کشاورزى، ماهيگيرى و دامپرورى

فعاليت کشاورزى در قطر در طول دهه ۷۰ با روند ثابتى رشد کرده و تعادل کل مزارع توليد کننده از ۳۳۸ واحد در ۱۹۷۵ به ۴۰۶ واحد در سال ۱۹۷۹ افزايش يافت. با اينحال در طول اين مدت بر تعداد مزارع بدون توليد نيز به دليل مشکلات مربوط به تأمين آب و شورى آب، افزوده شد. در سال ۱۹۸۷ کشاورزى (شامل جنگلدارى و ماهيگيري) کمتر از ۱۲ درصد از توليد ناخالص داخلى را تشکيل مى‌داد. زمين‌هاى کشاورزى قطر در مالکيت دولت قرار دارد و اکثر صاحبان مزارع تنها به صورت غيرمستقيم در پروسه کشاورزى مشارکت کرده و در عين حال داراى موقعيت‌هاى ثابت در ديگر بخش‌هاى اقتصادى کشور هستند. در نتيجه اکثر مزارع در قطر توسط نيروى کار مهاجر عماني، فلسطيني، ايرانى و مصرى اداره مى‌شود. توليد سبزيجات، موفق‌ترين بخش اقتصادى کشاورزى بود، قطر در حال حاضر در زمينه سبزيجات به حد خودکفايى رسيده و در زمينه سبزيجات تابستانى نيز در مرز خودکفايى مى‌باشد. همچنين مقاديرى سبزيجات نيز به کشورهاى خليج‌فارس صادر مى‌کند.


در سال ۱۹۸۷ توليد سبزيجات به ۱۹،۲۰۰ تن، حبوبات به ۳۰۰۰ تن و علوفه به ۷۰،۰۰۰ تن افزايش يافت. در سال ۱۹۸۵ خرما و ديگر درختان ميوه ۳۸ درصد از زمين‌هاى کشت شده، سبزيجات ۳۷ درصد، علوفه ۱۳ درصد و حبوبات ۱۲ درصد آن را به خود اختصاص داده بودند. در سال ۱۹۸۶ ارزش توليدات کشاورزى به ۳۱۸ ميليون ريال قطرى (۴/۸۷ ميليون دلار) رسيد و واردات حبوبات نيز از ۴۴۹/۱۰۵ تن در سال ۱۹۸۵ به ۹۳۶/۹۵ تن در سال ۱۹۸۶ کاهش يافت و اين زمانى بود که ۶ درصد از تقاضاها براى حبوبات با توليد محلى تأمين کرديد. در سال ۱۹۸۴ يک مرکز کشاورزى و لبنياتى تکميل گرديد که مى‌تواند ۶۰ درصد از تقاضاى محلى براى مواد لبنى را تأمين نمايد. ميانگين توليد تخم‌مرغ در سال ۱۹۸۵ حدود ۱ ميليون عدد در سال بود که براى تأمين ۸۰ درصد از تقاضاهاى محلى کفايت مى‌نمود. مشکلات اصلى بخش کشاورزى در قطر شامل عدم وجود شبکه آب‌رسانى مناسب و خاک حاصلخيز، شرايط نامناسب جوي، نبودن مراتع و چراگاه و عدم علاقمندى قطرى‌ها به سرمايه‌گذارى در بخش کشاورزى مى‌باشد.


در پايان سال ۱۹۸۶ دولت يک برنامه سه ساله براى حفر ۷۷ حلقه چاه با عمق ۷۰ متر به منظور توسعه منابع آب قابل دسترس براى اهداف کشاورزى را اعلام نمود. در اواخر سال ۱۹۹۱ جمهورى اسلامى ايران و قطر طرح‌هايى را براى احداث يک خط لوله به ارزش ۳ ميليارد دلار جهت انتقال آب آشاميدنى از رودخانه کارون به قطر، را اعلام نمودند. قسمت اعظم ماهيگيرى در قطر توسط شرکت ملى شيلات قطر (QNFC) انجام مى‌گيرد. اين شرکت در سال ۱۹۶۶ تأسيس و در سال ۱۹۸۰ ملى اعلام شد. در سال ۱۹۸۵ سردخانه اين شرکت در نزديکى دوحه واقع شده است، گنجايش ۷ تن ميگو در روز را داشت. از اواسط دهه ۷۰ تا سال ۱۹۸۰ ميزان صيد به طور تخمينى حدود ۲۰۰۰ تن در سال بوده است. ميزان کلى صيد در سال ۱۹۸۱ به ۲۶۰۴ تن افزايش يافت ولى در سال ۱۹۸۳ به ۲۱۱۴ تن تقليل يافت. سود خالص شرکت ملى شيلات در سال ۱۹۸۴ معادل ۹/۱ ميليارد ريال قطرى بوده که در مقايسه با سود سال ۱۹۸۳ داراى ۲۴ درصد افزايش بود. در همين سال کل صيد ۱۷ درصد از مصرف داخلى را تأمين ‌نمود. ميزان صيد در سال ۱۹۸۷ بالغ بر ۲۶۷۸ تن بود.


