امامزاده شعيب

امامزاده شعيب در روستاى دوزال جاى دارد. اين روستا در ۲۰ کيلومترى شمال خروانق بر فراز کوهى قرار گرفته که مشرف بر رود ارس و مرز جمهورى آذربايجان است. ظواهر امر نشان مى‌دهد که بناى آرامگاه مربوط به اواخر قرن هفتم هجرى يعنى دوره حکومت ايلخانى است.


بناى امامزاده شعيب برج هشت ضلعى آجرى بلندى است که روى يک قاعده سنگى استوار شده و در هر ضلع آن، طاق نماى بلندى با طاق جناقى به چشم مى‌خورد. در قسمت بالايى برج و دور تا دور بنا، حاشيه‌اى از تزيينات معرق با کاشى‌هاى لاجوردى و فيروزه‌اى به عرض ۱۱۰ سانتيمتر قرار دارد.


اين برج داراى يک گنبد دوپوش است. قسمت غربى برج از طريق اتاقى به مسجد قديمى دوزال متصل مى‌شود. از همين اتاق مى‌توان به زيرزمين و محل اصلى مقبره وارد شد. آرامگاه موسوم به امامزاده شعيب در سردابه اين محل قرار دارد.

امامزاده على بن زيد

زيارتگاه امامزاده على بن مجاهدين زيد در محله چهار منار تبريز انتهاى مسجد جامع در بازار رو‌به‌روى کوچه ملااحمد واقع است.

بقعه عون بن على و زيد بن على


اين بنا در حملهٔ عثمانى تخريب و در زمان شاه عباس صفوى تجديد بنا شد. بار ديگر زلزله سال ۱۱۹۳ هجرى بنا را ويران ساخت و اواخر قرن ۱۳ توسط امين لشگر قهرمان ميرزا تعمير گرديد. در سال‌هاى اخير، اين مقبره به شکل مطلوبى مرمت شد.


صاحب روضات‌الجنان مى‌نويسد دراويش نعمت‌الهى آنجا را مزار فرزندان حضرت على (ع) عون بن علي و زيد بن علي مى‌دانند.

امامزاده محمد نوجه‌مهر

امامزاده محمد نوجه‌مهر معروف به سيد محمدآقا در روستاى نوجه‌مهر قرار دارد. مقبره اين امامزاده که او را به نوادگان امام موسى کاظم (ع) نسبت مى‌دهند، تجديد بنا شده و داراى ضريح زيبايى است. اين آرامگاه بين مردم از تقدس و احترام بسيار برخوردار است و هر سال کشاورزان آن نواحى پس از برداشت محصول براى زيارت و ادارى نذورات خود به زيارت اين امامزاده مى‌روند.

مقبره مضر بن عجيل

اين مقبره در روستاى ديزج خسروشهر در بالاى تپه‌اى مرتفع قرار دارد. بناى بقعه به شکل استوانه‌اى با گنبدهاى مخروطى است که در زير آن مقبره‌اى وجود دارد. مردم اين مقبره را متعلق به مجير بن عقيل از خانواده پيامبر مى‌دانند. اين بقعه هيچ سنگ نبشته‌اى ندارد، ولى سنگ کوچک سياهى کنار قبر ديده مى‌شود که به سنگ شفا معروف شده است.


حمدالله مستوفى در کتاب تاريخ گزيده و نزهت‌القلوب از امير مضربن عجيل با عنوان نبيرهٔ عبدالمطلب و صحابى پيامبر کسى که در اين گور خفته، ياد کرده است.

معبد مهرى مراغه و مقبره ملّا معصوم

در حدود شش کيلومترى جنوب شرقى مراغه روستايى به نام ورجوى قرار دارد. در کنار اين روستا گورستان بزرگ قديمى وجود دارد که تعداد زيادى سنگ قبر منقش به تصاوير تير و کمان، نيزه، شمشير و سپر بر روى قبور آن نهاده شده است. از اين ميان مى‌توان به صندوق سنگى منقش قبر زمان بيک فرزند کدخداميرزا بيک با تاريخ وفات ۱۰۸۵ هـ.ق اشاره کرد.


مقبره ملا معصوم در کنار اين گورستان واقع است. ورودى اين مقبره راهروى بزرگى است که عرض دهانه ورودى آن به ۷ متر مى‌رسد. در انتهاى راهروى سرپوشيده، ورودى مستطيل شکلى به عرض ۸۰/۱ متر در سنگ کنده شده که با عبور از آن، محوطهٔ وسيع و جالبى نمايان مى‌شود.


در سمت چپ راهرو و نزديک مدخل ورودى تالار بزرگ، اتاق چهارگوش کوچکى وجود دارد که در دل سنگ کنده شده است. سقف اين اتاق به صورت يک گنبد در صخره حفر شده و در وسط سقف نورگيرى تعبيه شده است.


درازاى تالار بزرگ ۱۲ و پهناى آن حدود ۳/۶ متر است. در انتهاى تالار بزرگ با عبور از يک صفه به پهناى ۲ متر و درازاى ۳/۳ متر، محوطه اصلى نيايشگاه شروه مى‌شود که از يک اتاق دايره‌اى شکل به قطر ۹/۵ متر تشکيل شده است. در سمت جنوبى اين اتاق به ارتفاع يک پله از کف، محرابى مستطيل شکل به درازا و پهناى ۲٭۶/۲ متر با سقف هلالى شکل وجود دارد.


ازارهٔ سنگى اين نيايشگاه به ارتفاع ۲ متر با دقت خاصى حجارى و صاف شده است. به عقيده کارشناسان، محراب اين نيايشگاه شباهت بسيار با طرح محراب بعضى از معابد مهرى دارد و با توجه به وسعت اين نيايشگاه به نظر مى‌رسد، روزگارى معبدى با شکوه بوده و در شمار يکى از بزرگ‌ترين معابد مهرى به حساب مى‌آمد و از قسمت‌هايى چون محل تعويض لباس روحانيان، محل تعليم گروندگان به آيين مهر، محل فعاليت‌هاى نجومى علماى مذهب مهر و بالاخره محل برگزارى مراسم باشکوه مهرپرستان برخوردار بود.


احتمالاً در حدود قرن هشتم هجرى در اين معبد تغييراتى داده شده و بقعهٔ ملامعصوم آن را به زيارتگاهى براى مردم منطقه تبديل نمود.