خاطره یک کولبر

خاطره یک کولبر, ورم عضله هاست خاطره یک کولبر, دیسک پیشرفته کمر و دیسک پیشرفته گردن در ٢٥ سالگی و ٢٨ سالگی و ٣٥ سالگی است خاطره یک کولبر, جای خالی پای متلاشی از انفجار مین در ٢٢ سالگی است خاطره یک کولبر, فلج اندام تحتانی و از دست دادن توان راه رفتن تا پایان عمر است

جاده، بی انتها نبود. اصلا جاده نبود. یک راه مالرو. به موازات مسیر رود. پایانش آغاز کوه بود. رد آج ٣ اف ها با برف تازه باریده نرم پر شده بود. برفی که از ١٢ ساعت قبل کولاک می ساخت. سمت راست راه مالرو سفید بود از برف. سمت چپ، هیاهوی رود بود. روبرو، سپیدی ارتفاعات مرزی نگاه را پر می کرد.

پشت سر، خانه هایی بودند که ساکنانش، تمام ثانیه های ١٢ ساعت قبل را از بر بودند. روی تن راه مالرو جای پایی نبود. همه با ٣ اف رفتند. همه با ٣ اف برگشتند. دیشب، هیچ کولبری روی مین نرفت. دیشب، هیچ کولبری تیر نخورد. دیشب، هیچ کولبری خوراک گرگ نشد. دیشب، هیچ کولبری یخ نزد. دیشب، ١٠ کولبر ٧٠٠ کیلو بار قاچاق رساندند به روستایی که انبار بار بود. دیشب چراغ های ٣٠ خانه روستا روشن ماند تا صبح....

آخرین وجب های خاک ایران بالای کوه تمام می شود. در قله، شبح محو یک اتاقک می بینی. برجک دیده بانی مرزی همان جاست. کولبرها چند متر دورتر در سرتاسر نوار مرزی، رد قدم های پرتردیدشان را روی زمین آلوده به تله های انفجاری جا می گذارند. از کوه بالا می روند و از کوه پایین می آیند تا به کانال مرزی برسند. درارتفاع سه متری کانال، جای پا می سازند و پایین می روند و در ارتفاع سه متری کانال، جای پا می سازند و بالا می آیند تا از مرز رد شوند و به معبر و بار برسند.

ماشین های عراقی ابتدای معبر ایستاده اند. بار ابتدای معبر است. پیچیده در گونی های بزرگ، هر کدام به قد یک آدم. هر کدام یک برابر و دو برابر و سه برابر وزن یک آدم. طناب های راه راه سفید و قرمز دورِ دست ها تابیده می شود. سه دور. دورِ سینه تابیده می شود. سه دور. دورِ گونی تابیده می شود. سه دور. زانو می لرزد. قد می شکند. گونی بار پا در می آورد. گونی بار از کانال مرزی رد می شود. گونی بار سه کیلومتر بالا می رود و پایین می آید. گونی بار به ٣ اف می رسد. گونی بار پا ندارد. زانوی لرزان، راست می شود. قد شکسته، راست می شود. دست ها اسکناس های ١٠ هزار تومانی را در کف مچاله می کند. یک شب دیگر هم تمام می شود....

« با قاطر می رفتم کولبری. موقعی که بچه بودم. وقتی بزرگ شدم خودم کول می کشیدم. اما هیچ وقت نتونستم بیشتر از ١٤٠ کیلو بلند کنم. یخچال دو در(ساید بای ساید) ١٤٠ کیلو بود. بعد از هشت سال شدم راننده کولبرها. ترسیدم. خیلی... خیلی ترسیدم. کولبری هیچ فایده ای نداشت. همه اش ترس بود و مرگ. دوستام، برادرم، پسر عموم... ١٢ نفر رو می شناسم که پای کولبری رفتند روی مین... .»

خالد نمی دانست وزن آن گونی چقدر است. صاحب بار گفت یخچال است. یخچال دو در. خالد نپرسید یخچال دو در یعنی چند کیلو. صاحب بار گفت ٨٠ هزار تومان برای یخچال دو در می دهد. صاحب بار گفت ٥٠ هزار تومان برای گونی لباس می دهد. صاحب بار گفت ٧٠ هزار تومان برای ماشین لباسشویی می دهد. خالد به ٨٠ هزار تومان فکر کرد. خالد رفت کنار گونی. صاحب بار گفت خالد روی زمین بنشیند. روی زمین نشست. فائق و عثمان سر گونی را گرفتند. خالد سر خم کرد. شانه خم کرد. گونی آمد روی شانه ها. آمد روی ستون مهره ها. آمد روی انحنای کمر. وزن همه دنیا آمد روی شانه های خالد. آمد روی ستون مهره های خالد. آمد روی انحنای کمر خالد. خالد به آن ٨٠ هزار تومان فکر کرد.

