سیاست های ناخوانا برای هنر خوشنویسی

حرکت قلم آغشته به مرکب روی کاغذ که گاه با موسیقی خاصی همراه است چشم و گوش هر بیننده و شنونده ای را به خود جلب می کند چشمی که همراه با صوت دلنشین حرکت قلم, آن را دنبال می کند تا ببیند خالق نوشته چه کلامی را تحریر می کند

حرکت قلم آغشته به مرکب روی کاغذ که گاه با موسیقی خاصی همراه است چشم و گوش هر بیننده و شنونده‌ای را به خود جلب می‌کند. چشمی که همراه با صوت دلنشین حرکت قلم، آن را دنبال می‌کند تا ببیند خالق نوشته چه کلامی را تحریر می‌کند.

این کلام معمولا یا الهی و قدسی است یا از بزرگان دین و شاعران و عارفان است. درهم تنیدگی هنر خوشنویسی با کلام، چنان است که هرگز نمی شود این دو را از هم تفکیک کرد و هر جا که خوشنویسی هست، قطعا کلامی درخور هم وجود دارد که هنر خوشنویسی با رنگ هنر، آن را صورتگری کرده است.

● تاریخچه ای اجمالی از هنر خوشنویسی

خوشنویسی که هنری گره خورده با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی است از زمانی پا به عرصه ظهور نهاد که آدمی توان نوشتن آموخت. از آن زمان تا به امروز، استادان سرشناسی این هنر را پی گرفتند و بر زیبایی و پیچیدگی آن افزودند.

در ایران پس از این که خط تصویری تبدیل به میخی شد مدتی میخی و آشوری و بابلی و اوستایی رواج یافت.

در زمان ساسانیان خط پهلوی با خط حروفی خیلی نزدیک شد تا این که بعد از اسلام خواه ناخواه خط کوفی در ایران رواج یافت و مسیر ترقی خود را پیمود و از کوفی بی نقطه به نقطه دار و نسخ و نستعلیق و ثلث و رقاع و شکسته و غبار رسید.

هنر خوشنویسی امروز هم در ایران جایگاه ویژه ای دارد و یکی از شاخص ترین شاخه های هنرهای تجسمی محسوب می شود و در نمایشگاه های هنری، جشنواره ها و گالری های جهان، آثار خوشنویسی و نقاشیخط های ایرانی با قیمت های نجومی به فروش می رسد.

از بعد اجتماعی هم خوشنویسی تا به آنجا در سیر توسعه خود پیش رفته و اهمیت دارد که امروز در مدارس، درسی با عنوان خوشنویسی در کنار دیگر دروس، زنگی خاص را به خود اختصاص داده و در برنامه هفتگی دانش آموزان جا گرفته است. اما با این حال این هنر امروز با چالش ها و بی توجهی هایی نیز روبه روست.

هنری که با یک چشم انداز کلی بخش عظیمی از فرهنگ ایران را در برگرفته، هنرمندانی را طی سال های سال به خود دیده که شاید کمترین خواسته ایشان حمایت مسئولان هنری از این هنر ماندگار باشد.

● ظهور ۱۱۰۰ خوشنویس زن در کشور

انجمن خوشنویسان ایران پرسابقه ترین و یکی از مهم ترین و تاثیرگذارترین محافل هنری غیردولتی در تاریخ معاصر ایران بوده است که طی بیش از ۶۰ سال به تربیت خوشنویسان و هنرمندان ایرانی پرداخته است.

این انجمن از سال ۱۳۲۹ با همت استادان سیدحسین میرخانی و علی اکبر کاوه، ابراهیم بوذری و سیدحسن میرخانی، با اهتمام زنده یاد دکتر مهدی بیانی محقق و استاد دانشگاه و تعدادی از هنرمندان این عرصه، با همکاری وزارت فرهنگ و هنر وقت تاسیس و راه اندازی شد.

انجمن خوشنویسان که اکنون نیز با مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاری دارد و همانند دیگر انجمن های این وزارتخانه نقش اجرایی در شاخه مورد فعالیت خود را دارد، توانسته با تاسیس شعبه های استانی و نیز پرورش هنرمندان شاخص، هنر خوشنویسی را به بهترین شکل ترویج دهد.

محمد سلحشور رئیس انجمن خوشنویسان ایران درباره فعالیت های این انجمن می گوید: ما هیچ گاه در انجمن خوشنویسان فعالیت اقتصادی نداشته ایم بلکه تنها هدفمان تربیت جوانان بوده است. به گونه ای که هم اکنون شاهد فعالیت ۱۴ هزار خوشنویس در کل کشور هستیم و توانسته ایم با آموزش درست در این عرصه تعداد خوشنویسان زن را از شش نفر در گذشته به یکهزار و ۱۰۰ نفر خوشنویس زن ممتاز در کشور ارتقا دهیم.

وی ادامه می دهد: در انجمن خوشنویسان از استادان مجرب برای آموزش این هنر بهره می بریم ولی متاسفانه تا به امروز نتوانسته ایم از نظر مادی، حقوق قابل توجهی به این عزیزان پرداخت کنیم و امیدواریم در آینده بتوان این مشکل را برطرف کرد.

● رسانه ملی و خوشنویسی

خوشنویسی شاید بیشترین سهم را در میان برنامه های هنری رسانه ملی داشته باشد. با این حال، آن طور که شأن این هنر ایرانی ایجاب می کند، و آنچنان که توسعه و ترویج این هنر می طلبد، هنوز هم هنر خوشنویسی به جایگاه شایسته و بایسته خود در صداوسیما دست نیافته است. از آنجا که یکی از رسالت های رسانه ها تبلیغ و ترویج هنر برای تعالی جوانان و ریل گذاری مسیر درست برای آنان است، می طلبد تا رسانه ها بیش از این به هنرها بخصوص هنر خوشنویسی که هنری برآمده از فرهنگ ایرانی و اسلامی است توجه داشته باشند.

