۲۲ بهمن؛ انعکاس صدای انقلاب مردم ایران

پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) پایانی بر بیش از نیم سده حکومت مستبد و ناکارآمد رژیم پهلوی در کشور بود که با اتحاد و یکدلی ملت به پاخاسته ایران، نظامی اسلامی و مبتنی بر خواست مردم برقرار و بدین گونه، شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» در سراسر کشور طنین انداز شد.

بهمن ماه همیشه یادآور بزرگی ها و عظمت های ملتی است که برای آزادی و استقلال بهای سنگینی را پرداخته است، حادثه ای به اهمیت وقوع انقلاب اسلامی در تـاریخ مـعاصر ایران وجود ندارد و این انقلاب را نمی توان فقط جابه جایی قدرت در مـیان حکمرانان دانست. در شکل گیری و پیروزی انقلاب اسلامی شخصیت ها، سخنرانی ها، اعلامیه ها و بیانیه ها و حتی برخی از مناسبت های مذهبی تأثیر بسزایی داشتند. در بررسی جامعه شناسی انقلاب اسلامی گفته می شود، عامل مهم پیدایش این نگرش ها و رویکردهای اجتماعی وجود خمیرمایه مذهبی و ریشه های اعتقادی توده مردم است که گره های مستحکمی میان مسایل سیاسی، اجتماعی و شخصی ایجاد کرد. تحولات گسترده سیاسی ایران در اواخر دی ۱۳۵۷ خورشیدی تا پیروزی انقلاب اسلامی بستر اخبار و حوادثی همچون انعکاس گسترده مصاحبه ها و پیام های امام خمینی(ره) در خبرگزاری ها و مطبوعات داخلی و خارجی و... بود که از آن به عنوان روز شمار انقلاب یاد می کنند؛ رویدادهایی که در تاریخ انقلاب ثبت شده اند. اینک که چهار دهه از انقلاب اسلامی و عمر تاریخ نگاری همزاد با آن می گذرد، پرداختن به این موضوع با هدف بازخوانی روند تاریخ نگاری انقلاب اسلامی، نقد و ارزیابی آن و جست وجوی افق های نو در این عرصه برای بهینه شدن اقدامات و بهره گیری مناسب از همه ظرفیت و توان موجود در این راه سترگ ضروری است. دوازدهم بهمن و بازگشت پیروزمندانه امام خمینی(ره) به میهن اسـلامی در ۱۲ بـهمن ۱۳۵۷ خورشیدی امام خمینی(ره) پس از نزدیک به ۱۵ سال دوری و تـبعید از وطـن در مـیان اسـتقبال پرشور مردم قـدم بـه خاک ایران اسلامی گذاشت و بزرگ‏ترین استقبال تاریخ در تهران شکل گرفت. استقبال گسترده مردم آگاه و بیدار ایـران از امـام راحل چـنان بی ‏نظیر بود که می ‏توان گفت در هیچ دوره ‏ای از تـاریخ مـعاصر، مـردم از یـک شـخصیت محبوب خود، این چنین استقبال نکرده‏ اند. امام خمینی(ره) پس از یک سخنرانی کوتاه تشکرآمیز در فرودگاه، برای ادای احترام به شهیدان انقلاب اسلامی به مرقد آنها در بهشت زهرا رفتند. در این مسیر دریـایی از انسان ها موج می‏ زد و اتومبیل با کندی می‏ توانست حرکت کند. ساعت ها طول کشید تا این فاصله طی شود. صدها خبرنگار و عکاس از این مراسم عکس می‏ گرفتند تا هرچه زودتر این حادثه تاریخی را مخابره کنند. امام خمینی(ره) در بهشت زهرا، در جایی که هزاران شهید گلگون کفن انقلاب آرمیده بودند و در میان انبوه جمعیت سـخنان مـهمی ایراد فرمودند. ایشان در ایـن سـخنرانی که یکی از پرجمعیت‏ ترین اجتماعات تاریخ بود، غیرقانونی بودن رژیم سلطنت پهلوی را با استدلال مطرح و خطوط آینده انقلاب و