مرگ حسنی مبارک؛ پایان آخرین فرعون

روز گذشته تلویزیون رسمی مصر اعلام کرد که حسنی مبارک رییس جمهور اسبق این کشور در سن ۹۱ سالگی درگذشت.

روز گذشته تلویزیون رسمی مصر اعلام کرد که حسنی مبارک رییس جمهور اسبق این کشور در سن ۹۱ سالگی درگذشت. حسنی مبارک را می توان عاقبت بخیر ترین رهبری در جهان عرب دانست که در دوره تحولات کشور های عربی موسوم به بهار عربی داستانش به خوبی پایان یافت. اگر سری به کشور هایی که دیکتاتور های آن ها سرنگون شدند، بزنیم شاید بهترین سرنوشت برای حسنی مبارک رقم خورد. زین العابدین بن علی، رییس جمهور تونس که بلافاصله با شروع روند انقلاب های عربی در این کشور سمت خود را ترک کرد و به عربستان گریخت، سپتامبر ۲۰۱۹ در یک سکوت خبری در عربستان درگذشت. معمر قذافی، رییس جمهور لیبی نیز به شکلی فاجعه بار توسط مخالفان خود پس از سرنگونی کشته شد. علی عبدالله صالح نیز اگرچه توانسته بود از تحولات عربی جان سالم به در ببرد و حتی در آینده یمن پس از کناره گیری نیز نقش ایفا کند، اما در نهایت به دست نیرو های حوثی در یک ماشین کشته شد و حتی مراسم ویژه ای برای خاکسپاری او برگزار نشد. اما حسنی مبارک با هیچ یک از این چالش ها روبه رو نشد. او که در سال ۲۰۱۱ پس از تظاهرات گسترده مردمی مجبور به کناره گیری شد، مصر را ترک نکرد، بلکه به شرم الشیخ رفت و تحت مراقبت های ویژه پزشکی قرار گرفت. هرچند او چندباری به دادگاه آورده شد تا به اتهامات خود پاسخ دهد، اما در عین ناباوری فردی که تا چند وقت قبل سرپا دیده می شد که کشور را اداره می کرد جلسات دادگاه را روی تخت بیمارستان نظاره می کرد و به اتهامات خود پاسخ می داد. پس از کودتای سال ۲۰۱۳ و برکناری محمد مرسی، رییس جمهور منتخب مصر عملا فشار ها از حسنی مبارک برداشته شد و رفته رفته به سمت بازگشت به زندگی عادی قرار گرفت. تنها تفاوت زندگی او با گذشته این بود که دیگر قدرت نداشت و تحت مراقبت ویژه پزشکی بود. این در حالی بود که محمد مرسی رییس جمهور پیشین مصر و فردی که پس از مبارک به شکل دموکراتیک بر مسند امور قرار گرفت، بدون هیچ گونه امکانات پزشکی و مراقبتی خاصی سال گذشته در زندان درگذشت و محکومیت های سنگینی نیز برای او در دادگاه های متعدد در نظر گرفته شد. اما در حالی که قیام اصلی مردم علیه حسنی مبارک بود، اما او با کمترین مجازات ممکن مواجه شد. او روز گذشته در حالی در سن ۹۱ سالگی درگذشت که نه تنها هیچ مجازاتی نشد بلکه تحت بهترین شرایط درمانی آن هم به علت کهولت سن درگذشت. هنگامی که او با تخت بیمارستان در دادگاه و در دوره محمد مرسی به دادگاه می آمد هیچ کس تصور نمی کرد چند سال بعد مرسی زودتر از مبارک و در زندان بمیرد. گفته می شود که مبارک در این سال ها بیشتر در بیمارستان نظامی واقع در جنوب قاهره بوده است. او یک اتاق مشرف به رودخانه نیل را در اختیار داشت و این در حالی بود که با اتهامات سنگینی در خصوص فساد اداری و قتل معترضان روبه رو بود. با این حال باید گفت که حسنی مبارک در دوره ای شکست ناپذیر به نظر می رسید. او از چندین سوء قصد جان سالم به در برد و به نوعی توانست جنبش اخوان را در داخل مصر سرکوب و به مدت ۳۰ سال سکاندار اداره این کشور باشد. با این حال پایه قدرت او بر مبنای اتحاد با غرب ساخته شده بود و در نهایت هنگامی که موج عظیمی از ناآرامی علیه او شکل گرفت به ناگاه