بدترین و فاجعه بارترین حوادثی که به دلیل خطای انسانی رخ دادند

از خواب بیدار شدیم و چیزی را دیدیم و شنیدیم که در روز های پس از حادثه بار ها در موردش شنیده بودیم, اما نمی خواستیم و دوست نداشتیم باورش کنیم هواپیمای مسافربری اوکراینی در اثر خطای انسانی و با شلیک سیستم پدافند هوایی نیرو های هوافضای سپاه ساقط شده بود

از خواب بیدار شدیم و چیزی را دیدیم و شنیدیم که در روز های پس از حادثه بار ها در موردش شنیده بودیم، اما نمی خواستیم و دوست نداشتیم باورش کنیم: هواپیمای مسافربری اوکراینی در اثر خطای انسانی و با شلیک سیستم پدافند هوایی نیرو های هوافضای سپاه ساقط شده بود. در هفته ای پرحادثه و پرتنش، این خبر برای بسیاری تیر خلاص به شمار می آمد که علاوه بر اندوه مرگ بیش از ۱۷۶ نفر انسان که عمدتاً ایرانی یا ایرانی تبار بودند، بار دیگر همان داستان تکذیب های همیشگی و در نهایت درست از آب درآمدن شایعات را برایمان تداعی کرد و اعتماد مردم به سخن مسئولین را به شدت خدشه دار کرد.

سخن در مورد این فاجعه بسیار است و رسانه های زیادی در روز های اخیر و به خصوص از زمانی که علت وقوع حادثه آتش خودی و خطای انسانی عنوان شده در مورد آن قلم فرسایی کرده اند. وقوع چنین اتفاقاتی در تاریخ بی سابقه نبوده و دستکم در سال های اخیر شاهد مواد متعددی از ساقط شدن هواپیما های مسافربری به دلیل خطای انسانی و شلیک اشتباهی سیستم های پدافندی یا دیگر انواع سلا ح های زمین به هوا و یا حتی بمب گذاری بوده ایم، اما شوربختانه این اولین باری است که یک هواپیمای مسافربری توسط خود کشوری که هواپیما از آن برخاسته و بیشترین مسافرین آن شهروند خود آن کشور هستند مورد هدف قرار می گیرد.

آشناترین و دردناکترین این موارد شلیک ناو آمریکایی وینسنس در سال ۱۹۸۸ به هواپیمای مسافربری ایرانی بود که در آن ۲۹۰ ایرانی جانشان را از دست دادند. تازه ترین مورد این گونه حوادث نیز مربوط به سال ۲۰۱۷ و یک هواپیمای مسافربری خطوط هوایی مالزی با ۲۹۸ خدمه و مسافر بود که در آسمان اوکراین و به اشتباه توسط نیرو های مورد حمایت روسیه ساقط شد و البته هیچگاه روسیه و نیرو های طرفدار آن در شرق اوکراین مسئولیت آن را نپذیرفتند. مورد شناخته شده، اما قدیمی دیگر مربوط به یک هواپیمای خطوط هوایی کره جنوبی در سال ۱۹۸۳ بود که توسط سیستم پدافند هوایی اتحاد جماهیر شوروی مورد اصابت قرار گرفته، به مرگ ۲۶۹ نفر مسافر آن انجامید و یکی از اولین موارد ساقط شدن هواپیما های مسافربری به دلیل خطای انسانی بود.

بدین بهانه در ادامه این مطلب قصد داریم شما را با بدترین و فاجعه بارترین حوادثی که در اثر خطای انسانی در طول تاریخ مدرن رخ داده آشنا کنیم.

۱. نابودی دریاچه آرال

دریاچه آرال یک حوزه آبریز محصور و یکی از بزرگ ترین دریاچه های جهان بود. این دریاچه از شمال به قزاقستان و از جنوب به مرز ازبکستان متصل بود. حوزه آبریز این دریاچه، کشور های ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان بود. این دریاچه زمانی ۶۸.۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت داشت، اما از دهه ۱۹۶۰ مساحت آن به دلیل پروژه ها و سیاست های آبیاری اتحاد جماهیر شوروی رو به کاهش گذاشت.