خالد طناب را دور دستش پیچید. فائق و عثمان زیر بغل خالد را گرفتند. خالد زمین را زیر پاهایش هل داد. رگ های گردنش بیرون زد. چشم هایش بسته شد. خیز نفسش هوا را شکست. ضربان قلبش از سرعت گلوله تک تیرانداز جلو افتاد. فائق و عثمان، خالد را کشیدند بالا. خالد دولا ایستاد. خالد فقط به آن ٨٠ هزار تومان فکر کرد. گونی از قد خالد بلندتر بود. نصف گونی جلوتر از دامنه نگاه خالد بود. خالد طناب را دور دستش پیچید و به آن ٨٠ هزار تومان فکر کرد. خالد دو کیلومتر راه رفت. سربالایی را بالا رفت. سرازیری را پایین آمد. پاهایش می افتاد در گودی جای پای هیوا. هیوا جلوتر می رفت. هیوا سه کارتن سیگار به کول داشت. هر کارتن ٢٥ کیلو. صاحب بار به هیوا ٥٠ هزار تومان می داد. ستاره ها نبودند. ماه نبود. نور نبود. صدا نبود. هیوا حرف نمی زد. خالد فقط جای پای هیوا را می دید. خالد فقط صدای غلتیدن سنگریزه زیر قدم های هیوا را می شنید. خالد به آن ٨٠ هزار تومان فکر کرد....

«توی مرزها بزرگ شدم. هشت سالم بود که با قاطر بار قاچاق می بردم. از ٢٢ سالگی دیگه گذاشتم روی کولم. هشت سال کولبری قاچاق کردم. هفته ای سه بار می رفتم. هر بار ١٥٠ کیلو کول می بردم. دو ساله دیگه نمیرم. حالا میرم چاه کنی. اگه مثل شفیق و حسین و لقمان می رفتم روی مین چی؟باید پنج میلیون تومن پول مین رو هم به دولت می دادم. چون مرز رو شکونده بودم. چون به دولت خسارت زده بودم. سودش هم که مال من نبود. به من ٣٠ هزار تومن می رسید. صاحب بار میلیاردی گیرش می اومد. اینجا همه جوونا میرن کولبری. درآمدی غیر کولبری نیست. حتی یک کارخونه نیست که ما بریم برای کار. میرن کولبری برای ٢٠ هزار تومن. کول می ذاره روی پشتش اندازه این اتاق. مجبوری. وقتی بچه ات توی خونه نون نداره و کفش نداره و لباس نداره باید از جونت بذاری. اگه از جونت نذاری خونه ات سرد می مونه... .»

بانه شهر بازارهاست. مقصد مسافرهای دل آشوب از قیمت های ارزان. مقصد نگاه های غریبه حریص از طمع مصرف. شهری که به مردمی غیر از ساکنان اصلی اش تعلق دارد. در خیابان ها، چشم چیزی نمی بیند جز ویترین مغازه ها و چشم چیزی نمی بیند جز تبلیغ لوازم خانگی ساخت آلمان و ایتالیا و فرانسه و چشم چیزی نمی بیند جز پوشاک و مواد غذایی و لوازم خانگی و موبایل و لوازم آرایش. شهر، بازار، خیابان ها، ویترین ها پر است از جنس قاچاق. صبح تا ظهر، وانت ها جلوی بازارها و مغازه ها می ایستند و کولبرها گونی های ٥٠ کیلویی و ٨٠ کیلویی و ١٢٠ کیلویی و ٢٠٠ کیلویی را با طناب به کول می بندند و دولا و با نگاه های زیر افتاده، از پله های بازارها و مغازه ها بالا می روند. به مغازه که می رسند، زانوها را خم تر می کنند، به بدن قوس منفی می دهند تا حدی که گونی بار از پشت به زمین برسد. شانه گونی که با سینه زمین مماس می شود، تنه را می چرخانند تا وزن گونی به زمین بیفتد. طناب را از دور دست باز می کنند. طناب را از دور گونی باز می کنند. با نگاه زیر افتاده، با زانوهای لرزان از سنگینی وزنی که به کول کشیده اند، با انگشت های متورم و کبود از خونمردگی، از مغازه بیرون می روند. با نگاه های زیر افتاده سوار وانت ها می شوند. وانت ها دور می شوند...

