از امید و اطمینان در تهران تا اضطراب و استیصال در تل آویو نیاز اساسی در دور جدید مذاکرات چیست

بررسی آخرین وضعیت مذاکرات ۱ ۵ با کشورمان
عضویت ایران در آژانس و پای بندی به مقررات تخصصی
ضرورت اتخاذ تصمیم سیاسی از سوی غرب
موفقیت تیم هسته ای در حذف نام ایران از فهرست تهدید های جهانی

دور ششم و بسیار حساس مذاکرات طولانی مدت ایران با ۱+۵ در حالی در لوزان سوئیس در حال برگزاری است که صحنه روابط بین‌الملل متأثر از مسائلی چون تغییرات بنیادین در خاورمیانه و خلیج‌فارس، تداوم جنگ و خونریزی در افغانستان وعراق، فرایند مبهم و بحران جهانی اقتصاد به ویژه در حوزه یورو، تروریسم با شکل داعشی آن در کشورهای همجوار و بوکوحرام در سراسر قاره افریقا ، بحران جدایی طلبی در شرق اکراین ، دامپینگ هویتی روسیه در برابر غرب ، یک‌جانبه‌گرایی و نفوذ قدرت‌های بزرگ در سازمان‌های مهم بین‌المللی است. اهمیت این مرحله از مذاکرات بدلیل نزدیک شدن طرفین به مرحله اتخاذ تصمیم سیاسی و تب و تاب مخالفین خارجی برای پیش گیری از حصول توافق دوچندان می باشد . اینجا سوال اساسی این است که آیا غرب و بویژه امریکا قادر به اتخاذ تصمیم سیاسی لازم فارغ از تاثیر عوامل بیرونی می باشد؟

ایران که از طرفی از همان ابتدای تأسیس آژانس بین المللی انرژی اتمی در سال ۱۳۳۵ به عضویت آن درآمده است و پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را در سال ۱۳۴۹ همراه با موافقتنامه دو جانبه با آژانس امضاء کرد ؛ بیشترین همکاری را با این سازمان در بین اعضاء داشته و این در حالی است که آژانس نتوانسته است با حفظ ویژگی حرفه‌ای و بنیادین خود به تعهداتش در قبال کشورمان عمل کند. این مرجع بین‌المللی در حالی که چشم‌های خود بر فعالیت‌های غیر مجاز دولت‌های زیادی بویژه رژیم صهیونیستی در تولید سلاح‌های هسته‌ای و قدرت‌های بزرگ جهانی در بُعد خلع سلاح بسته است که حتی بر اساس برخی گزارشات کذب و بی‌اساس، شدیدترین سختگیری‌ها را علیه کشورمان اعمال می‌کند و از طرف دیگر در حالی‌که هر روز کشورهای جدیدی عزم خود را برای ساخت نیروگاه‌های جدید اعلام می‌کنند و بر تعداد کشورهای استفاده‌کننده از انرژی هسته‌ای افزوده می‌شود، مخالفت با فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای ایران سیاست یک بام و دو هوای کشورهای غربی را در برخورد با مسئله هسته‌ای ایران نشان می‌دهد.‏نکته قابل توجه دیگر این‌که کشورهایی بیشترین ناخرسندی را از موضوع دارند که از سویی خود بالاترین بهره را از انرژی هسته‌ای برده و از سوی دیگر به‌دلیل تعامل دیرینه با ملت تمدن‌ساز ایران خوب می‌دانند که اراده ملت ایران بهره‌گیری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است. ‏ دنیا خوب می‌داند که از زمان ظهور فناوری جدید ملت ایران بیشترین رویکرد صلح‌طلبی و نوعدوستی را از خود نشان داده است که اوج آن را ما در جنگ تحمیلی شاهد بودیم و در حالی که شهر‌های ایران زیر حملات موشکی دشمن بود. ایران هرگز برای غلبه بر دشمن از تاکتیک بمباران شهر‌ها و مناطق مسکونی استفاده نکرد.