دولت اسلامی را ترسیم کردند. ۲۲ بهمن و پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران از دوازدهـم تـا ۲۲ بـهمن ۵۷، ایران یکی از دوران‏ استثنایی تاریخ سیاسی جهان را گذرانید. در این ایام، ۲ دولت در یک مرکز و بدون هیچ گـونه مـرزبندی مواجه بودند؛ دولتی که پشتوانه و عامل مشروعیت خود را از دست داده و از قدرت نظامی مـحروم شده و بـا انقلابی مردمی روبرو بود و دولتی دیگر، متکی به رهبری انقلاب توده ‏های میلیونی مردم که به جـای قـدرت نـظامی، تنها به ارتش مردم وابستگی داشت . سرانجام روز سرنوشت فرارسید و در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ خورشیدی، نظام پوسیده ستمشاهی فروریخت و ریـشه ‏های فـاسد دودمان سیاه پهلوی از این کشور اسـلامی کنـده شـد و مـبارزه ۱۵ساله ملت مـسلمان ایـران به رهبری امام خمینی(ره) به ثمر رسید و با سرنگونی نظام ۲ هزار و ۵۰۰ شاهنشاهی، انقلاب شکوهمند اسلامی ایران پیـروز شـد. یـکی از مهم‏ترین پایگاه‏ های رژیم پهلوی، رادیو و تلویزیون بـود که بـا پیـروزی انـقلاب اسـلامی و سـرنگونی طاغوت از اشغال نظامیان خارج و به دست مردم تسخیر شد. لحظاتی بعد گوینده رادیو تهران، خبر پیروزی انقلاب اسلامی و سرنگونی رژیم پهلوی را این چنین اعلام کرد: «توجه بـفرمایید! این صدای انقلاب است .» این خبر در واقع نویددهنده غلبه حق بر باطل و زمینه‏ ساز بنیانگذاری نظام شکوهمند جمهوری اسلامی به وسیله امام خمینی (ره) بود. استقلال کشور و عزت مردم «استقلال» یکی از اصلی ترین شعارهای انقلاب اسلامی ملت ایران به شمار می رفت، مداخله گسترده کشورهای غربی در امور ایران تا به جایی در دوره پهلوی گسترش یافته بود که دیگر فردی نمی توانست منکر آن شود. دولتمردان پهلوی خود در جلسات خصوصی از مداخلات گسترده غربی ها در امور ایران گلایه می کردند اما در عیان دستورالعمل های رسیده از اربابان را جامه عمل می پوشاندند، مروری بر خاطرات شخصیت ها و رجال عصر پهلوی خود موید این واقعیت است. اسدالله علم نخست وزیر و وزیر دربار که خاطرات روزانه او چهره ای بدون روتوش از پهلوی ارایه می دهد می نویسد: «از مدت ها پیش شکایت داشته ام، عمال بیگانه در دولت، بانک مرکزی، سازمان برنامه و بسیاری از وزارتخانه ها نفوذ کرده اند. شاه با این همه گزارش های اطلاعاتی که دریافت می کند، این حقیقت را نادیده می گیرد. این ما هستیم که تحت فشار قرار داریم نه طرف مقابل. وقتی خزانه خالی است، چگونه می توانیم وارد جنگ اقتصادی شویم؟» این بخش از خاطرات اسدالله علم آشکارا نشان می دهد که خود رژیم پهلوی معتقد و اطلاع داشته است که عمال بیگانه در تمامی شئون کشور از دولت گرفته تا بانک مرکزی و سازمان برنامه نفوذ کرده و استقلال کشور در خطر جدی قرار گرفته است اما به اطلاعاتی که در این زمینه دست او می رسید، توجهی نمی کرد. خاطرات رجال پهلوی آشکارا عمق وابستگی ایران به غرب در این دوره از تاریخ کشور را نشان می دهد، وابستگی در این دوره تا بدان حد طبیعی و عادی بود که روزنامه ها و مجلات نزدیک به رژیم این موضوع را