کی روی مین رفتی حبیب؟

٢٨ آبان ٩٢. نزدیک ٢ بعد از ظهر بود که رفتم مرز سیرانبند بانه. تا رسیدم به مرز حدود شش و ربع عصر بود. یک دفعه صدای انفجار اومد. نمی دونستم چی بود. افتاده بودم زمین. بلند شدم، دوباره افتادم. نمی تونستم خودم رو نگه دارم. دوباره افتادم و دیدم پام نیست. اونجا دیدم خودم رو. پامو دیدم که از دست دادم. دادو بیداد کردم. کسی نیومد. چشمامو باز کردم دیدم توی بیمارستانم. سلیمانیه ام. اونجا چند نفر اومدن و سوال کردن. من هم ماجرا رو تعریف کردم. اونا گفتن دو نفر عراقی توی پنجوین، صدای انفجار مین رو شنیدن و اومدن سمت مرز و من رو دیدن و با ماشین هایی که بار می بردن برای عراق، من رو رسوندن بیمارستان.

چقدر با مرزبانی فاصله داشتی؟

کمتر از یک کیلومتر.

اون مسیری که رفتی علامت هشدار درباره مین نبود؟

٥٠٠ متر نرسیده به مرز یک تابلو بود که هشدار می داد محدوده مرزبانی و ورود، غیر قانونیه.

اون تابلو رو دیدی ولی رفتی؟

به خاطر خانواده ام رفته بودم. مستاجر بودم. باید اجاره خونه می دادم. زن و بچه نون می خواستن. نون هم زحمت داره.

می دونستی قراره چه کاری انجام بدی؟

اونجا بارخونه بود. ما هفته ای دوبار یا سه بار می رفتیم توی بارخونه، بار می زدیم برای ماشینای سنگین. باید بار دو تا یا سه تا ماشین رو خالی می کردیم و ماشینای دیگه رو با اون بار پر می کردیم. برای پر و خالی کردن هر ماشین ١٠ هزار تومن می دادن. بیشتر از ٤٠ یا ٥٠ هزار تومن نمی تونستم کار کنم. دیسک کمر داشتم. خسته می شدم.

وزن بسته هایی که باید جابه جا می کردی چقدر بود؟

٣٠ کیلو به بالا. ٥٠ کیلو، ٨٠ کیلو، ١٠٠ کیلو.

برای جابه جایی همه اون بسته ها ١٠ هزار تومن می دادن؟

ما کارت کولبری نداشتیم. اونایی که کارت داشتن مال بانه بودن. بومی بودن. اونا برای هر کول ٥٠ هزار تومن می گرفتن. ولی به ما که قاچاق کار می کردیم بیشتر از ١٠ هزار تومن نمی دادن.

بیمه بودی؟

نه.

بیمه داری؟

نه ندارم.

حبیب ٣٣ ساله است. با دو دختر کوچک و همسرش در یک پارکینگ بازسازی شده ١٢ متری زندگی می کند. اجاره خانه اش سه ماه است عقب افتاده و حبیب، دیشب قند و چای و روغن را از بقال محل نسیه گرفت. پای راست حبیب از بالای زانو قطع شده. ١٥ لایه پارچه نخی درهم پیچیده شبیه به جوراب، گلوی پای مصنوعی حبیب را پر می کند. در سقز و بانه، زنان کولبرها یاد می گیرند که چطور از چلوارهای بی مصرف، جوراب درست کنند برای آن روزی که این شبه جوراب ها، جای خالی پای از دست رفته شوهرشان را پر کند. حبیب وقتی لایه های پارچه را از دور باقی مانده پایش باز می کند، یک تکه گوشت زائد متعفن بی شباهت با عضو بدن انسان بیرون می اید. یک تکه گوشت زائد که با خودش بوی ترشیدگی و تعفن می آورد. باقی مانده پای حبیب، در طول دو سال گذشته کوچک و لاغر شده و حالا گودی پای مصنوعی، دو برابر قطر باقی مانده پای حبیب است. زائده پا، خیس است. انگار حبیب همین الان از حمام بیرون آمده است.

« کولبری که از کوه بیفته یا تیر بخوره یا روی مین بره، هیچ کس کمکش نمیاد. نمی تونن. کسی که افتاد، افتاد. وقتی از کوه بیفته پایین همه نگاش می کنن میگن گناه داشت. یک شب گرگ دست یک کولبر رو کند و برد. بقیه کمکی نکردن. نمی تونستن. جون خودشونو بیشتر دوست دارن. اگه اونو گرگ خورد لااقل من فرار کنم. وقتی کولبر باشی، قانونی وجود نداره. قانون، طبیعته. تونستی، کول رو بیار. نتونستی، همون جا می مونی. می میری. باید مسیرها رو بلد باشی پا روی مین نذاری. موقعی هم که مامور میگه ایست، همه فرار می کنن. هر کدوم به یه طرف. خدا می دونه این میره روی مین، اون میره خونه، اون می رسه، اون نمی رسه... فردا می فهمی کی فرار کرد. کی تیر خورد. کی رفت روی مین. همه هم به خاطر ٥٠ هزار تومن، به خاطر ٤٠ هزار تومن، به خاطر ٣٠ هزار تومن... .»

