آقای برانسون شما را به فضا می برد

کمپانی ویرجین گالاکتیک, دومین آزمایش فراصوت فضا پیمای خود را با موفقیت انجام داد تا یک گام دیگر به آغاز سفرهای توریستی این شرکت که قرار است از سال آینده آغاز شود, نزدیک شویم

کمپانی ویرجین گالاکتیک، دومین آزمایش فراصوت فضا‌پیمای خود را با موفقیت انجام داد تا یک گام دیگر به آغاز سفرهای توریستی این شرکت که قرار است از سال آینده آغاز شود، نزدیک شویم.

بیایید روراست باشیم. بیش از شش دهه از آغاز عصر فضا گذشته است و هنوز سفر به فضا یکی از رویاهای دور و دراز ما به شمار می رود. ما به عنوان نوع بشر شش دهه پیش از مرزهای فضا گذشتیم، به مدار زمین رفتیم، بر سطح ماه قدم گذاشتیم و اکنون اقامتگاهی بزرگ در مدار زمین داریم که ایستگاه بین المللی فضایی نام دارد. اما تا انتهای پاییز گذشته فقط ۵۳۰ نفر از مردم زمین توانسته بودند به فضا بروند. در بین آنها سه نفر به سفر زیر مداری رفتند و ۵۲۷ نفر به مدار زمین رسیده اند و از بین آنها فقط ۲۴ نفر به جایی فراتر از مدارهای نزدیک زمین سفر کرده و ۱۲ نفر قدم بر ماه گذاشته اند و ماه و مدارهای اطراف آن، دورترین جایی بوده که بشر به آن سفر کرده است.

تقریبا همه آنها فضانوردانی بوده اند که پس از طی دوره ای طولانی و پشت سر گذاشتن آزمون هایی سخت و دشوار و در رقابتی تنگاتنگ انتخاب شدند و توانستند قدم به فضا بگذارند. اما از بین همه این سختکوشان فقط هفت نفر بوده اند که با پرداخت هزینه های سرسام آوری، توانستند به عنوان گردشگر فضایی به مدار زمین سفر کنند.

اما آیا این آمار برای سیاره ای با بیش از هفت میلیارد جمعیت زنده عدد خوبی به شمار می رود؟ برای این کار یک درصد ساده بگیرید تا ببینید بر مبنای آماری می توان فرض کرد که ما اصلا از سیاره خود خارج نشده ایم.

این اعداد خوب نیستند. نه فقط برای من و شما که از علاقه مندان برنامه های فضایی هستیم و دلمان غش می رود برای این که شانسی برای سفر به فضا و نگاه کردن به قرص زیبای سیاره مادری مان از آن بالا داشته باشیم، که برای آینده بشر هم این آمار اندک فاجعه بار است، چراکه همه پیش بینی ها نشان از آن دارد که بشر برای بقا چاره ای جز مهاجرت به فضا ندارد.

یک دلیل گران و دشوار بودن سفرهای فضایی به غیبت بخش خصوصی و نبود رقابت در این صنعت برمی گردد. در غیاب رقابت بخش خصوصی، آژانس های ملی و دولتی با اطمینان نسبی از بودجه های خود، پروژه های خود را در جدول زمانی متناسب با بودجه و با خیال راحت پیش می بردند. اما وقتی بخش خصوصی فعال شود، برای سودآوری باید فناوری های خود را به روز کند و در رقابت با کمپانی های رقیب هزینه های خود را کاهش دهد و نتیجه آن همان چیزی خواهد بود که در مورد اینترنت اتفاق افتاد. زمانی که شرکت های خصوصی وارد فناوری اطلاعات شدند انفجار و انقلاب ارتباطی رخ داد و امروز همه ما در دنیایی زندگی می کنیم که متاثر از آن رویداد است.

