مقایسه اجرای نمایش در ایران و فرانسه

فرناز بهزادی نویسنده و کارگردان تئاتر عروسکی که ۱۵ سال تجربه زندگی و کار در فرانسه را داشته معتقد است وقتی بودجه تئاتر دولتی باشد و کاری به سفارش دولت انجام گیرد آنگاه دولت بر روند کار نظارت می کند و هنرمند هم دچار خودسانسوری می شود

فرناز بهزادی نویسنده و کارگردان تئاتر عروسکی که ۱۵ سال تجربه زندگی و کار در فرانسه را داشته معتقد است وقتی بودجه تئاتر دولتی باشد و کاری به سفارش دولت انجام گیرد آنگاه دولت بر روند کار نظارت می‌کند و هنرمند هم دچار خودسانسوری می‌شود. فرناز بهزادی در گفت‌وگو با مهر درباره وضعیت اجرای نمایش‌های عروسکی در ایران گفت: شرایط حمایت و توجه به آثار نمایشی عروسکی خوب نیست. این کارگردان نمایش‌های عروسکی درباره ویژگی‌های انتخاب کار عروسکی نسبت به اجرای صحنه‌ای بر بیان ویژه و نمادین کار عروسکی تاکید و بیان کرد: کارگردانی که می‌خواهد کاری را روی صحنه اجرا کند حتما حرفی برای گفتن دارد و نیازی وجود داشته است که او این کار را انجام می‌دهد. درباره اجرای کار عروسکی نیز حتما نیاز ویژه‌ای احساس شده که اصلی‌ترین دلیل انتخاب این سبک، بیان غیرمستقیم در کار عروسکی است. حرف‌ها و حرکاتی هست که فقط از این طریق می‌توانید انجام دهید و به مخاطب منتقل کنید. به طور مثال بازیگر روی صحنه را نمی‌توان به راحتی غیب کرد یا فانتزی‌هایی که در اجرای عروسکی وجود دارد در اجرای زنده نیست یا به سختی انجام می‌شود.این طراح عروسک‌های نمایشی همچنین کارکرد ویژه کار عروسکی را در نحوه و چگونگی پیام آن به مخاطب دانست و اضافه کرد: زمانیکه شما نمی‌توانید به راحتی حرف خود را بزنید، مجبورید از طریق نمادها و نشانه‌ها حرف خود را بیان کنید و من هم به همین دلیل به سراغ کار عروسکی می‌روم. بنابراین کارهای عروسکی را برای مخاطب بزرگسال می‌سازم نه کودک.

● کار عروسکی مهجور است

نویسنده و کارگردان نمایش عروسکی «سکوت باد» که در شهر پاریس اجرا شد، درباره تفاوت کار عروسکی برای کودک و بزرگسال نیز توضیح داد: متاسفانه سازندگان برنامه‌های عروسکی، کودکان را ساده فرض می‌کنند و برای کار بزرگسال تا کار کودک تفاوت درستی قائل نیستند. اما اگر خود من بخواهم کار عروسکی برای کودکان انجام دهم همان‌قدر برای ساخت و اجرای آن تلاش می‌کنم که برای کار بزرگسال. با این حال تمایلم برای کار بزرگسال بیشتر است.وی که سال‌ها در پاریس اجرای صحنه‌ای داشته است درباره تفاوت کار در ایران و کشورهای خارجی بیان کرد: در همه جا کار عروسکی مهجور است. در اینجا چون اجرای دولتی وجود دارد بنابراین حمایت‌هایی هم از آن صورت می‌گیرد و برای هزینه بودجه هرچند اندکی داده می‌شود. البته یک مثل اروپایی هست که می‌گوید هرکسی که ساز را می‌دهد آهنگش را هم خودش انتخاب می‌کند بنابراین وقتی دولت حمایت مالی بکند قطعا در بازبینی‌ها و انتخاب آثار و ایده‌های نمایشی تاثیرگذار است اما در فرانسه که حدود ۱۵ سال زندگی کردم این اجازه را داشتم که هر برنامه‌ای را که دلم می‌خواهد و در هر جایی که دوست داشتم، اجرا کنم. بهزادی ادامه داد: در آنجا کسی نیست که حمایتت کند اما سالن‌های متعددی برای اجرا وجود دارد و رقابت بالاست. از طرف دیگر نیازی نیست برای اجرای کار مجوز بگیرید. تنها اگر کسی بخواهد کار خیابانی انجام دهد شهرداری محله‌ای را در اختیارش قرار می‌دهد. با این حال آنجا هم ارتباطات وجود دارد و صرفا اینگونه نیست که هر کار خوبی بتواند موفق شود.