شاهو می گفت عصرها که در مغازه اش نشسته به انتظار مشتریان فست فود، ٣ اف ها و استیشن ها با صندوق و جابار در حال انفجار از بار قاچاق، کاروانی و ٣٠ تا ٤٠ تا رد می شوند. رد نمی شوند. پا روی پدال گاز، رکورد گریز را ثبت می کنند. شاهو می گفت وقتی کاروان قاچاق می آید، هر که جلوی راهشان باشد می زنند و می روند. ترمز برای کاروان قاچاق یک کلمه بی مفهوم است...

«توی بازارچه مرزی بار می اومد. دو هزار تا کولبر، ١٠ تا ماشین بار. ٤٠ نفر دنبال ماشین بار می دویدن. اون می گفت بذار من بیشتر ببرم، اون یکی می گفت بذار من بیشتر ببرم. می گفتی خدا اینهمه جوون کولبرن؟ اینا دنبال نون می دون اینجوری؟ارزشش رو داره؟ واسه یه لقمه نون اینطوری بدوی؟ همدیگه رو برای کولشون می زنن تا سر حد مرگ. میگه تو ظلم کردی. تو بار منو بردی. برای ٥٠ هزار تومن، ٦٠ هزار تومن همدیگه رو می زنن. رقابت اونجاست. واسه زندگی کردن، واسه پول پیدا کردن.... .»

اسماعیل، «اسکورتی» است. اسکورتی یعنی پیشمرگ. پیشمرگ کاروان قاچاق. اسماعیل بعد از آنکه سال ٨٠، از مرز بسطام ٧٠ کیلو سیگار به کول کشید و مسیر ١٠ ساعته را بدون توقف، پیاده رفت و برگشت و انتهای راه، به فرمان «ایست» ایستاد و گرفتار مامور شد به خاطر کول قاچاق، رفت برای اسکورتی. شبی که کولبر بار می آورد، اسماعیل می رود اول جاده بانه به سقز. تا صبح کنار جاده می ماند و می خوابد تا از وضعیت ٢٤ ساعت آینده جاده باخبر شود. اگر صاحب بار، جاده بانه تا همدان یا زنجان را نخریده باشد، کاروان یک ساعت قبل از حرکتش به سمت جاده، اسماعیل را خبر می کند.

«توی کردستان هر ماشینی رو دیدی که اکسلش بلند بود، توی کار قاچاقه. خالی میره بانه، پر برمی گرده. توی کردستان، فروش پژو و سمند و ماشینای باری و استیشن خیلی بالاست.»

در جاده سقز به بانه، کمی مانده به روستای «کشنه»؛ یکی از انبارهای کاروان های قاچاق، در هیاهوی کولاکی که وسعت دید را به سپرهای ماشین جلو محدود می کند، دو ماشین کنار جاده توقف کرده اند. ارتفاع برف روی بدنه و سقف ماشین ها حدود ٥٠ سانت است. آنها هم اسکورتی هستند. مثل اسماعیل. راننده هایشان منتظر خبرند. مثل اسماعیل. وارد بازی مرگ و زندگی شده اند. مثل اسماعیل. اسماعیل اولین ماشین کاروان است. یک پژوی سیاه. وقتی به جاده می رسند، کاروان متوقف می شود. اسماعیل سرعت می گیرد. کنار دستش را پر می کند از میخ و سرعتش را می رساند به ١٤٠. بی سیم را روشن می کند و چشمش هیچ چیزی از جاده پر گردنه بانه و سقز و مریوان نمی بیند جز کاورهای زرد و فرنچ های مامورهای بازرسی و پلیس راه. اسماعیل باید حواس مامور را پرت کند. باید مامور را کلافه کند. باید کتک بزند. باید کتک بخورد. باید میخ بریزد وسط جاده. باید با بی سیم به کاروان خبر بدهد که در کدام پست بازرسی، مامور سمج ایستاده. اسماعیل پول می گیرد که همین کارها را بکند .

« صاحب بار هر دفعه یک نفره. میگه دو کارتن سیگار ٥٠ کیلویی بیار من ٤٠ هزار تومن میدم. اون یکی میگه این گونی پوشاک ٨٠ کیلویی رو بیار من ٥٠ هزار تومن میدم. تو هم میری اون بار ٨٠ کیلویی رو برای ١٠ هزار تومن بیشتر کول می کنی. اگه جنس رو سالم بیاری پولت سر جاشه. اگه گونی پاره بشه و جنس آسیب ببینه یا گیر مامور بیفتی از پول هم خبری نیست. اگه هم پولت رو نده یا کم بده نمی تونی به جایی شکایت کنی. کجا بری؟بری پیش قاضی بگی من برای این آقا کول قاچاق آوردم؟همون جا به جرم قاچاق بازداشتی... .»

