رویایی با نام صندلی خالی اتوبوس

از تابلوی ایستگاه اتوبوس تا جایی که تو ایستاده ای, چند متری فاصله است و جلوی تو صف طولانی از مسافرانی است که از همین حالا محل احتمالی توقف اتوبوس را نشانه گرفته اند تا با باز شدن درهای آن, نبرد سرسختانه ای را برای بالارفتن از پله ها آغاز کنند سرانجام پس از انتظاری نسبتا طولانی, اتوبوس از دور نمایان می شود

از تابلوی ایستگاه اتوبوس تا جایی که تو ایستاده‌ای، چند متری فاصله است و جلوی تو صف طولانی از مسافرانی است که از همین حالا محل احتمالی توقف اتوبوس را نشانه گرفته‌اند تا با باز شدن درهای آن، نبرد سرسختانه‌ای را برای بالارفتن از پله‌ها آغاز کنند. سرانجام پس از انتظاری نسبتا طولانی، اتوبوس از دور نمایان می‌شود.

انبوه جمعیت به جلوی در ورودی اتوبوس هجوم می آورند و اینجاست که رد و نشانی از صف نمی ماند. قوی ترها سریع تر سوار می شوند و هر طور شده خود را داخل اتوبوس جا می دهند. در کمتر از چند ثانیه حتی برای آویزان شدن از میله های اتوبوس هم جایی نمی ماند. مسافرانی که سوار نشده اند، با داد و فریاد از بقیه می خواهند فشرده تر بایستند تا آنها نیز بتوانند خود را به نحوی در اتوبوس جا دهند.

● مشقت های اتوبوس سواری

داخل اتوبوس جای سوزن انداختن نیست، همه صندلی ها پر شده و چند برابر آن جمعیت، سرپا ایستاده اند و با حسرت آنها را که نشسته اند، تماشا می کنند و در دل خدا خدا می کنند که در ایستگاه بعدی مسافری که روی صندلی نشسته پیاده شود تا شاید شانس بیاورند و از فشار جمعیت خلاص شوند.

اتوبوس آنقدر شلوغ است که اگر کسی بخواهد پیاده شود باید از یک ایستگاه قبل خودش را آماده کند. در این میان خیلی وقت ها پیش می آید که به دلیل ازدحام جمعیت، مسافری نتواند در ایستگاه مورد نظر پیاده شود و آن وقت است که گاهی کار به بحث و درگیری لفظی بین مسافر و راننده می انجامد.

آن پایین وضع به مراتب بدتر است. آنها که به هیچ قیمتی حاضر نیستند تا رسیدن اتوبوس بعدی انتظار بکشند، خود را به درهای اتوبوس در حال حرکت چسبانده اند، که شاید دل مسافران به رحم بیاید و کمی مهربان تر بایستند تا آنها بتوانند خودشان را به داخل بکشند.

راننده با دیدن این وضع فریاد می زند: «هل ندهید تا چند دقیقه دیگر اتوبوس می آید»، اما مسافران بی اعتنا به گفته راننده همچنان در تلاشند حتی به قیمت ماندن بین درها و به جان خریدن خطر سقوط از اتوبوس در حال حرکت خود را به مقصد برسانند. تجربه به آنها که مسافر اتوبوس های شهرمان هستند ثابت کرده، اتوبوس خلوت و صندلی خالی رویایی است که شاید با ساعت ها انتظار در ایستگاه اتوبوس هم رنگ واقعیت به خود نگیرد.