در سال ۲۰۰۷ این دریاچه به ۴ دریاچه کوچکتر تقسیم شده، اما تصاویر ماهواره ای سال ۲۰۱۴ نشان می دهد که بخش شرقی دریاچه آرال به طور کلی خالی از آب است که اکنون از آن با نام بیابان آرالکوم یاد می شود. بان کی مون، دبیر کل سابق سازمان ملل از این فاجعه به عنوان یکی از بدترین فجایع زیست محیطی سیاره زمین یاده کرده است.

اکوسیستم های داخل و اطراف دریاچه از بین رفته، مردمی که روزگارشان را با ماهیگیری می گذراندن اکنون بیکار شده و از امواج خروشان دریاچه تنها مواد شیمیایی سمی به جای مانده که یادگار آزمایشات تسلیحاتی و استفاده بیش از حد از کود های شیمیایی هستند. نرخ مرگ و میر کودکان در منطقه افزایش یافته و بیماری سل به شدت شیوع یافته است. اگر چه تلاش های محدودی برای احیای این دریاچه صورت گرفته، اما در بخش جنوبی دریاچه، دولت ازبکستان سعی دارد از بستر خشک شده آن برای اکتشاف و استخراج نفت استفاده کند.

۲. فاجعه چرنوبیل

در میان فجایع اتمی جهان فاجعه چرنوبیل شناخته شده ترین و مرگبارترین آن هاست. از لحاظ بزرگی، این فاجعه بعد از فاجعه فوکوشیما قرار می گیرد، اما در ماجرای چرنوبیل مقادیر بسیار بیشتر از مواد رادیواکتیو وارد هوا شده و به بخش های غربی اتحاد جماهیر شوروی و اروپا نفوذ کرد. نیروگاه اتمی چرنوبیل در نزدیکی شهر پریپرت در اوکراین و تحت مدیریت مستقیم مقامات رسمی اتحاد جماهیر شوروی قرار داشت.

در ۲۶ آوریل ۱۹۸۶، در جریان یک تست سیستمی، راکتور شماره ۴ این نیروگاه شاهد افزایش غیرطبیعی انرژی بود که با انفجار هسته آن همراه شد. بدین ترتیب مواد رادیواکتیو وارد هوا شده و به سرعت به نقاط دیگر منتقل گردید. در نتیجه ۳۱ نفر از مردم شهر کشته شده و شهر پریپرت بعد از تاخیری ناشی از سوء مدیریت تخلیه شد. بررسی ماجرا و تحقیقات صورت گرفته نشان داد که عامل و خطای انسانی نقش اصلی را در این فاجعه داشته است و پیش از شروع تست ها، یکی از کارکنان نیروگاه مکانیزم‎های خاموش کردن اتوماتیک سیستم را غیرفعال کرده بود.

در ادامه نگرانی هایی در مورد عدم توجه مقامات شوروی به روزآمدسازی نیروگاه ها و رآکتور ها نیز مطرح شد. اکنون این رآکتور در احاطه یک مخروط غول پیکر قرار گرفته تا مواد رادیواکتیو بیشتری به هوا وارد نشود و تنها تعداد معدودی از محققان و دانشمندان به این منطقه دسترسی دارند و کار های تحقیقاتی، تعمیر و نگهداری و البته آلودگی زدایی را انجام می دهند.