اروپا که در مراحل جدید مذاکرات نقش کم رنگ تری دارد ، رهبرانش گرفتار فرایند تغییرات در ساختار سیاسی و احزاب بوده که مهمترین مورد آن در ماههای اخیر نتیجه انتجابات یونان و پیروزی چشمگیر حزب سیریزا است که بنوعی تداوم انسجام اتحادیه و بوِیژه یورو را به مخاطره اندخته است . واقعیت این است که اتحادیه اروپایی همراه با گسترش و توسعه نتوانسته است از بروز و ظهور چرخه‌ای از مشکلات و چالش‌ها به‌ ویژه برای اعضای متوسط و ضعیف خود جلوگیری کند. رشد اقتصادی غیر متوازن از اواخر قرن نوزدهم و تمامی قرن بیستم و رقابت شرق و غرب در اروپا موجب شده که این قاره به سرزمین غنی و فقیر تقسیم شود که از مهمترین نشانه‌های آن به اذعان یوراستات، اختلاف بیش از ۱۵ برابری درآمد سرانه بین غنی ترین‌ها نظیر لوگزامبورگ، سوییس، فرانسه و غیره و فقیرترین‌ها چون بلغارستان ، رومانی ، ملداوی و غیره است. موضوع مهمتر اینکه اروپا بعد از جنگ جهانی دوم همواره واردکننده انرژی بوده و اتحادیه وابستگی شدیدی به واردات سوخت و انرژی به‌ ویژه نفت و گاز دارد، به طوری که بیش از ۵۴ درصد نیاز انرژی خود را از واردات تأمین می‌کند.

و دیپلماسی امریکا که در دوره دولت تدبیر و امید نقش فعال تر و بارزتری در مذاکرات داشته است با چالش های جدیدی در حوزه امنیت بویژه در مواجهه با داعش و روسیه مواجه است بطوری که در یک سال گذشته روابط روسیه و امریکا در فضای تحولات سوریه و اکراین دوره ای چالشی و سخت را تجربه می نماید و روسیه علیرغم تحمل خسارات جدی اقتصادی و مواجهه با انواع تحریم ها نشان داده است که دیگر حاضر به وادادگی در برابر غرب نیست . بحران‌های قومی و ملی به ویژه تأثیرات جنگ و درگیری در شرق اکراین نیز در بروز مشکلات جدید برای اتحادیه اروپایی و امریکا نقش قابل توجهی را داشته است و موجب رخ نمایی ابعاد جدیدی از ملی گرایی روسیه به رهبری پوتین در برابر روند توسعه ناتو به سمت شرق شده است تا جائیکه آقای کری وزیر خارجه امریکا در آخرین مصاحبه خود داعش و روسیه را دو چالش اصلی سیاسی و امنیتی جهان نامیده است.این اظهار نظر رئیس دیپلماسی امریکا در نوع خود از اهمیت فوق العاده ای بویژه در خصوص برنامه هسته ای کشورمان برخوردار است چرا که تیم هسته ای دولت تدبیر و امید توانسته است در مذاکرات بیش از یک ساله خود نگرانی بین المللی را در این خصوص مرتفع نماید ، موضوعی که در کنفرانس مونیخ در دو ماه پیش هم نیز شاهد آن بودیم بطوریکه در کنفرانس مونیخ موضوع اصلی مورد بررسی و تبادل نظر بحران اکراین در کنار تروریسم و داعش بود . و مهم تر اینکه بر اساس آخرین نظر سنجی در امریکا کسانی که ایران را تهدید فرض می کرند ، نسبت به سال ٢٠١٣ میلادی به ثلث کاهش یافته و یک رقمی شده است امری که رژیم صهیونیستی را در فرایند ایران هراسی خلع سلاح نموده است ، در عین حال که نگرانی های نخست وزیر رژیم صهیونیستی و تلاش برای جلوگیری از به نتیجه رسیدن مذاکرات و حصول توافق بر روی یک توافقنامه حاکی از موفقیت مضاعف دکتر ظریف و یاران مذاکره کننده اش در پیش بردن مذاکرات بر اساس منویات مقام معظم رهبری می باشد. در این راستا نتانیاهو از دست زدن به هیچ اقدامی ابا نداشته و تمامی انرژی خود را برای حضور در کنگره امریکا و تهییج و تهدید نمایندگان امریکایی متمرکز نمود ولی نتیجه حاصله چیزی جزئ تشدید اختلافات در هیئت حاکمه امریکا و تقویت گزینه ضرورت نهایی نمودن توافق هسته ای بین گروه پنج باضافه یک و ایران نخواهد بود .