خوشبختانه داستان سفر به فضا هم مثل داستان اینترنت در حال عوض شدن است. امروز نه تنها شرکت هایی مانند اسپیس ایکس و اوربیتال ساینس عملا به مرحله طراحی فضا پیما رسیده اند که انتقال محموله و در آینده مسافر به ایستگاه فضایی را نیز به عهده گرفته اند. این حضور اما با یک مکمل، تقویت خواهد شد و آن حضور توریست های فضایی است.

اکنون بذری که پیتر دیامندیس، موسس جایزه ایکس و انوشه انصاری حامی جایزه فضایی این بنیاد در سال های گذشته پاشیدند، بارور شده است. پاییز سال ۱۳۸۳ بنیاد جایزه ایکس، جایزه ده میلیون دلاری انصاری ایکس پرایز را که برای تشویق حضور بخش خصوصی در فضا بود به تیم برنده که سفینه ای دو مرحله ای را طراحی کرده بود اهدا کرد. این سفینه که طراحی و ساخت و آزمایش آن به طور مستقل از نهادهای دولتی و تماما زیر نظر بخش خصوصی صورت گرفته بود، از دو بخش اصلی به نام سفینه فضایی شماره ۱ و شوالیه سفید تشکیل می شد. شوالیه سفید هواپیمایی بود که سفینه فضایی شماره ۱ را زیر شکم خود حمل و در میانه آسمان آن را رها می کرد. در میانه زمین و آسمان موتور سفینه فضایی شماره ۱ روشن می شد و آن را تا ارتفاعی بالاتر از مرز فضا ـ ارتفاع ۱۰۰کیلومتری از سطح زمین ـ پرتاب می کرد. این آزمایش در بازه زمانی مقرر دو بار تکرار شد و نشان داد می توان به آن اطمینان داشت.

در آن زمان بسیاری آن جایزه را نشانه ای از آغاز عصر جدید فضا دانستند. اما واقعیت این است که بسیاری از فناوری های پیشرفته وجود دارد که چون کسی از آنها استفاده نمی کند، فراموش و در لابلای صفحات تاریخ گم می شود. این اتفاق می توانست برای سفینه فضایی شماره ۱ هم بیفتد، اما اینجا بود که کارآفرین جنجالی و معروف انگلیسی سر ریچارد برانسون قدم به میدان گذاشت. او کارآفرین ماجراجویی است که امپراتوری شگفتی ها را تاسیس کرده است. از فروشگاه های زنجیره ای گرفته تا استودیوی ضبط و پخش موسیقی و خطوط هواپیمایی و بتازگی شرکتی برای کاوش های زیر دریایی در زیرمجموعه شگفتی های آقای برانسون قرار دارد.

او بعد از موفقیت فضا پیمای شماره یک، طراح و ایده او را به خدمت گرفت و شرکت ویرجین گالاکتیک را با هدف آغاز توریسم فضایی زیر مداری تاسیس کرد.

او و همکارانش طرح اولیه را توسعه دادند و نتیجه شوالیه سفید ۲ (WK۲) و فضاپیمای شماره ۲ (SS۲) بود. این طرح که بر اساس همان اصول اولیه کار می کرد می توانست در نهایت شش مسافر را به سفری دو ساعت و نیمه به فراسوی مرز فضا ببرد. اگرچه این سفینه آن قدر اوج نمی گرفت و آنقدر انرژی نداشت که مسافرانش به مدار زمین وارد شوند و فقط می توانستند برای مدت کوتاهی اثرات بی وزنی را تجربه و انحنای زمین و آسمان تاریک فراسوی بخش فشرده جو را ببینند. اما این گام بزرگی بود بخصوص که اگر این طرح عملی می شد مردم می توانستند با خرید بلیت های ارزان تری (نسبت به بلیت های چند میلیون دلاری و محدود ایستگاه فضایی) به زیر مدار سفر کنند.