رئیس انجمن خوشنویسان ایران نیز می گوید: هدف ما در انجمن خوشنویسان این است که بتوانیم جامعیت این هنر را در تلویزیون بیشتر مطرح کنیم.

سلحشور جشنواره های متناسب با خوشنویسی ایران را یکی از عوامل گسترش و توجه به این هنر می داند و ادامه می دهد: متاسفانه برخی جشنواره هایی که با موضوع خوشنویسی در کشور برگزار می شود آثاری از هنرمندان را به نمایش می گذارد که خطاطی های خوانایی نیستند و هر مخاطبی نمی تواند به مفهوم آنها پی ببرد که به نظر من این عوامل باعث شده که ما یک مقدار از هدفمان در برپایی نمایشگاه ها دور شویم.

این هنرمند خوشنویس با ابراز خرسندی از جایگاه خوشنویسی در دنیا می گوید: این هنر در کنار ادبیات و فرش توانسته جایگاه قابل قبولی در دنیا برای خود داشته باشد و ما نیز امیدواریم بتوانیم با برطرف کردن مسائل اقتصادی در انجمن خوشنویسان به سمت برپایی نمایشگاه هایی از هنرمندان کشورمان حرکت کنیم.

هر روزه در شهر شاهد برگزاری نمایشگاه ها و جشنواره هایی هستیم که گاه توسط مراکز دولتی و گاه با همت نهادهای خصوصی و خود هنرمندان برگزار می شود. در میان انبوهی از برنامه های هنری بخصوص تجسمی طی سال های گذشته سهم خوشنویسی بسیار ناچیز است و این سهم کوچک تا جایی پیش رفت که مرکز هنرهای تجسمی تصمیم به برگزاری دوسالانه ای برای این هنر ایرانی با عنوان دوسالانه خوشنویسی گرفت.

این دوسالانه را که امسال پا به سومین دوره برگزاری خود می گذارد، می توان نیم نگاه توجه مسئولان به این هنر دانست؛ به طوری که اصغر امیرنیا، رئیس مرکز هنرهای تجمسی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خوشنویسی را شاخص ترین هنر به دلیل ایرانی و اسلامی بودن می داند و می گوید: با توجه به داشتن این جایگاه والا، مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خرید آثار هنری، خوشنویسی را در اولویت قرار داده است.

همچنین انجمن خوشنویسان ایران نیز که بازوی مرکز هنرهای تجسمی است، شعبه هایی در سراسر کشور دارد که بخوبی فعالیت می کند و نمایشگاه های مختلفی را از هنرمندان استانی برگزار می کند که این خود باعث انگیزه جوانان برای خلق آثار هنری در این زمینه می شود.

● خوشنویسی در نمایشگاه های خارجی

امیرنیا که بتازگی حکم مدیریت مرکز هنرهای تجسمی را دریافت کرده، ادامه می دهد: در کشور ما نیم میلیون هنرمند خوشنویس وجود دارد که از نظر نوع و شیوه کاری در سطح قابل قبولی قرار دارند. با توجه به این آمار و نیز به دلیل کاربرد خوشنویسی در کتابت کلام الهی و سخن بزرگان خودمان را ملزم می دانیم و این ضرورت را احساس می کنیم که توجه بیشتری به این بخش داشته باشیم. بر این اساس تلاش ما این خواهد بود که این هنر در داخل و خارج از کشور رواج پیدا کند؛ به طوری که در برگزاری هفته های هنر در شهرها و کشورهای مختلف بخصوص جشنواره های اسلامی، حتما خوشنویسی را عرضه خواهیم کرد تا بتوانیم از طریق تبادل هنرها، رشد و توسعه این گونه هنری را شاهد باشیم.

● خوشنویسی ایران هیچ چیز کم ندارد

جلیل رسولی از پیشکسوتان خوشنویسی کشور نیز معتقد است: هنر خوشنویسی ایران هیچ چیز کم ندارد و دوسالانه خوشنویسی ما هم اگر بدون گروه گرایی، حب و بغض و مسائل حاشیه ای برگزار شود و با پشتوانه مالی محکم و برنامه ریزی دقیق و منظم در هر دوره همراه باشد، این قابلیت را دارد که به یک رویداد جهانی تبدیل شود و همه اینها نیازمند یک مدیریت قوی و کارآمد است که بتواند همه افکار و شیوه های مختلف خوشنویسی را گردهم آورد و آنها را به هم پیوند بزند.

● استعدادهای جوان در شهرستان ها

یادگار خیام، خوشنویس اهل مریوان که اردیبهشت امسال نمایشگاهی از آثار خود و چند خوشنویس دیگر را در قالب گروهی برگزار کرده نیز معتقد است: نشان دادن هنر خوشنویسی از طریق نمایشگاه به نوجوانان و جوانان راهی است برای زنده نگه داشتن این هنر در بین آحاد مردم. خوشبختانه شهرستان ها مملو از هنرمندان توانا در عرصه خوشنویسی و دیگر هنرهاست که اگر با حمایت مسئولان همراه شود، می تواند زبانزد عام و خاص در دنیا شود.

این هنرمند حضور نداشتن مسئولان حتی در افتتاحیه و اختتامیه نمایشگاه های خوشنویسی را حاصل ایجاد شکاف عمیق بین مسئولان فرهنگی و هنرمندان می داند و معتقد است تا زمانی که هنرمندان بدون دغدغه و با تمرکز و صرف انرژی مضاعف دست به خلق اثر نزنند، هیچ گاه هنر در بین مردمان زنده نخواهد ماند.

سحر طاعتی