توجیه می کردند به عنوان نمونه مجله خواندنی ها در شماره ۱۳ تیر ۱۳۴۰ می نویسد: «می گویند آمریکایی ها در تمام شئون سیاسی، اقتصادی و مالی ما مداخله می کنند، من کار ندارم به اینکه بیچاره آمریکایی ها بعد از هزار میلیون دلار وام و کمک به تصدیق خودمان، آیا باید حق این را داشته باشند که به اندازه یک دهم هم پیمان خشک و نم پس نده انگلیسی مان در کارها و یا لااقل در طرز خرج نظارت و به قول [منتقدان] مداخله داشته باشند یا نه؟» ۴۱ سال مردمسالاری دینی در ارتباط با انتخابات و مردم سالاری می توان فصل مجزایی نگاشت و آنچه را که در دوره پهلوی ملت ایران شاهد آن بوده اند با امروز مقایسه کرد اما به اختصار بایستی به این نکته تاکید کرد که در دوره پهلوی اصولا و به معنای واقعی آن انتخاباتی برگزار نمی شد. اسدالله علم نخست وزیر و وزیر دربار پهلوی در خاطرات ۱۵ فروردین ۱۳۵۴ با صراحت به تقلب در انتخابات دوره پهلوی اذعان کرده و می نویسد: «مطلبی نخست وزیر در کیش به من می گفت که خیلی جالب بود و فهمیدم عنوان رشوه را دارد. آن این بود که گفت هر کسی را از هر جا تو بخواهی من وکیل خواهم کرد. هر کس باشد، هیچ فکر نکن، به من بگو تمام می کنم.» افزون بر اسدالله علم، هندرسن سفیر آمریکا در ایران نیز در گزارشی به وزارت امور خارجه این کشور پیرامون انتخابات مجلس هجدهم می نویسد: «علاء وزیر دربار اظهار داشت، چند هفته پیش، اسدالله علم، رئیس املاک سلطنتی، به او گفته است به دستور شاه صورت اسامی عده ای را برای نامزدی نمایندگی مجلس تهیه کرده، شاه لیست مزبور را با اسامی نامزدهای نمایندگی از سوی زاهدی تطبیق داده و پس از یک دست کردن اسامی نامزدها، چند تن از نامزدها را جابه جا کرده است.» حسین فردوست از نزدیک ترین دوستان محمدرضا پهلوی نیز در کتاب خاطرات خود بر این نکته اذعان دارد و می گوید «یک کمیسیون سه نفره برای انتخابات مجلس در منزل اسدالله علم تشکیل می شد. منصور اسامی نامزدها را می آورد و با نظر علم مهر نمایندگی آنها تأیید می شد. پس از بررسی صلاحیت امنیتی و مطالعاتی این افراد، ترتیب انتخاب این اسامی داده می شد و به صورتی ظاهری، نام آنها از صندوق آرا بیرون می آمد.» در جزوه ای که با عنوان « نخبگان و تقسیم قدرت در ایران» به وسیله سیا تهیه شده، آمده است : «در طول ۱۲ سال گذشته مجلس آلت دست شاه بوده است و مقاصد شاه را برآورده می کرده است و تمام نمایندگان که با دقت به وسیله شاه انتخاب می شوند حامی برنامه های شاه می باشند.» امروز و با گذشت بیش از ۴۰ سال از پیروزی انقلاب اسلامی به طور معمول هر سال در ایران انتخابات برگزار شده است در نخستین ماه های پیروزی انقلاب اسلامی نوع نظام سیاسی کشور به رای عمومی گذاشته شد، پس از رای مردم به «جمهوری اسلامی»، مردم بار دیگر پای صندوق های رای رفتند و «نمایندگان مجلس خبرگان قانون اساسی» را انتخاب کردند، پس از تدوین قانون اساسی در یک رفراندوم دیگر به آن رای آری دادند و در ادامه و در حالی که هنوز بهار ۱۳۵۹ خورشیدی نرسیده بود در ۲ انتخابات دیگر نخستین رییس جمهوری