آقای برانسون به سرعت کار را شروع کرد و اگرچه روند نهایی بیشتر از آنچه تصور می شد، به طول انجامید، اما سرانجام او گام های اولیه را برداشت. نمونه های اولیه را ساخت، آنها را مورد آزمایش اولیه قرار داد، بندرگاه فضایی خود را در ایالت کالیفرنیا تاسیس کرد، صد بلیت اولیه هریک به ارزش ۲۰۰ هزار دلار را فروخت و همین چند روز پیش یکی از آزمون های مهم را انجام داد. در این آزمایش، تمام مراحل پرواز و فرود فضاپیمای شماره دو که از جمله شامل رسیدن به سرعت مافوق صوت بود به طور کامل و با موفقیت انجام شد. تا راه را برای پروازهای سال آینده باز کند.

در این پرواز آزمایشی، شوالیه سفیر شماره ۲ در حالی که سفینه فضایی شماره ۲ را در زیر شکم خود حمل می کرد به ارتفاع ۱۴ هزار متری پرواز کرد. در آنجا بود که سفینه فضایی شماره ۲ رها شد و موتور قدرتمندش برای ۲۰ ثانیه غریدند تا سفینه را به سرعتی معادل ۱۷۵۰ کیلومتر بر ساعت یا ۱.۴ ماخ برسانند. به این ترتیب رکورد فراصوت جدیدی برای این سفینه هم ثبت شد. سپس بالک های سفینه با تغییر موضع، مسیر پرواز را اصلاح کردند و سفینه که تا ارتفاع ۲۱ هزار متری اوج گرفته بود به آرامی به زمین برگشت و در بندرگاه فضایی آقای برانسون به زمین نشست.

این گام مهمی بود، اما هنوز داستان تمام نشده است. پیش از آن که در سال آینده پروازها با مسافران واقعی شروع شود، مهندسان ویرجین گالاکتیک باید پروازی کامل را چند بار شبیه سازی و تمرین کنند که یکی از ویژگی های آن رسیدن به ارتفاع ۱۱۰ کیلومتری است.

گرچه طراحان این سفینه امیدوارند با کمک این فناوری بتوانند غیر از اعزام مسافر به سفری گران، ولی خاطره انگیز، ماهواره های کوچک را نیز در مدارهای پایین قرار دهند، اما واقعیت این است که داستان اصلی حول توریسم فضایی می گردد. اگر همه چیز طبق برنامه پیش برود، سال آینده توریسم فضایی به معنی جدی خود متولد خواهد شد. این خبر خوبی است. موفقیت این کمپانی شرکت های دیگر را نیز وارد عرصه خواهد کرد، فناوری سفر به فضا با شتابی بیشتر رشد می کند و هزینه ها کاهش می یابد. البته ورود توریسم و شرکت های تجاری در فضا قطعا بحث های حاشیه ای نیز همراه خواهد داشت، اما این تنها مسیری است که واقعا می تواند بشر را از گهواره نوزادی خود خارج کند. وقتی مردم بیشتری شانس سفر به فضا را داشته باشند یا بتوانند از مواهب فعالیت در آن نظیر استخراج منابع از سیارک ها و... منفعت ببرند، آن وقت می توان فضا را به مساله اصلی مردم تبدیل کرد و در آن صورت امثال ما فرصت رشدی دوباره به دست خواهد آورد.

البته توریسم فضایی در آغاز راه است. اگر روندها ادامه یابد چند سالی تا به بار نشستن آن زمان داریم. ریچارد برانسون و همکاران او ما را به مرزهای فضا خواهند برد. دنبال کردن داستان او و شرکت هایی مانند اسپیس ایکس و دیگران و روند رو به رشدی که در زمینه خصوصی سازی فضا به وجود آمده است، پیامی پنهانی و مهم نیز در دل خود نهفته دارد: اگر می خواهید در بازی فردا حضور داشته باشید، از هم اکنون باید به آن بیندیشید.

پوریا ناظمی