دیشب پلیس راه اعلام کرد که محور سقز به بانه کولاک برف است. دیشب اداره هواشناسی استان کردستان اعلام کرد که دمای هوا منفی ١٠ درجه است. دیشب راهداری استان کردستان اعلام کرد که محورهای غیرشریانی استان به دلیل کولاک مسدود است. مصطفی دیشب رفت کولبری. راننده ٣ اف، یک کیلومتر مانده به کانال، موتور را خاموش کرد. راننده ٣ اف هیچ چراغی روشن نکرد. وقتی مصطفی به همراه ٩ کولبر از جابار ٣ اف پیاده شد دانه های برف توی صورتش می کوبید. مصطفی یک فرنچ ارتشی پوشیده بود با چکمه های لاستیکی. سفیدی برف تنها روشنایی مسیر بود. مه و کولاک، آنقدر بود که مصطفی فقط شانه های کولبر جلویی اش را می دید. ارتفاع برف مسیر مالرو تا زیر زانو بود. یک ساعت جلوتر، کنار کانال مرزی، ارتفاع برف رسید تا زیر سینه هایشان.

با دست تونل درست می کردند. فرنچ خیس و سرد شد. برف گلوی چکمه ها را پر کرد. انگشت های پایشان را حس نمی کردند. فقط پا را جابه جا می کردند. زانو را بلند می کردند تا قدم بعدی را بردارند. یک ساعت جلوتر، رسیدند به ماشین های بار. بار دیشب پوشاک بود. صاحب بار برای پوشاک، کیلویی ١٥٠٠ تومان می داد. مصطفی رفت برای سنگین ترین گونی. ٧٥ کیلو. ١١٢ هزار و ٥٠٠ تومان. طناب راه راه سفید و قرمز، دور دست و دور سینه و دور گونی تاب خورد و گونی چسبید به پشت و شانه مصطفی. جدا نشدنی. مثل سرنوشت... . مصطفی امروز که یادش می آمد سنگینی ٧٥ کیلو را، گوشه چشم هایش را که چروک انداخت برای به یاد آوردن دیشب، فقط یک جمله گفت: «... خیلی سخت بود...» «ل» تشدید گرفت. «خ» غلیظ شد. «د» در نفس یخ زده مصطفی گم شد.«... خیلی سخت بود...»

خاطره یک کولبر، ورم عضله هاست. خاطره یک کولبر، دیسک پیشرفته کمر و دیسک پیشرفته گردن در ٢٥ سالگی و ٢٨ سالگی و ٣٥ سالگی است. خاطره یک کولبر، جای خالی پای متلاشی از انفجار مین در ٢٢ سالگی است. خاطره یک کولبر، فلج اندام تحتانی و از دست دادن توان راه رفتن تا پایان عمر است. خاطره یک کولبر، ترس است. ترس از مرزبان، ترس از گلوله، ترس از مین، ترس از برف، ترس از گرگ، ترس از سقوط از کوه، ترس از فردای بی نان، ترس از مرگ در بی امیدی...روستای خوری آباد آخرین روستای مرزی ایران است. فاصله بانه و این روستای کوچک نشسته در دل جنگل های بلوط، کمتر از نیم ساعت است. اما وقتی کولاک از راه برسد، ترمز ماهرترین راننده ها هم به سمت خوری آباد کشیده می شود. کولاک که فرو نشست، آفتاب که بارید، یخ برف که شل شد، اشعه های خورشید که سپیدی ناب برف را بازتاباند در شیشه ماشین های شاسی بلند راهی خوری آباد، آنوقت می شود رفت و کلون خانه اسمر و رفیق را کوبید. «اسمر... . رفیق...»

در شناسنامه رفیق، تاریخ تولد را ١٣٦٠ ثبت کرده اند. صورت پرچروک رفیق به ٥٠ ساله ها می ماند. برای رد شدن از درگاه خانه اش باید قد بلندش را تا کند. رفیق، کولبر بود. بود. حالا دیگر نیست. سال ٨٨ سه تا از بز و گوسفندهایش رفتند روی مین و ترکش مین، چشم چپ رفیق را نابینا کرد. رفیق از مرز خارج نشده بود. مرز دولت را هم نشکسته بود. رفیق برای کمک خرج خانواده اش، بز و گوسفندهای مردم را به چرا می برد. اما قربانی مین شد. در منطقه ای که هنوز خاک ایران بود. در منطقه ای که هیچ علامت هشدار درباره وجود مین های دوران جنگ و تله های انفجاری نداشت. تله انفجاری که قرار بود امنیت رفیق و خانواده رفیق را تامین کند، یک چشم رفیق را با خودش برد. دولت هم رفیق را جانباز محسوب نکرد. حالا غیر از ترکش هایی که در گردن و صورت رفیق، یادگاری شده، در کمد خانه اش، زیر بسته رختخواب ها، چند ورق کاغذ یاد رفیق می اندازد که صدایش به هیچ جایی نرسید. هیچ وقت صدایش به جایی نرسید.