و نمایندگان مجلس اول را نیز انتخاب کردند. ملت ایران در چهار دهه گذشته همواره برای تعیین سرنوشت کشور، پای صندوق های رای رفته اند و همه مسوولان جمهوری اسلامی مستقیم یا غیرمستقیم منتخب همین ملت هستند. آزادی دستاوردی دیگر از انقلاب اسلامی در حالی که در دوره پهلوی حتی مقامات و مسوولان کشور جرات انتقاد را نداشتند اما به برکت انقلاب اسلامی، اکنون روزنامه ها و رسانه های مختلف از آزادی بسیاری برای فعالیت برخوردارند. با آغاز ریاست نصیری بر ساواک(سازمان اطلاعات و امنیت کشور)، سانسور مطبوعات گسترش یافت، در دهه های ۴۰ و ۵۰، مطبوعات و روزنامه ها از محتوا عاری شدند؛ در همان حال روزنامه نگاران و ارباب مطبوعات، تحت مراقبت های دائمی ساواک قرار گرفتند. دوران نخست وزیری امیرعباس هویدا سخت ترین برهه سانسور و کنترل سازمان یافته مطبوعات و روزنامه ها را تجربه کرد و ارباب مطبوعات و نویسندگان جرائد، تنها در چهارچوب تعیین شده از طرف ساواک و مجموعه حاکمیت قلم فرسایی می کردند. مطبوعات همواره سایه سنگین ساواک را بر فعالیت های خود احساس می کردند. آنچه در نشریات منعکس می شد در درجه نخست ارایه تصویری غیرواقعی، تحسین آمیز و ستایش گرانه از شخص محمدرضا پهلوی و دربار بود و چنین القا می شد که کشور با هدایت های محمدرضا پهلوی در مسیر توسعه و تعالی قرار گرفته است و مخالفان رژیم جز جلوگیری از این حرکت قصدی ندارند و بنابراین محکوم به شکستند. به عبارت دیگر مطبوعات تنها مواردی را منعکس می کردند که خوشایند ساواک، دربار و مجموعه حاکمیت بود. امروز و با گذشت بیش از ۴۰ سال از پیروزی انقلاب اسلامی نگاهی به پیشخوان روزنامه فروشی ها نشان می دهد که صدها روزنامه، مجله و نشریه مشغول فعالیت هستند. رشد دینی و معنوی به برکت پیروزی انقلاب اسلامی در دوره پهلوی رژیم عامدانه فساد را در میان جوانان و نسلی که آینده ایران در دستان آنان بود، رواج می داد، کافی است به سخنان صاحب منصبان عصر پهلوی نگاهی بیندازیم تا واقعیت آشکار شود. علی امینی نخست وزیر وقت هشتم شهریور ۱۳۴۰ در سخنانی گفته بود: «با نهایت تاسف باید گفت که ایمان و اعتقاد ما سست شده، اگر در ملتی ایمان مذهبی یا ملی قوی باشد، هیچ بیگانه ای نمی تواند به آن ملت راه یابد.» امینی در جمع مردم گفته بود: «متاسفانه باید گفت که فساد محیط ما از همان خانواده ها شروع می شود و رکود اخلاقی و اختلاط تمدن های داخلی و خارجی تمام اصول زندگی ما را به هم زده است، فیلم های فاسد، خراب و مناظر مستهجن پاک اخلاق اطفال و جوانان ما را فاسد کرده باید با فساد اخلاق که از مجلات خراب نیز ناشی می شود مبارزه کرد.» امروز بیش از ۴۰ سال از آن روزها می گذرد، پیشرفت معنوی امروز قابل مقایسه با دوره پهلوی که فساد سازمان یافته ای به وسیله رژیم بر مردم تحمیل می شد، نیست. جوانان این مرز و بوم در دهه ۶۰ غسل شهادت می کردند و برای دفاع از وطن به جبهه ها می رفتند. مقایسه امروز با دوره پهلوی در همه عرصه ها نشان دهنده پیشرفت شگفت انگیزی است که به برکت انقلاب نصیب ملت ایران شده است.