● رغبت یا ناچاری؛ مساله این است

برای پی بردن به این واقعیت لازم نیست روزها، هفته ها یا حتی ماه ها وقت بگذارید. فقط کافی است یک روز سوار یکی از همین اتوبوس های خوش آب و رنگ (بی آرتی) در یکی از مسیرهای شلوغ و پرمسافر مانند راه آهن ـ تجریش یا آزادی ـ تهرانپارس شوید، آن وقت خیلی مسائل برایتان روشن خواهد شد. اولین نتیجه ای که از این اتوبوس سواری تحقیقی عایدتان خواهد شد این است که اگر یک روز سوار خودروی شخصی بودید و در مقابل تان اتوبوسی را دیدید که از شدت فشار جمعیت در آستانه انفجار است و مسافرها حتی تا کنار دست راننده هم پیشروی کرده اند، دیگر فکر نخواهید کرد آنها از سر دلخوشی و کمک به حمل و نقل عمومی این اتوبوس سواری پر مشقت را انتخاب کرده اند. واقعیت این است که اگر پای درددل مسافران اتوبوس بنشینیم، متوجه می شویم بیشتر آنها از روی ناچاری این وسیله را برای سفرهای درون شهری خود انتخاب کرده اند؛ یا خودروی شخصی ندارند یا دارند و محل کار و تحصیل شان داخل طرح است و...

در این میان هستند شهروندانی که می خواهند سهم شان را در کاهش بار ترافیک و آلودگی هوا ادا کنند و اتوبوس را انتخاب می کنند، اما هیچ کدام از آنها از شرایط موجود راضی نیستند.

آنها می گویند این حمل و نقل عمومی چیزی نیست که مسئولان شهری به واسطه آن شهروندان را ترغیب به استفاده از حمل و نقل عمومی به جای خودروی شخصی کنند. صف طولانی در ایستگاه ها، اتوبوس هایی که از همان سر خط تا سقف پر شده اند، درهایی که از شدت فشار جمعیت بسته نمی شوند، دست و پاهایی که لای درها می ماند و... تصاویر ایده آلی نیست که بتوان شهروندان را با آن به استفاده از حمل و نقل عمومی تشویق کرد.

وضع فعلی نشان می دهد هنوز تا تحقق شعار حمل و نقل عمومی «ایمن، آسان و ارزان» فاصله وجود دارد.

● از درگیری لفظی تا جیب بری

انگار بعضی ها هنوز به راه و رسم اتوبوس سواری عادت نکرده اند؛ همان هایی که اتوبوس را با خودروی شخصی شان اشتباه گرفته اند، مسافرانی که از قضا آستانه تحمل شان آنقدر پایین است که از وقتی سوار اتوبوس می شوند تا لحظه پیاده شدن از کوچک ترین حرکتی به این راحتی ها نمی گذرند. آنها همیشه و هر لحظه منتظر بهانه ای هستند تا یک دعوای اتوبوسی راه بیندازند. البته مسافران با این مشاجره ها و درگیری های لفظی که گاه و بیگاه در اتوبوس ها دیده می شود ناآشنا نیستند و با این سوژه ای که برای بقیه مسیر راه انداخته شده چند دقیقه ای حواس شان از شلوغی اتوبوس به تماشای این نمایش تکراری پرت می شود، اما همین مشاجره های هرچند جزئی کافی است تا اوقات آنها را برای تمام روز خراب کند. در این میان متاسفانه موضوع فقط به صورت های چسبیده به در اتوبوس، نفس های تنگ شده مردم و سرانجام درگیری های لفظی ایجادشده میان مسافران خلاصه نمی شود، چرا که این فضای پر ازدحام بستری مناسب برای ارتکاب درگیری های فیزیکی و حتی جرائمی همچون سرقت و جیب بری است.

حالا مدت هاست رد جیب برها را در اتوبوس های بی آرتی براحتی می توان زد و نتیجه کارشان را هم در فریادهایی که نشان از خالی شدن جیب مسافران دارد، شنید.

اگرچه مسئولان پلیس هرازگاهی خبر از دستگیری باندهای جیب بری در خطوط اتوبوس های بی آرتی می دهند، اما گزارش ها و گلایه های شهروندان از فراوانی سرقت در اتوبوس ها، گویای این است که هنوز جیب برها بدون نگرانی جیب مسافران را خالی می کنند.