«١٠ سالم بود، همسن بچه ام بودم که با قاطر، بار قاچاق می آوردم. فقیر بودیم. نرفتم دنبال درس. رفتم برای باربری. چای و سیگار و پوشاک و پارچه می آوردم. بعد که بزرگ شدم، خودم کول می آوردم. ١٠٠ کیلو، ١٤٠ کیلو، ٩٠ کیلو. دو نفر با طناب می بستن به کولم و بلندم می کردن. بعضی وقتا، شب می رفتیم، روز می اومدیم. سخت ترین وقت، موقع برف و بارون بود. لباس زیادی هم نمی پوشیدم. نداشتم که بپوشم. نداشته باشی بمیری خوبتره... سنگین ترین باری که بلند کردم ١٥٠ کیلو بود. سه گونی ٥٠ کیلویی برنج بود که با هم بسته بودنشون به کولم. اول یکی رو بستن، بعد دو تای دیگه رو روی اونا بستن. شد ٣ تا. خیلی سخت راه اومدم. قدم هامو نمی شمردم. فقط آنقدر این کول فشار داشت که حس می کردم هر لحظه قلبم وایمیسه.

هم باید سربالایی می رفتم هم سرپایینی. باید دولا می رفتم. سنگینی بار طوری بود که منو دولا می کرد. سنگینی بار روی شونه هام فشار می آورد. روی چشمم، روی قلبم، روی مغزم فشار می آورد... . خیلی از کولبرا قلبشون زیر سنگینی اون بار از کار وایساد، مثل علی شیرین. وقتی مرد، بقیه رفتن آوردنش. ولی یه موقع ها هم اگه بقیه بارشون سنگین بود نمی تونستن برن کمک. کولبر همون جا می موند.... . هیچ وقت باری برای خونه نیاوردم. فقط پول کول می گرفتم. هشت ساعت توی راه بودم واسه ٣٠ هزار تومن. همه چیز با پول خریده میشه. اگه پول نداشته باشی هیچی نداری. همه چیز مال صاحب باره. ما چیزی برامون نمی مونه. برای هیچ کسی چیزی نمی مونه. وقتی ١٠٠ تا ال سی دی آوردم، دلم می خواست یکی برای خونه خودم بیارم ولی پولشو نداشتم. پولشو هیچ وقت نداشتم. سه میلیون قیمتش بود...»

عثمان ١٢ ساله است. هنوز مدرسه می رود. هنوز اجازه دارد مدرسه برود. معلوم نیست پدر کولبرش چه موقع دستش را بگذارد در دست صاحب بار و سبک ترین کول را به شانه های نحیفش ببندد. سرنوشت تمام پسرهای خوری آباد همین است. از روستای خوری آباد هیچ پسری دانشگاه نرفت. از روستای خوری آباد هیچ پسری دیپلم نگرفت. از روستای خوری آباد هیچ پسری به آرزوهایش نرسید. همه پسرها شدند کولبر. همه پسرها می شوند کولبر. یکی در ١٨ سالگی... یکی در ١٥ سالگی... . نامغ ١٥ ساله بود که نخستین کول را به شانه کشید. خاطره آن کول، خاطره آن روز، خاطره ٧ سال قبل هیچ وقت از یادش نمی رود.

چند سالته نامغ؟

٢١سالمه. از ١٥ سالگی رفتم کولبری.

اولین باری که رفتی رو یادته؟

خیلی خوب یادمه. اون روز رو. وزن اون کول رو... ٣٥ کیلو برداشتم. دو کیلومتر بردمش...

سنگین ترین باری که برداشتی چند کیلو بود؟

بالای ٨٠ کیلو. پوشاک بود.

می تونستی راه بری؟

مجبوری. کار دیگه ای نیست. باید راه بری. با زور.

قبل کولبری دلت می خواست چکاره بشی؟

یه کاری کنم که یه کاره ای باشم.

الان کاره ای شدی؟

نه... اصلا... هیچ کاره...