ميزان صيد در سال ۱۹۸۸ با ۲/۱۳ درصد افزايش به ۸۶۴،۳۰ تن رسيد. در ماه مى ۱۹۹۲ دولت مادهٔ مربوط به وام‌هاى بدون بهره به ارزش ۵۰۰،۰۰۰ ريال قطرى به کشاورزان و صيادان را جهت حمايت از توليد اعلام نمود. اين وام‌ها که بازپرداخت آنها ده‌ساله بود‌ توسط يک کميته اختصاصى از سوى وزارت کشاورزى و امور شهردارى تأسيس شده، اعطاء مى‌گرديد. در سال ۱۹۹۰، ۱۹۴۳ تن گوشت قرمز و ۵۷۰۲ تن ماهى توليد شد. همچنين قطر در سال ۱۹۹۰ از نظر ثروت دامى داراى ۱۰۰۹۵ رأس گاو، ۱۲۹،۹۹۱ رأس گوسفند، ۹۷،۶۳۶ رأس بز،۲۶،۷۸۸ رأس شتر و ۱۱۰۲ رأس اسب بود. در سال‌هاى ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲ ارزش کل توليد محصولات کشاورزى قطر به ترتيب بالغ بر ۴۲۴،۰۴۵ هزار ريال و ۴۸۷،۸۳۹ هزار ريال قطرى بوده است.

صنايع

قسمت اعظم فعاليت‌هاى صنعتى در قطر در بخش هيدروکربن بود ولى در طول دهه ۷۰ دولت سعى نمود تا اقتصاد را از طريق تأسيس صنايع مرتبط با نفت و گاز متنوع سازد. در نتيجه سه طرح اصلى در ام‌سعيد در سالهاى آخر دهه ۷۰ و اوايل دهه ۸۰ آغاز شد که شامل شرکت کود شيميايى قطر (GAFCO)، شرکت پتروشيمى قطر (GAPCO) و شرکت آهن و فولاد قطر (GASCO) بود. اولين مورد از اين پروژه‌ها يعنى شرکت کود شيميايى قطر در سال ۱۹۶۹ تأسيس گرديد و از سال ۱۹۷۵ در مالکيت مشترک شرکت نفت قطر QGPC با ۷۵ درصد و نورسک هيدرونروژ با ۲۵ درصد قرار داشته است. توليد کود شيميايى در قطر از سال ۱۹۷۳ آغاز شد. کار براى يک کارخانه ديگر يعنى شرکت دوم کود شيميايى قطر در سال ۱۹۷۶ آغاز و در سال ۱۹۷۹ تکميل گرديد. سودهاى شرکت کود شيميايى قطر در سال ۱۹۸۴ به سطح ۱۷۰ ميليون ريال رسيده و در سال ۱۹۸۵ سطح توليد آن بالغ بر ۶۴۰،۰۰۰ تن آمونياک و ۷۴۴،۰۰۰ تن اوره بود و سود خالص شرکت کود شيميايى نيز به ميزان ۳۷ درصد معادل ۱۰۹ ميليون ريال قطري، کاهش يافت اين امر بعلت کاهش شديد قيمت‌هاى جهانى کود شيميايى بود. لهذا اين شرکت ناچار به کاهش نيروى انسانى خود به ميزان ۸ درصد گرديد. در سال ۱۹۸۸ بالغ بر ۷۸۰،۰۰۰ تن اوره و ۷۱۴،۰۰۰ تن آمونياک توليد گرديد. توليد اين شرکت در سال ۱۹۹۰ شامل ۷۰۸،۰۰۰ تن آمونياک و ۷۶۱،۰۰۰ تن اوره بود.