● حمل و نقل عمومی کارآمد، حق شهروندان

انگار خلاصی از شر ترافیک و آلودگی هوا برای ساکنان کلانشهرهایی مانند تهران به این زودی ها ممکن نیست. در این شرایط کارشناسان و مسئولان شهری برای خارج شدن از این بحران نسخه ای جز حمل و نقل عمومی نپیچیده اند، اما همین نسخه در شرایطی می تواند از تاثیرگذاری لازم برخوردار باشد که خود تمام ویژگی های یک نسخه موثر و کارآمد را داشته باشد. واقعیت این است زمانی می توان شهروندان را به استفاده از حمل و نقل عمومی ترغیب کرد که این سامانه هم برای شهروندان کم نگذارد.

تا وقتی صف های طولانی برای سوارشدن به اتوبوس به راه باشد، تا وقتی مسافرها از فراوانی جمعیت فشار قبر را تجربه می کنند و... نمی توان از شهروندان توقع داشت این اتوبوس سواری با اعمال شاقه را به سوار خودروی شخصی شدن ترجیح دهند.

نکته مهمی که نباید بی تفاوت از کنار آن گذشت توجه به این واقعیت است که بخش قابل توجهی از مسافران اتوبوس ها از قشر متوسط، کارمند، دانشجو و افراد سالمند و بازنشسته ای هستند که به دلیل شرایط مالی ترجیح داده اند هزار و یک سختی سوارشدن به اتوبوس را به جان بخرند، اما خود را با این وسیله به مقصد برسانند تا بلکه در هزینه هایشان صرفه جویی شود.

در این شرایط توسعه ناوگان اتوبوسرانی کارآمد، مطلوب و ارزان، ابتدایی ترین حق شهروندانی است که استفاده از حمل و نقل عمومی برای سفرهای درون شهری را به هر وسیله نقلیه دیگری ترجیح داده اند.

● اتوبوس، موضوع اختلاف دولت و شهرداری

داستان اختلاف دولت و شهرداری بر سر حمل و نقل عمومی، موضوع تازه ای نیست. سال هاست این اختلاف دامنه دار شده و تمامی ندارد. شهرداری، دولت را متهم می کند که حتی یک اتوبوس هم در اختیار پایتخت قرار نداده و در مقابل دولت نیز اصرار دارد شهرداری سهم اتوبوس های خود را دریافت کرده است. در این میان شهروندان هم از خط و نشان کشیدن های دولت و شهرداری بی نصیب نمانده اند. افزایش نرخ کرایه ها و تهدید به این که اگر اتوبوس ها به موقع نرسد مسافران روی زمین خواهند ماند، تهدید شهرداری جهت مجاب کردن دولت به پرداخت سهم ۵۰ درصدی خود در خرید اتوبوس برای تهران بوده است.

حالا تمام امیدها برای حل این اختلاف چند ساله به دولت یازدهم دوخته شده است. امکان حضور شهردار تهران در جلسات دولت، اولین گام برای امید داشتن به بهبود روابط دولت و شهرداری و حل اختلافات ریشه دار گذشته بر سر حمل و نقل عمومی است. قطعا خارج شدن روابط دولت و شهرداری از تیرگی، به همکاری نزدیک تر این دو مجموعه برای توسعه حمل و نقل عمومی در شهر منجر خواهد شد. اگر این روابط در مسیر توسعه حمل و نقل عمومی و بهبود خدمات رسانی در این سامانه هدایت شود در مدت زمان کوتاهی شرایط را به گونه ای تغییر خواهد داد که شهروندان در استفاده از حمل و نقل عمومی آثار مثبت آن را بوضوح احساس کنند. البته در این میان چند روزی تلاش کردیم با مسئولان شرکت اتوبوسرانی تهران گفت وگوی کوتاهی داشته باشیم، اما متاسفانه با وجود پیگیری های مکرر از سوی روابط عمومی این مجموعه، هماهنگی های لازم برای مصاحبه با پیمان سنندجی، مدیرعامل شرکت اتوبوسرانی انجام نشد.

پوران محمدی