جمع بندی : در حال حاضر که مذاکرات هسته‌ای به مرحله بسیار حساسی رسیده است ، آقای دکتر ظریف به عنوان دیپلماتی حرفه ای ، صادق ، مورد وثوق رهبری و با صلابت ؛ نماد دیپلماسی مبتنی بر سه اصل حکمت، عزت و مصلحت در مذاکره با نمایندگان ۱+۵ بوده و برای رسیدن به نتیجه‌ای سازنده که متضمن تما عیار حقوق ملت متمدن ایران ، نیازمند حمایت تمام عیار داخلی در قالب اجماع همه جانبه ملی فارغ از گرایشات سیاسی و حزبی در موفقیت بیشتر است امری در هفته های اخیر به شکل بارزی از سوی حاکمیت جمهوری اسلامی ایران بویژه اظهارات مقمام معظم رهبری در دیار با نمایندگان مجلس خبرگان و همچنین بیانیه حمایتی نمایندگان مجلس شورای اسلامی شاهد آن بودیم . ‏این وضعیت در شرایطی است که ‏ آمریکاییها از طرفی بر رویکرد سازنده تاکید دارند و از طرف دیگر هر روز کنگره آمریکا تحت لابی و فشار گروه‌های نفوذ صهیونیستی قطعنامه جدیدی علیه ایران صادر می‌کند و تعدادی از نمایندگان کنگره تحت لابی رهبران رژیم صهیونیستی حداکثر تلاش خود را برای به شکست کشاندن مذاکرات بکار می برند که نامه آنان به رهبران کشورمان نیز در این راستا قابل ارزیابی می باشد.‏ در این رابطه وزیر خارجه کشورمان آقای دکتر ظریف در مواضع آشکاری بر ضرورت رویکرد سازنده از سوی ۵+۱ و توجه به حقوق حقه و قانونی ملت ایران در بهره گیری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای تاکید داشته است .‏

‏ امید آنکه نمایندگان ۵+۱ با توجه به صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران مبتنی گزارشات مکرر آژانس بین المللی انرژی اتمی و با عنایت به قوانین و ارزش‌های اسلامی به‌ ویژه فتوای مقام معظم رهبری در منع رویکرد نظامی هسته ای ؛ در کنار احترام به حقوق قانونی کشورمان طبق مقررات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دیگر ظرفیت‌های راهبردی و کلیدی ایران بویژه در مواجهه با داعش ، با رویکردی منطقی و سازنده سعی کنند در دور جدید مذاکرات با نمایندگان کشورمان به توافقی ارزشمند برای دورنمای صلح و ثبات منطقه‌ای و بین‌المللی برسند.‏‏ به‌هرحال تیم هسته ای دولت تدبیر امید در لوای دیپلماسی متعادل و هوشمندانه مقام معظم رهبری با دعای خیر مردم کشورمان مصمم به پایان دادن دوران بیم و امید افکار عمومی جهانی در مذاکرات هسته ای و رسیدن به توافقی جامع و یک مرحله ای با ۱+۵ می باشد و این نمایندگان ۱+۵ هستند که باید با بهره گیری از فرصت موجود و توجه به واقعیت های موجود فارغ از تحرکات و تحریکات بیرونی تصمیم سیاسی لازم را برای توافق اتخاذ نمایند.

علی بمان اقبالی زارچ

کارشناس ارشد اروپا و امریکا – رییس انجمن دوستی ایران و آلبانی