در همين سال شرکت مزبور ۲۴۰،۰۰۰ تن آمونياک به کشورهاى هند و جمهورى خلق چين صادر نمود. قرار بوده که سومين کارخانه شرکت کودشيميايى قطر از سال ۱۹۹۵ شروع به کار کند. هزينه اين کارخانه معادل ۵۰۰ ميليون دلار برآورده شده است. در سال ۱۹۸۸ کشورهاى عضو شوراى همکارى موافقت‌نامه‌اى را جهت احداث يک کارخانه ذوب آلومينيوم در قطر با ظرفيت ۲۴۰،۰۰۰ تن در سال امضاء نمودند. ارزش اين کارخانه بالغ بر ۱۲۰۰ ميليون دلار بود. شرکت پتروشيمى قطر (QAPCO) نيز در سال ۱۹۷۴ تأسيس يافت. اين شرکت در سال ۱۹۸۷ معادل ۸۵ ميليون ريال قطرى سود داشت. در سال ۱۹۸۸ توليد اتيلين به ميزان ۳/۲ درصد کاهش يافته و به ۵۵۰/۲۵۶ تن رسيد. توليد سولفور نيز با ۲۳ درصد کاهش به ۹۰۰/۳۶ تن و توليد پلى‌اتيلن با ۸/۱ درصد کاهش به ۷۰۰/۱۷۰ تن رسيد.


دولت قطر در سال ۱۹۹۱ مطالعه‌اى را به‌منظور بررسى راه‌هاى افزايش توليد اتيلين، سولفور و پلى اتيلين به عمل آورد و متعاقب آن، در همين راستا، در ماه سپتامبر ۱۹۹۰ شرکت ATOCHEM فرانسه و در ماه ژوئن ۱۹۹۱ شرکت ايتاليايى ENICHEM هر کدام ۱۰ درصد از سهام شرکت پتروشيمى قطر را بدست آوردند. ۸۰ درصد باقيمانده نيز در دست اين شرکت ماند. سومين پروژه اصلى که قبلاً نيز ذکر گرديد، شرکت آهن و فولاد قطر (QASCO) مى‌باشد که در سال ۱۹۷۴ احداث شده است. اين شرکت توليد در سطح بازرگانى را در سال ۱۹۸۷ با صدور محصولات به عربستان، کويت و امارت آغاز کرد. در سال ۱۹۸۹ توليد اين شرکت از ۵۵۰،۰۰۰ تن تجاوز کرده و در سال ۱۹۹۰ به ۵۶۵،۰۰۰ تن در سال رسيد. در سال ۱۹۹۲ اين شرکت مطالعاتى را جهت افزايش ظرفيت توليد در ام‌سعيد به ميزان ۱۴۰،۰۰۰ تن در سال آغاز نمود. علاوه بر طرح‌هاى بزرگ مزبور، طرح‌هاى کوچک صنعتى ديگرى نيز در ام‌سعيد که اکنون مرکز صنعتى کشور قطر محسوب مى‌شود، در دست اجرا است. مرکز فنى توسعه صنعتى قطر در سال ۱۹۸۳ اعلام نمود که ۷۲ شرکت صنعتى تأسيس گرديده است. علاوه بر شرکت‌هاى مزبور شرکت مونتاژ صنعتى قطر نيز در سال ۱۹۹۰ آغاز به کار نمود. شرکت آرد قطر در ام‌باب در سال ۱۹۶۹ شروع به توليد کرد و توليد روزانه آن در همين سال حدود ۱۷۰۰ تن بود. توليد سيمان قطر نيز با سقف ساليانه ۳۳۰،۰۰۰ تن آغاز شد و هدف آن صرفاً تأمين نيازهاى داخلى بود. در اواسط دهه ۸۰ واردات سيمان ارزان بويژه از امارات عربى متحده، موجب کاهش قيمت‌هاى سيمان قطر به ميزان ۳۰ درصد گرديد ليکن در سال ۱۹۸۸ دوباره تقليل يافته و به ۲۴۸،۰۰۰ تن رسيد. برخى از ديگر صنايع قطر شامل کارخانه بتون آماده، کارخانه لاستيک‌سازي، کارخانه توليد رنگ، شرکت توليد مواد پاک کننده و چند شرکت صنعتى کوچک مى‌باشد.