قاچاق یک اتفاق بی زمان است. همسایه از زمان رسیدن بار بی خبر است. برادر از زمان رسیدن بار بی خبر است. گاهی سه بار در یک هفته، گاهی ٢٠ روز بعد از دفعه قبل. کولبر فقط صاحب بار را می شناسد و صاحب بار هم فقط کولبر را می شناسد. هر بار، ١٠ نفر یا ١٥ نفر نشان می شوند که بروند برای آوردن بار. سر محل قرار می فهمند چه کسی خبر شده، چه کسی خبر نشده. راننده کولبرها هم بی خبر می ماند تا آخرین لحظه. راننده کولبرها هم تا وقتی گوشی تلفنش زنگ بخورد و شماره صاحب بار روی صفحه تلفنش بیفتد، از آمدن بار بی خبر است. حامد، راننده کولبرهاست. شغلش بی خطر است مگر موقعی که مامور دنبال شان بگذارد. آن وقت حامد باید سرعت استیشنش را برساند به ١٤٠ در گردنه های مرز تا بانه. حامد برای هر بار بردن کولبرها، ١٥٠ الی ١٧٠ هزار تومان از صاحب بار می گیرد. ٢٠ کولبر می برد و نیم ساعت مانده به مرز، پیاده شان می کند و منتظر می ماند. یک ساعت یا ٥ ساعت. حامد ٢٩ ساله است و هر وقت می رود برای بردن کولبرها، زیر صندلی استیشنش هم یک مسلسل جاسازی می کند... .

«کولبر از سرما دستش رو از دست میده، پاش رو از دست میده، کلیه شو از دست میده. خیلی رفیقام با ماشین کشته شدن، با کول کشته شدن، زخمی شدن، یک کولبر بود که توی بازارچه زیر وزن بار قلبش از کار افتاد. رفیقم شبونه رفته بود کنار بازارچه خوابیده بود که نوبت بگیره برای صبح فردا، نوبت بگیره که کول برداره، که دست خالی نره خونه. کامیون اورال، بی چراغ اومد و از روی سرش رد شد...»

ساعت ٩ شب است. شب کولاک زده بانه. خیابان ها انگار مرده اند. سه ساعت قبل، تمام بازارها و مغازه ها کرکره ها را پایین کشیدند و یک ساعت بعد، بانه مثل یک شهر متروک بود اگر چراغ روشن خانه ها را نادیده می گرفتی. رسم این شهر همین است. مغازه دارها می گویند ساعت ٦ عصر تعطیل می کنند تا مسیر باج دهی و باج کشی را ببندند. معدود اتومبیلی در خیابان می چرخد و یکی از میان همان معدود، قبول می کند برود تا بیمارستان صلاح الدین ایوبی؛ تنها بیمارستان شهر. بیمارستانی که در این ساعت، اغلب مراجعانش، آدم های سرماخورده هستند. کولبرانی که روی مین بروند یا گلوله بخورند به این بیمارستان منتقل می شوند، اگر نخواهند به مراکز درمانی سلیمانیه عراق بروند. کولبران قربانی مین و گلوله می گفتند که در بیمارستان های سلیمانیه، سوالی درباره علت جراحت شان پرسیده نمی شود اما در بیمارستان صلاح الدین ایوبی، اولین افرادی که قبل از پزشک و جراح عمومی بالای سرشان می آیند، عوامل امنیتی هستند.

بیمارستان هم موظف به گزارش دهی فوری درباره مصدومان مین و گلوله است. می شود فهمید که چرا ترس در نگاه پزشکان بیمارستان خانه کرده. نه فقط پزشکان بیمارستان، پزشکان ساکن بانه هم که خارج از بیمارستان کار می کنند حاضر نیستند درباره کولبران و جراحت و دردهایشان چیزی بگویند. یک متخصص مغز و اعصاب که در بانه مطب داشته و امروز، ساکن زنجان است، بی نام و ناشناس حرف می زند: «تمام کولبرها دیسکوپاتی شدید گردن و کمر دارن (اختلال عصبی و عامل ناتوانایی های موقت، معمول ترین بیماری ناحیه ستون فقرات، نخاع و عصب های نخاع که به دلیل فشارهای فیزیکی مکرر ایجاد می شود) و باید جراحی بشن. همه هم جوون هستن. واقعا انتظار دارین کسی که یخچال دوقلو رو روی کولش می ذاره سالم بمونه؟»

پزشکان بیمارستان صلاح الدین ایوبی می گویند در چند وقت اخیر (چند روز اخیر؟چند هفته اخیر؟چند ماه اخیر ؟) هیچ کولبر مجروح از انفجار مین یا اصابت گلوله به بیمارستان نیاورده اند. اما کارگر ساندویچ فروشی روبروی بیمارستان به یاد می آورد که دو شب قبل، حدود نیمه شب و موقعی که در حال تعطیل کردن مغازه بوده یک کولبر آورده اند که به ساق پایش گلوله خورده بود و او با پرس و جو از خانواده در حال شیونش از موضوع باخبر شده است.