● میزان استقبال از کارهای عروسکی

این نویسنده و کارگردان تئاتر درباره استقبال مخاطبان از کارهای عروسکی در ایران و فرانسه یادآور شد: مسلما در کشورهای اروپایی این فرهنگ تئاتری بیشتر وجود دارد و مردم کودکانشان را به تئاتر می‌برند. اینجا بعضا کودکان و نوجوانان در کارهای تئاتری چیپس می‌خورند و هنوز به نوعی فضای تفریحی وجود دارد اما آنجا معلمان وقتی بچه‌ها را به تماشای تئاتر می‌برند بعدا آن تئاتر را در مدرسه به بحث می‌گذارند یا کودکانی که هنوز سواد ندارند درباره مفاهیم و ایده‌هایی که از تئاتر گرفته‌اند نقاشی می‌کشند. این فرهنگ تئاتری هنوز در ایران رواج پیدا نکرده است. بعضی از خانم‌هایی که با کودکانشان به دیدن کارهای من می‌آیند اعتراض می‌کنند که چرا کار برای کودکان مفرح نیست در حالیکه کارهای من برای مخاطب بزرگسال است و هر کار عروسکی برای کودکان نیست.وی در پاسخ به این پرسش که به نظرش چرا این آموزش‌ها در مدارس ما وجود ندارد؟ اظهار کرد: من از محیط آموزشی ایران اطلاعی ندارم. فرزندانم هم در مدارس ایران بزرگ نشده‌اند. کارگردان ماهی بزرگ تنها یکی از مشکلات اصلی اجرای نمایش‌های عروسکی را کمی بودجه آن دانست و بیان کرد: در این چند سال بهای بیشتری به نمایش عروسکی داده شد اما در نهایت حمایت‌ها کم است. وجود این حمایت‌ها اهمیت زیادی دارد چون وقتی فعالان تئاتر عروسکی جدی گرفته نمی‌شوند به سراغ دیگر گونه‌های تئاتری می‌روند. از طرف دیگر تبلیغات نیز نقش مهمی در دیده شدن کارهای نمایشی دارد که متاسفانه در ایران تبلیغات همزمان با اجرای کار است و زمانیکه کار اجرایش به پایان می‌رسد تازه خیلی‌ها از اجرای کار باخبر می‌شوند.

● کمبود امکانات در تلویزیون

عضو هیات مدیره اتحادیه بین‌المللی نمایشگران عروسکی از کمبود بازار برای دانش آموختگان رشته‌های نمایشی عروسکی انتقاد کرد و گفت: این افراد بعد از آموزش در دانشگاه‌ها یا به سراغ حوزه‌های دیگر نمایشی غیر از کار عروسکی می‌روند یا بیکار می‌مانند. ورک شاپ‌هایی هم که در این حوزه برگزار می‌شود در شهرستان‌ها بیشتر مورد اقبال قرار گرفته است تا در تهران مگر زمانیکه این کارگاه‌ها از طرف مدرسان خارجی برگزار شده باشد مثل دو سال پیش که من از فلورماری فوئنتس برای برگزاری یک

ورک شاپ در ایران دعوت کردم.وی در پایان درباره کارهای عروسکی در تلویزیون و همکاری با این رسانه اظهار کرد: جز تعداد معدودی فعال عروسکی همچون طهماسب و برومند و ... کمتر کارهای موفق دیده می‌شود. کمبود امکانات در تلویزیون باعث شده که عطای آن را به لقایش ببخشیم.