دید هیچ کس پشت سر او قرار ندارد. او پس از ۱۸ روز اعتراض و هنگامی که خیابان های مصر مملو از میلیون ها نفر از جمعیت شده بود، مجبور به استعفا شد و در روز ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ افسانه شکست ناپذیری او فروپاشید. بسیاری او را فرعون زمانه مصر می نامیدند، اما سرنوشت او بی شباهت به شاه مخلوع ایران نبود ولی در تصمیم دو راه متفاوت را در پیش گرفتند. شاه ایران اختیارات را به نخست وزیر داد و از کشور خارج شد، اما حسنی مبارک رییس جمهور مصر در کشورش ماند تا سرنوشت او در داخل مصر رقم بخورد. با این وجود مبارک تصور می کرد می تواند با خانواده به استراحتگاه دریایی خود یعنی شرم الشیخ نقل مکان و در آنجا به استراحت بپردازد و روز ها و سال های آخر عمر خود را سپری کند. اما این گونه نشد زیرا معترضان در طول ۱۸ روز اعتراض ۸۰۰ تن از عزیزان شان را از دست دادند و معتقد بودند که مبارک و پسرانش در این جریان نقش داشتند. فشار عمومی در آن دوران باعث شد تا در نهایت مبارک به همراه فرزندانش دستگیر شوند. مبارک به بیمارستان منتقل شد، علا و جمال مبارک که روزی مانند شاهزادگان در مصر بودند به زندان رفتند و در انتظار محاکمه قرار گرفتند. هنگامی که در آگوست سال ۲۰۱۱ مردم مصر به شکلی شگفت زده مبارک را روی تخت بیمارستان و در قفس دادگاه دیدند بسیاری از مسائل تغییر کرد. شاید هیچ گاه مردم مصر تصور نمی کردند فرعون زمانه مصر را در قفس و روی تخت ببینند. شاید سقوط اینچنینی جایگاه مبارک برای او ترحم جلب کرد و شاید مردم مانند سابق علیه او نبودند و دیگر نمی خواستند از او یک انتقام سخت بگیرند. هرچند او در دادگاه بدوی به حبس ابد محکوم شد، اما در دادگاه تجدیدنظر این رای باطل و دستور رسیدگی مجدد به پرونده او داده شد. در نهایت با پایان یافتن دولت اخوانی با کودتای نظامی عملا سخت گیری گذشته علیه مبارک ادامه پیدا نکرد و او در نهایت رسما تبرئه شد. مبارک هیچ گاه به طور رسمی از جایگاه خود استعفا نداد بلکه این سایر مقام های مصری بودند که اعلام کردند حکومت مبارک به پایان رسیده است. حسنی مبارک در دوره ای درگذشت که در راس قدرت در حکومت مصر نبود. هنگامی که بر مسند ریاست جمهوری نشست شاید تصور نمی کرد این اتفاق راحت و حتی ساده رخ دهد. در سال ۱۹۸۱ او هنگامی که در کنار انور سادات مشغول تماشای رژه نظامی بودند مورد سوء قصد قرار گرفتند. سادات در همان زمان مرد، اما مبارک زنده ماند و جانشین سادات شد. همین موضوع تبدیل به بهانه ای برای سرکوب گروه های اسلام گرا به ویژه اخوان شد. مبارک شرایط بسیار سختی را برای اخوان در مصر رقم زد و تا حد زیادی آن ها را نیز سرکوب کرد. از طرفی نیز او خود را پایبند توافق کمپ دیوید می دانست که میان اسراییل و مصر به امضا رسید و طی آن مصر، اسراییل را به رسمیت شناخت. ولی در سوی دیگر مصر تحت حاکمیت مبارک به دنبال حل مناقشه اسراییل و فلسطین بود و همین موضوع باعث شد تا غرب به او اعتماد کند. مبارک با ایجاد یک ساختار کاملا پلیسی و امنیتی ۳۰ سال بر مصر حکومت و تلاش کرد یک حکومت غیر دینی را شکل دهد. بسیاری معتقدند که مبارک به یک چیز اعتقاد داشت و آن این بود که ثبات از هرگونه پیشرفت و گامی به جلو مهم تر است. اما نباید فراموش کرد که در طول تاریخ دیکتاتور ها می میرند و این تاریخ است که آن ها را قضاوت می کند.