«بازارچه ساعت ٨ صبح باز می شد اما باید چهار صبح می رفتی اونجا تا نوبت بگیری. بار کم بود و کولبر، خیلی زیاد. اگه بار زیاد بود، کرایه می رفت بالا. وقتی بار کم بود صاحب بار هم کرایه کم می داد. مرزبان تعیین می کرد هر روز نوبت کدوم روستاس. توی خوری آباد ١٨٠ دفترچه بود. توی عباس آباد ٢٢٠ دفترچه بود. کل کولبرا ١٢٠٠ نفر بودن. یک وقت مرزبان لج می کرد می گفت جز صاحب دفترچه هیچ کس نمی تونه کول بیاره. کولبر پا نداشت. کولبر ٨٠ سالش بود. چطوری خودش کول می آورد؟»

مغازه های بانه یخچال دو در را می فروشند ٤ میلیون و ٧٠٠ هزار تومان. قیمت ماشین لباسشویی در بانه یک میلیون و ٩٠٠ هزار تومان است. وقتی با کولبرها حرف می زنی، دیگر رغبتی برای نگاه کردن به ویترین مغازه های بانه نداری. بعد از شنیدن حرف های کولبرها، خجالت می کشی به ویترین مغازه های بانه نگاه کنی. وقتی حرف های کولبرها را می شنوی، وقتی می شنوی که یک آدم، برای تامین خرج زندگی اش، ١٠٠ کیلو و ٢٠٠ کیلو یخچال و ماشین لباسشویی و پوشاک و هزار جنس دیگر به کول می کشد و آنچه می گیرد بابت این کار - کاری که اصلا کار هم نیست، کاری که قاچاق است و هیچ جایی برای دفاع باقی نمی گذارد - حتی پول خون هم نیست، از نگاه کردن به ویترین مغازه های بانه خجالت می کشی چون دایم در حال تکمیل این تصویر نیمه کاره ای: «این یخچال رو کدوم کولبر به کول کشید؟ این ماشین لباسشویی رو کدوم کولبر به کول کشید؟ این جارو برقی رو کدوم کول بر... این کفش رو کدوم ... این پیراهن رو...»

هنوز هوا سرد است برای مسافران بانه. برای آنها که برنامه چیده اند بیایند بانه و جنس ارزان بخرند. مردمی که از دور و نزدیک ایران راهی بانه می شوند، فقط ارزانی قیمت ها را می شناسند. برای آنها فرقی نمی کند ما به ازای این ارزانی، قیمت جان چند نفر است. آنها فقط می آیند که ارزان بخرند. باقی داستان هم همین است. جان تک تک بازیگران قصه کولبری هم خیلی ارزان خرید و فروش می شود. می گویند اجناس بانه فاقد ضمانت است. می گویند اجناس بانه چون قاچاق می آید نمی شود برایش ضمانتی تعیین کرد. ضمانت کجاست؟مگر آن وقتی که راننده کولبرها، ٢٠ کولبر را در تاریکی شب، با شیوه «جیمی» و آماده برای فرار می برد سمت مرز، آن وقتی که صاحب بار می گفت بابت هر کول چند هزار تومان می دهد، آن وقتی که کولبر ٢٠٠ کیلو را به کول می بست، آن وقتی که اسکورتی، مهار جاده را می شکست، مگر آن موقع حرفی از ضمانت وسط آمد؟

«هر جنسی که توی ایران مصرف می شه اولش با کول میاد. کولبر سختی شو می کشه تا راحت به دست ما می رسه. تو دیگه سختی رو نمی بینی که این جنس چطوری اومده. یک استیشن فقط می تونه دو تا یخچال فریزر ببره. توی صندوقش فقط دو تا یخچال دو در جا می گیره. کولبر یک یخچال رو به کول می کشه. یخچال راحت میاد توی خونه شماها و استفاده می کنین. انگار نه انگار. میگین یک خط افتاده گوشه یخچالم. دیگه نمی دونین این یخچال از کجا اومده که یک خط افتاده. میگین لبه اش پریده. تو می دونی این یخچال از کجا اومده؟ چطوری اومده؟ با چه زحمتی اومده؟ کل طایفه ات هم بلند بشن نمی تونن این یخچالو تنهایی بلند کنن تا سر چهارراه ببرن. ولی اون کولبر این یخچالو یک نفری از کوه آورده پایین. یک خط افتاده یعنی چی؟»

بنفشه سام گیس