۳. انفجار در شاتل چلنجر

وارد شدن مجدد به جو زمین تنها بخش ترسناک از سفر به فضا نیست. در ۲۸ ژانویه ۱۹۸۶، شاتل فضایی چلنجر در هوا و بر فراز کیپ کاناورال در فلوریدا منفجر شد. باز شدن قطعات شاتل زمانی شروع شد که یک واشر اورینگی مربوط به بوستر راکت جامد در هنگام پرتاب دچار نقص عملکرد شد. وقتی که این واشر پاره شد، گاز داغ از آن نشت کرده و به تانکر سوخت خارجی آسیب وارد کرد که انفجاری را در پی داشت. میلیون ها نفر از مردم آمریکا در روی زمین و از طریق تلویزیون شاهد بلند شدن چلنجر و در ادامه انفجار آن و پخش شدن قطعاتش در اقیانوس بودند.

۷ فضانوردی که در داخل سفینه بودند کشته شدند. بدنبال این حادثه، رونالد ریگان، رییس جمهور وقت ایالات متحده، کمیته ای را مسئول رسیدگی به ماجرا کرد. تیم تحقیق به این نتیجه رسید که روز در نظر گرفته شده برای پرتاب سفینه چلنجر بسیار سرد بوده و دمای بسیار پایین باعث نقص عملکرد واشر اورینگی شده است. علاوه بر این، آن ‎ها به این نتیجه رسیدند که کمپانی تولید کننده بوستر های راکت اخطار ها در مورد احتمال نقص عملکرد آن ها را نادیده گرفته است. مدیران ناسا نیز به این بی اعتنایی ادامه داده و به مدت ۱۷ سال این نقص ها را نادیده گرفتند.

۴. فاجعه فرودگاه تنریف

در مارس ۱۹۷۷، بدترین فاجعه تاریخ هوانوردی تاکنون در تنریف، اسپانیا رخ داد در شرایطی که حادثه نه در هوا بلکه روی باند فرودگاه رخ داد. به دلیل ترکیب شدن عوامل مختلفی مانند کاهش دید به دلیل مه و ارتباط نامناسب بین بخش کنترل هوایی و خلبانان دو هواپیمایی که روی زمین قرار داشتند، بیش از ۵۸۳ نفر از سرنشینان هر دو هواپیما جانشان را از دست دادند.

برخورد دو هواپیما زمانی رخ داد که یکی از هواپیما ها به اشتباه فکر می کرد که پیام مساعد بودن شرایط برای بلند شدن از روی باند را دریافت کرده در حالی که یک هواپیمای دیگر هنوز روی باند پرواز و در مسیر آن قرار داشت. خلبان و کمک خلبان پرواز KLM خیلی دیر متوجه این اشتباه شدند و در میان مه با هواپیمای PanAm برخورد کرد.

۵. نشت نفت به دریا در ماجرای سکوی نفتی دیپ واتر هرایزن

در ۲۰ آوریل ۲۰۱۰، در حال حفاری اکتشافی عمیق در چاهی نفتی در خلیج مکزیک، سکوی نفتی دیپ واتر هرایزن (Deepwater Horizon) دچار انفجار و آتش سوزی شد. در جریان این حادثه، ۱۱ نفر از ۱۲۶ خدمه سکو کشته شدند در حالی که ۱۷ نفر دیگر نیز به شدت دچار جراحت و سوختگی شده بودند. این سکوی نفتی بعد از دو روز سوختن بالاخره در ۲۲ آوریل غرق شد و نشت نفت به دریا آغاز گردید. در طی ۸۷ روز، از دریچه صدمه دیده چاه نفتی بین ۱۳۴ تا ۲۰۸ میلیون گالن نفت خام وارد خلیج مکزیک شد.

