و کورتیکواستروئیدها با خطر هیپوکالمی و بروز زمینه مسمومیت با دیژیتال همراه است. خطر مسمومیت با سالیسیلات را افزایش می‌دهد.
ملاحظات پرستاری:
پیگیری آزمایشگاهی:
ـ توزین روزانه، دریافت و دفع روزانه مایعات (I&O) برای تعیین میزان از دست دادن مایعات، اگر به‌صورت چهار بار در روز مصرف شود اثر دارو ممکن است کاسته شود. سرعت، عمق و ریتم تنفس، تأثیر ورزش.
ـ B/P در حالت خوابیده و ایستاده. افت وضعیتی فشارخون ممکن است به‌وجود بیاید.
ـ الکترولیت‌ها: پتاسیم، سدیم، کلر، BUN، قند خون، CBC، کراتینین سرم، pH خون، ABGs، تست‌های علمکردی کبدی.
توصیه‌ها:
ـ حتی‌الامکان به‌صورت خوراکی یا وریدی مصرف شود. تجویز عضلانی آن دردناک است.
ـ به‌علت دیورتیک بودن آن و به‌خاطر اینکه در خواب بیمار مشکلی پیش نیاید، قبل از ظهر مصرف شود.
ـ در صورت افت پتاسیم به زیر ۳، درمان جایگزینی پتاسیم صورت گیرد.
ـ در صورت ایجاد تهوع، با غذا مصرف شود هرچند جذب آن مختصری کاهش می‌یابد.
روش تهیه / تجویز:
ـ به دور از نور و در جای خنک نگهداری شود، از محلول آماده آن در ۲۴ ساعت استفاده شود.
ـ ۵۰۰ میلی‌گرم از دارو را در بیشتر از ۵ میلی‌لیتر آب مقطر رقیق کنید؛ تزریق وریدی مستقیم ۵۰۰ـ۱۰۰ میلی‌گرم / دقیقه؛ می‌توانیم آن را با محلول‌های رقیق‌کننده داخل وریدی؛ بیشتر رقیق نموده و در طی ۸ـ۴ ساعت انفوزیون کنیم.
ارزیابی بالینی:
پاسخ درمانی: در صورت مصرف دارو در CHF: کاهش روزانه ادم انگشتان پا و ناحیه ساکرال؛ در صورت استفاده از دارو در گلوکوم: کاهش مایع زلالیه.
بهبود وضعیت در مورد CVP هر ۸ ساعت.
نشانه‌های اسیدوز متابولیک: خواب‌آلودگی، بی‌قراری.
نشانه‌های هیپوکالمی: افت فشار خون وضعیتی، کرامپ پا، بی‌حالی، خستگی، تاکیکاردی، ضعف. راش‌ها، بالا رفتن دما به‌طور روزانه، حواس‌پرتی، به‌خصوص در افراد مسن، در صورت نیاز اقدامات احتیاطی و ایمنی صورت گیرد.
آموزش به بیمار و خانواده:
ـ افزایش مصرف مایعات تا ۳ـ۲ لیتر در روز مگر در مواردی‌ که منع مصرف داشته باشد. به او آموزش می‌دهیم که به آرامی از حالت خوابیده یا نشسته بلند شود.
ـ در صورت وجود گلودرد، خونریزی غیرطبیعی، خون‌مردگی، پارستزی، ترمور (لرزش)، درد پهلو، یا راش‌های پوستی به پزشک مراجعه کند.
ـ در صورت خواب‌آلودگی از انجام کارهای مخاطره‌آمیز خودداری کند.
ـ درمان مصرف بیش از حد دارو: در صورت مصرف خوراکی، مانیتورکردن الکترولیت‌ها، تجویز دکستروز در سالین، مانیتورکردن هیدراتاسیون، وضعیت کلیه و قلبی عروقی.