نقش زنان در بهره وری اقتصادی خانواده

امروزه بهره وری به عنوان مهم ترین عامل توسعه کشورها محسوب می شود بهره وری, یک روش, یک مفهوم و یک نگرش درباره کار و زندگی است و در واقع به آن به عنوان یک فرهنگ و یک جهان بینی نگریسته می شود با توجه به مفهوم بهره وری, مشخص می شود که جوهره این مفهوم در جامعه ما تازگی ندارد مفهوم بهره وری در کلام باری تعالی متجلی است, چرا که فلسفه خلقت کائنات, به ویژه انسان, به کمال رسیدن و بهره ور شدن و هر روز بهتر از روز قبل شدن است

امروزه بهره‏وری به عنوان مهم‏ترین عامل توسعه کشورها محسوب می‏شود. بهره‏وری، یک روش، یک مفهوم‏ و یک نگرش درباره کار و زندگی است و در واقع به آن به‏ عنوان یک فرهنگ و یک جهان‏بینی نگریسته می‏شود. با توجه به مفهوم بهره‏وری، مشخص می‏شود که جوهره این‏ مفهوم در جامعه ما تازگی ندارد. مفهوم بهره‏وری در کلام‏ ‏ باری تعالی متجلی است، چرا که فلسفه خلقت کائنات، به‏ ویژه انسان، به کمال رسیدن و بهره‏ور شدن و هر روز بهتر از روز قبل شدن است.

اگرچه بهره وری اقتصادی زنان یکی از مهم ترین موضوعات اقتصاد است، اما به ندرت در مباحث اقتصادی به صورت جدی مطرح شده است. در بیشتر بحث هایی که در ایران در مورد فعالیت اقتصادی و اشتغال صورت گرفته است، به مشارکت اقتصادی و استخدام زنان به صورت شایسته پرداخته نشده است.

از منظر اسلام، نفع شخصی و مطلوبیت فرد به تنهایی مطرح نیست، بلکه سهم هر یک از افراد جامعه در ضرر و منفعت کل جامعه اثرگذار است. ایثار، پشتکار، گذشت، درستی و راستی و دیگر فضایل و ارزش های فردی شاکله اجتماع را سالم و پر ثمر می سازد.

لقمه پاک و حلال و نیز تامین مواد غذایی لازم، سلامت روحی و جسمی فرزند را در پی دارد. آرامش و آسایش افراد خانواده به دنبال در اختیار داشتن امکانات فراوان نیست، بلکه برعکس هرچه امکانات و لوازم زندگی بیشتر باشد، عمر انسان برای استفاده از آنها بیشتر صرف می گردد؛ در نتیجه دلواپسی و نگرانی ها رو به افزایش است و دغدغه رسیدگی و نگه داری وسایل بر اضطراب و نگرانی روزانه افراد نیز می افزاید؛ بنابراین با زندگی ساده و دور از تجملات، آسایش و آرامش بیش تر فراهم می گردد و انسان بهتر می تواند به رشد و پیشرفت معنوی و روحی بپردازد.

در این زمینه زنان در نخستین گام باید با تجدید نظر در عرصه اقتصاد خانواده قدم بردارند و با کم کردن هزینه ها، کنترل مصارف، اقتصاد خانوار را بهبود بخشند و حتی از طریق برخی تولیدات در داخل منزل به بهبود وضعیت اقتصاد خانوار کمک کنند. در گام دوم زنان باید در یک فعالیت بلندمدت برای حضور در اقتصاد کشور به ایجاد کسب وکار فکر کنند و با شناسایی فرصت ها و تجهیز خود به وسایل و ابزار شناخت وضعیت بازار در مسیر بهره وری اقتصادی گام بردارند.

اقتصاد خانواده به معنای چگونگی سامان دهی و مدیریت منابع خانه است. خانواده سازمانی است که تولید و توزیع کالاهای مورد نیاز را فراهم می سازد و زن بدون مناقشه به عنوان یکی از دو رکن اساسی خانواده در این سازماندهی و مدیریت، نقش اساسی را ایفا می کند. جایگاه مادری و همسری عمده منابع مصرف را به زن می سپارد و انتظار می رود که او بتواند با سازماندهی و مدیریت صحیح بین درآمد و مصرف، توازن برقرار کند و با برنامه ریزی و اجرای صحیح در رشد و توسعه اقتصاد خانواده نقش مؤثر ایفا کند. از آنجا که جدول بازدهی اقتصاد خانواده در تنظیم نمودار رشد و توسعه اقتصادی جامعه و برنامه های کلان بخش های مختلف دولتی و خصوصی تاثیر بسزا دارد، می توان گفت که زنان در واقع نقش اساسی را در استفاده بهینه از منابع دارند. منابع در اینجا شامل: زمان، پول یا درآمدهای دیگر است.