بر اساس برآورد هایی که ۵ سال پس از این حادثه انجام شده، بیش از ۸۰۰.۰۰۰ پرنده، ۶۵.۰۰۰ لاکپشت و ۱۲ درصد از جمعیت پلیکان های قهوه ای منطقه جانشان را در نتیجه این فاجعه از دست داده و آمار مرگ و میر دلفین ها ۴ برابر بیشتر از مرگ و میر آن ها در بدترین مورد قبل از آن شد. بیش از ۱۰ درصد از نفت نشت کرده از سکوی نفتی دیپ واتر هرایزن نیز در بستر دریا جا خوش کرده که برای دهه ها اکوسیستم های کف این منطقه را تحت تاثیر قرار خواهد داد. بعد ها مشخص شد که این حادثه ناشی از خطای انسانی در غیرفعال کردن مکانیزم های ایمنی متعدد بوده که حتی پرسنل روی سکو نیز از خرابی آن ها بی اطلاع بوده و سال ها به همین شکل به حال خود رها شده بودند.

۶. نشت گاز سیانید در هند

در ۲ دسامبر ۱۹۸۴، انفجاری در یک مرکز تولید حشره کش به نام Union Carbide در بهوپال، هند رخ داد. این انفجار باعث نشت بیش از ۴۵ تن گاز متیل ایزوسیانات و رسیدن به شهر های مجاور شد که در نهایت مرگ سریع و فوری ۳.۰۰۰ نفر را در پی داشت. در ادامه آمار کشته ها بین ۱۵.۰۰۰ تا ۲۰.۰۰۰ نفر تخمین زده شد هر چند سازمان های غیررسمی ادعا کردند که نزدیک به ۵۰۰.۰۰۰ نفر در معرض استنشاق و اثرات این گاز سمی قرار گرفته اند. بعد از این حادثه، نشت گاز به خوبی مدیریت نشده و بیش از ۳۰۰ تن زباله در این محل به حال خود رها شد که تا سال ۲۰۱۶ همچنان باقی بودند.

این زباله های سمی باعث آلوده شدن آب منطقه شده و باعث بیماری های مزمن و نارسایی های جسمی در نوزادان شد. در سال ۲۰۰۴ دولت هند مجبور شد آب سالم در اختیار مردم منطقه قرار دهد، زیرا آب زیرزمینی آلوده شده و در سال ۲۰۱۰ نیز ۷ نفر از پرسنل سابق مرکز تولید حشره کش به دلیل سهل انگاری در رابطه با ماجرا گناهکار شناخته شدند.

۷. فرو ریختن ساختمان در بنگلادش

مرگبارترین سانحه مربوط به کارخانه های نساجی در تاریخ و مرگبارترین ویرانی ساختمانی تاریخ در ۲۴ آوریل ۲۰۱۳ در رانا پلازا در بنگلادش رخ داد، زمانی که یک ساختمان ۸ طبقه در داکا، پایتخت کشور، به ناگاه ویران شد. این ساختمان محل فعالیت چندین کارگاه نساجی بزرگ و بانک و اداره بود. در روز ۲۳ آوریل، به دلیل ترک هایی که در پایه سازه دیده شد، کل ساختمان تخلیه گردید. کارگران روز بعد تهدید شدند که در صورت بازنگشتن به سر کارشان، حقوق روزانه خود را دریافت نخواهند کرد.

در حالی که جریان برق ساختمان قطع شده بود، ژنراتور برق شروع به کار کرده و کارگران به سر کارهایشان در زمینه تولید البسه برای برند های معتبر خارجی بازگشتند. ساختمان در ساعت ۸:۵۷ دقیقه صبح و تنها دقایقی پس از شروع کار روزانه فرو ریخت. به سرعت عملیات برای بیرون کشیدن زندگان و مردگان آغاز شده که ۳ هفته به طول انجامید و در نهایت ۱.۱۲۹ جسد از زیر آوار بیرون کشیده شدند.

در طول سال های قبل و بعد از این ماجرا، حوادث مشابه متعددی در بنگلادش رخ داده بود، اما فرو ریختن این ساختمان بود که مسائلی مانند کار اجباری و شرایط نامناسب در محیط کار را برجسته کرد. مالک ساختمان دستگیر شده و علیرغم ارائه وثیقه، به دلیل اتهامات دیگر هنوز در زندان به سر می برد.

منابع: whatculture ،businessinsider ،citizentruth