فروپاشى و تشکيل کشورهاى مستقل مشترک‌المنافع هنگامى صورت گرفت که به‌دنبال عقب‌نشينى از افغانستان، پاکستان موقعيت کشور خط مقدم را از دست داد و آمريکا به‌خاطر جلوگيرى از گسترش بنيادگرائى اسلامى گرايشى به سوى هند نشان داد. پاکستان به آسياى مرکزى بسيار نزديک است. اين تقارن جغرافيائى با پيوندهاى موجود تاريخى و فرهنگى تقويت شده که به نفسه زمينه را براى همکارى پاکستان با کشورهاى آسياى مرکزى مساعد مى‌سازد.



وزير مشاور پاکستان در امور اقتصادى در دسامبر ۱۹۹۱هياتى بلند پايه شامل نمايندگان بازرگانان را به روسيه اعزام کرد تا به‌طور گسترده از جماهير اسلامى آسياى مرکزى بازديد نمايد. اين هيأت مجاز بود که بلافاصله ترتيباتى براى همکارى فنى و اقتصادى در نظر بگيرد. در ضمن تا حد امکان کمک اقتصادى و خدمات انسان دوستانه را از جانب پاکستان ارائه دهد. اعتبار ده ميليون دلارى که از جانب شرکت‌هاى عرضه کننده پاکستان در اختيار هر يک از شش جمهورى آسياى مرکزى قرار داده شد نيازهاى آنان را تأمين نمى‌کرد. از اين رو در مورد ازبکستان وجه اعتبار به ۳۰ ميليون دلار افزوده شد. با توجه به کمبود شديد غذائى در بعضى مناطق معادل ۵۰۰۰ تن برنج به آذربايجان، ازبکستان و روسيه اهداء شد. به علاوه محموله‌هاى داروئى هر يک به ارزش پنج ميليون دلار به جماهير ياد شده ارسال گرديد. همچنين اين جمهورى‌ها با نمايندگان بازرگانى قراردادهاى تجارى منعقد کردند که مرتبط به امورى بود که اين کشورها مى‌توانستند از تجزيه پاکستان شعب خود را در آنجا تأسيس نمايند، در امور مديريت تسهيلات کارآموزى در اين زمينه در پايتخت‌هاى کشورهاى مزبور فراهم گرديد و در زمينه احداث هتل، پاکستان در آلماتا، تاشکند، باکو، عشق‌آباد و دوشنبه گشايش يافت و در کليه پايتخت‌هاى مزبور نمايندگان بازرگانى انتصاب شدند. ارتباط هوايى با تاشکند برقرار شد، زيرا به دليل آشوب در افغانستان تسهيلات ترانزيتى از طريق زمينى امکان‌پذير نبود.


نور سلطان نظر بايف رئيس جمهور قزاقستان از ۲۲ تا ۲۴ فوريه ۱۹۹۲ از پاکستان بازديد کرد، در اين ديدار عهدنامه‌هائى مربوط به همکارى در امور بازرگاني، فرهنگي، علمى و تکنولوژى به امضاء رسيد و يک کميسيون مشترک جهت پيگيرى پيشرفت کار در اين زمينه تشکيل شد.


اشکال کار پاکستان اين بود که با مسائل و امکانات جماهير مزبور آشنائى نداشت و کارشناسان و متخصصان زبان در اين منطقه وجود ندارند. مانع بزرگ‌تر در راه گسترش تجارت و توسعه روابط وضعيت بحرانى افغانستان است. از آنجا که کادر رهبرى موجود در آسياى مرکزى گرايش لائيک دارند پاکستان بيشتر برجنبه اقتصادى روابط با جماهير فوق تأکيد مى‌نمايد. سه کشور آذربايجان، ترکمنستان و ازبکستان در جلسه سران دولت‌هاى سازمان همکارى اقتصادى در تهران در تاريخ ۱۶ فوريه ۱۹۹۲ به عضويت اين سازمان پذيرفته شدند. تاجيکستان به عنوان ناظر در اين جلسه شرکت کرد.


مادامى که مسير بازرگانى و زمينى از طريق افغانستان که کوتاه‌ترين مسير است قابل استفاده نشود معاملات تجارى با کشورهاى آسياى مرکزى از طريق کشورهاى همسايه امکان‌پذير مى‌باشد.


اجلاس سه روزه مشترکى ميان پاکستان، افغانستان و ترکمنستان در ۲۶ اوت، ۱۹۹۳ انجام شد. در پايان اين اجلاس يک موافقت‌نامه سه جانبه به امضاء رسيد. در اين موافقت‌نامه برايجاد يک خط راه‌آهن ميان سه کشور تأکيد شده است و هر سه راه‌هاى زمينى موجود ميان سه کشور را براى استفاده مناسب دانسته و خواستار ترميم قسمتى از راه زمينى افغانستان شدند. سه کشور همچنين توافق کردند که يک خط هوائى ميان پاکستان، افغانستان و ترکمنستان ايجاد شود. قرار بود يک موافقت‌نامه همکارى مشترک در زمينه نيرو بين سه کشور امضاء شود. اولين کاروان تجارى پاکستان به مقصد کشورهاى آسياى مرکزى در ۳۰ اکتبر ۱۹۹۴ از طريق زمينى و از راه افغانستان عازم کشورهاى مذکور شد. اين کاروان که متشکل از ۳۰ کاميون کالا و لوازم مصرفى است در مدت چهار روز به ازبکستان و ترکمنستان خواهد رسيد.


وزير امور خارجه پاکستان در نوامبر ۱۹۹۴ اعلام کرد که اين کشور بزودى بازسازى بزرگراه - قندهار که ايالت بلوچستان پاکستان را به کشورهاى آسياى مرکزى متصل مى‌کند آغاز خواهد کرد. ناامنى افغانستان مانعى در راه توسعه تجارت پاکستان به آسياى مرکزى است، دولت افغانستان اظهار داشته که پاکستان اگر به تجارت با آسياى مرکزى علاقه‌مند است بايد با کابل درباره روابط دوستانه مذاکره نمايد. پس از مذاکره پاکستان افغانى تفاهم نامه همکارى بين دو کشور در اين زمينه به امضاء رسيد. پاکستان به منظور بازسازى بزرگراه‌هائى که پاکستان را از طريق افغانستان به آسياى مرکزى متصل مى‌سازد حدود ۷/۱ ميليون دلار به افغانستان کمک مى‌کند.


پاکستان در سال‌هاى ۱۹۹۴-۱۹۹۳ بيش از ۱۷ ميليون دلار کالا به ازبکستان صادر کرد.دولت پاکستان در ژانويه ۱۹۹۵ با اعزام هيأت‌هاى کارشناسى و تخصصى تجارى و مالى به اين مناطق، اقدامات عملى خود را براى بازگشائى محور تجارى دريائى عمان-آسياى مرکزى از طريق شهرهاى کويته، قندهار و هرات به کشور ترکمنستان شدت بخشيد.


پاکستان و ترکمنستان در مارس ۱۹۹۵ يک يادداشت تفاهم درباره همکارى‌هاى دو کشور در زمينه نفت و گاز امضاء کردند. پاکستان در صدد گاز ترکمنستان از طريق افغانستان است.