نتیجه آنکه نقش زن در اقتصاد خانواده همواره براساس مطلوبیت خانوار و ترجیحات فرهنگی و اجتماعی و صرف وقت در محیط خانه برای تأمین نیازمندی های خانوار یا صرف همان زمان در محیط خارج از خانه، یا حتی کارهای اقتصادی داخل منزل، باید مورد توجه مدیران بالا دستی جامعه قرار گیرد؛ بدیهی است غفلت از این امر یا پرداختن به نقش های فرعی و حاشیه ای زن، ضربه های جبران ناپذیری بر شخصیت او و نیز کاهش بهره گیری اجتماعی از توان خدادادی این موجود نقش آفرین خواهد شد.

از ترکیب کار و تلاش‏ مداوم و اصولی و رعایت صرفه‏جویی و قناعت و جلوگیری‏ از اسراف و تبذیر، بهره‏وری حاصل می‏شود.

از آنجا که در بهره وری اقتصادی خانواده برسر راه زنان موانع بسیاری وجود دارد، لذا نویسنده با توجه به عوامل مختلف راهکارهایی جهت مطلوب تر شدن وضع موجود به شرح ذیل ارائه داده است: متناسب با شرایط بومی و منطقه ای در کشور، زمینه برای ورود زنان جامعه به عرصه اقتصاد فراهم شود و موانع موجود بر سر راه زنان برای مشارکت در عرصه های مختلف به ویژه در بخش اقتصادی برداشته شده تا شاهد حضور فعال ایشان برای شکوفایی و پیشرفت اقتصاد کشور باشیم.

دیگر اینکه آموزش و پرورش با افزایش تجارب و آگاهی ها با استفاده از کتاب های درسی و دیگر امکانات موجود در محیط مدرسه، می تواند گام موثری در رفع موانع فرهنگی، اجتماعی برداشته و زمینه مشارکت بیشتر زنان را در بهره وری اقتصادی فراهم سازند.

از فعالیت های زنانی که ضمن رعایت شرایط برای اقتصاد کشور تلاش می کنند و در این زمینه کارآفرینی می کنند حمایت های قوی انجام شود تا مشوقی برای زنان دیگر باشد.

از آنجا که بهره‏وری، کار و تلاش، صرفه‏جویی و از بین‏ نبردن اموال، اموری فطری است، می‏توان با کمک گرفتن از فطرت انسان، فرزند را به رعایت اموال ترغیب کرد و او را به‏ حفظ و اندازه به کار بردن وسایل مورد نیازش عادت داد و این مهم بهتر و بیشتر از همه، توسط مادران انجام می‏گیرد. هر گاه کودک و نوجوان در هنگام کار و تلاش، کمک به فقیر، رعایت انصاف در به کارگیری نعمات الهی و صرفه‏جویی از عدم حیف و میل وسایل خانواده، مورد تشویق والدین و دیگر اطرافیان قرار گیرند، انجام تمام امور خیر آنها را به‏ آرامش و آسایشی می‏رساند که همواره طالب آن می‏شوند.

تدوین برنامه های کارشناسانه و مدون بلندمدت، میان مدت و کوتاه مدت آموزشی، تربیتی، فرهنگی و تبلیغاتی به صورت یک نظام جامع برای افزایش مفاهیم خلاقیت و خودباوری در کودکان به ویژه دختران خردسال کشور، چرا که آنان مادران آینده هستند و تولید برنامه های خاص کودکان و به ویژه دختران خردسال در تلویزیون، برای افزایش خلاقیت در آنها، آگاه ساختن مربیان مهدکودک ها و مراکز پیش دبستانی، معلمان مدارس ابتدایی دخترانه و مدیران این مراکز نسبت به اهمیت نقش خودباوری و خلاقیت در آینده کودکان و در سطح کلان در آینده کشور و آموزش راه های پرورش آنها به این افراد.

تجهیز مدارس ابتدایی و مراکز پیش دبستانی به ویژه مراکز دخترانه به وسایل لازم برای رشد خلاقیت و سعی در زیباسازی و چالش انگیز نمودن محیط فیزیکی این مکان ها است.

و در آخر کلام از همه مهم تر اینکه اگر زنان ما بتواند چشم و هم چشمی ها و به طور جدی اسراف که جزء اصلی زندگیشان شده را کنار بگذارند و به نحوی همپا و یاور همسر خود باشند و این فرهنگ را خود به فرزندان انتقال دهند، می توانند در اقتصاد خانواده اثرگذارتر باشند.

با امید به اینکه مسوولان کشور نیز گام های مؤثر برای ارتقای فرهنگ زنان و اجرایی کردن راهکارهایی در راستای رشد هر چه بیشتر زنان در اقتصاد خانواده و جامعه بردارند.

فاطمه سیفی