امارات عربى متحده

عمان با امارات عربى متحده بر سر واحهٔ بوريمي و منطقه العين در امارات شارجه و مناطق مرزى ربع، روضه و دبا در امارت رأس‌الخيمه اختلافات ديرينه دارد. (مناطق ربع در غرب رأس المسندم، روضه در مرز مرکزى عمان و دبا در جنوب رأس المسندم قرار دارند. برخى منابع از مناطق مشعم و جبل قير در رأس‌الخيمه به‌عنوان مناطق مورد اختلاف عمان و امارات نيز نام مى‌برند).


مسئله اختلافات ارضى بين عمان و امارات تاحدى شديد بوده است که در گذشته منجر به برخوردهاى نظامى بين طرفين شده است. پس از پيروزى انقلاب اسلامى در ايران اين مسئله بنابه توصيه غرب در مقابل کمک‌هاى مالى سالانه امارات به عمان براى مدتى مسکو گذاشته شد. لکن على‌رغم رد و بدل شدن پيام‌ها و رفت و آمد هئيت‌هاى مختلف بين دو کشور، اين مسئله به‌صورت لاينحل باقى‌ماند و تا سال ۱۹۹۲ عمان در امارات عربى متحده فاقد سفارت بوده و نمايندگى امارات در مسقط در سطح کاردار بود. در واقع عمان در طول بيست سال گذشته با امارات به‌عنوان يک دولت و يک کشور واحد و مستقل برخورد نمى‌کرد و مشکلات خود را با هر يک از شيخ‌نشين‌ها به‌طور جداگانه مطرح مى‌ساخت. اين نگرش عمان از آن جهت است که اين کشور از ديرباز ساحل قديم عمان را که شامل دولت امارات نيز مى‌شود، از آن خود مى‌دانسته است. از اين رو هَر‌از گاهى مسئله احتمالى الحاق مجدد اين شيخ‌نشين‌ها به عمان مطرح مى‌شد. سرانجام روابط عمان با امارات عربى متحده که در جريان بحران دوم خليج‌فارس با بروز بعضى شايعات پيرامون اختلافات مرزى يک‌بار ديگر حساس شده بود، در ديدار شيخ زائد در تاريخ مى‌ ۱۹۹۲ از مسقط تا حدودى بهبود يافت در پايان اين ديدار اعلام شد دو کشور اقدام به مبادله سفير خواهند کرد و نيز کميته عالى هماهنگى به رياست وليعهد ابوظبى و نائب نخست وزير عمان تشکيل گرديد.

عربستان‌سعودى

عمان به‌دليل اختلافات تاريخى و مذهبى خود با عربستان سعودى همواره اين کشور را به‌عنوان رقيب و دشمن ديرينه خود تلقى مى‌کند. عربستان سعودى و عمان بر سر کنترل واحه‌هاى بوريمي بارها زد و خورد و درگيرى‌هاى نظامى پيدا کردند و اکتشاف نفت در دهه پنجاه در مناطق عمان به درگيرى‌هاى جدى بيشترى بين طرفين منجر شد، زيرا بحران اين منطقه تا حدودى از رقابت آمريکا و انگليس به‌منظور بهره‌بردارى از مناطق زيرزمينى آن سرچشمه گرفته بود. همچنين عربستان سال‌ها بود که از امام ‌غالب بن‌علي و برادرش طالب عليه سلطان حمايت مى‌کرد لکن با سفر سلطان قابوس به رياض در سال ۱۹۷۱ همه اختلافات در ظاهر کنار گذاشته شد و عربستان از حمايت نهضت‌اماميون عمان دست کشيد لکن به امام غالب و برادر خود طالب در خاک خود پناه داد.اختلاف بين عربستان و امارات بر سر واحه بوريمي و منطقه ربع‌الخالي که در مقاطع مختلف بين دو کشور جريان داشته است ظاهراً در طول جنگ تحميلى عراق عليه ايران متوقف شد لکن پس از پايان جنگ مجدداً از طرف سعودى‌ها مطرح شد.


خصومت و کينه شديد دو مذهب اباضيه و وهابيت نيز همواره يکى ديگر از موارد اختلاف بين عربستان‌ سعودى و عمان بوده است. اباضى‌ها معتقد هستند که وهابيت کفر والحاد است به همين دليل مذهب وهابى تاکنون نتوانسته در عمان نفوذ کند. عوامل فوق موجب شده که عمانى‌ها پيوسته بانظر سوءظن و عدم اعتماد به عربستان سعودى نگريسته و حاضر به پذيرش سيادت و قدرت طلبى آنها نبودند لکن عمانى‌ها با درک موقعيت برتر عربستان در مجموعه کشورهاى شوراى همکارى خليج‌فارس از يک‌سو و امکان استفاده از کمک‌هاى مالى آن کشور از سوى ديگر سعى کرده‌اند مشکلات خود را با عربستان حل نموده و روابط خوبى با آن کشور برقرار نمايند. در اين راستا به‌دنبال ديدار خصوصى فهد پادشاه عربستان‌سعودى از ۲۱ تا ۲۳ دسامبر ۱۹۸۹ از مسقط، دو کشور توافق کردند که مرزهاى فى‌مابين خود را علامت‌گذارى کنند. به‌طور کلى انگيزه عمان از حل مشکلات مرزى با عربستان سعودى را مى‌توان در سياست اين کشور جهت کاهش تشنج و ايجاد موازنه قوا در منطقه و همچنين بهره‌مندى از منابع مالى سرشار عربستان‌سعودى جستجو کرد.

يمن متحد

تاريخ پيدايش اختلاف بين عمان و يمن جنوبى (سابق) به سال ۱۹۶۷ پس از روى کار آمدن رژيم مارکسيستى آن کشور و حمايت‌هاى همه جانبه عدن از شورشيان ظفار باز مى‌گردد. حالت خصومت و جنگ بين دو کشور با تداوم کمک‌هاى نظامى و اقتصادى حکومت عدن به جنبش ظفار تا سال‌ها بعد ادامه يافت لکن به‌دنبال تحولات منطقه‌اى پس از پيروزى انقلاب اسلامى ايران و عدم موفقيت استراتژى شوروى (سابق) در خليج‌فارس در اوائل دهه هشتاد ميلادى زمينه‌هاى مناسب براى حل مشکلات فى‌مابين عمان و يمن فراهم گرديد. نهايتاً با وساطت کويت و امارات و کمک مالى شوراى همکارى خليج‌فارس يک موافقت‌نامه اصولى بين دو دولت در تاريخ ۱۵ نوامبر ۱۹۸۲ در کويت به امضاء رسيد. اين موافقت‌نامه ناظر بر نحوه عادى سازى روابط، تأسيس کميته حل اختلافات مرزى و مبادلهٔ سفير بين دو کشور بود.کار کميته مرزى بين دو کشور به آرامى پيش مى‌رفت لکن با وقوع کودتاى ۱۹۸۶ عدن و فرار على‌ناصر‌محمد فعاليت آن براى مدتى متوقف شد.


دو سال بعد دولت جديد دست به يک حرکت سياسى براى عادى سازى روابط خود با عمان زد و ترتيب ديدار ابوبکر‌العطاس رئيس‌جمهور وقت يمن جنوبى را در اکتبر ۱۹۸۸ به مسقط داد. در پايان ديدار چهار روزه العطاس يک موافقت‌نامه در زمينه همکارى‌هاى همه جانبه بين دو کشور به امضاء رسيد. همچنين در بيانيه پايانى اين ديدار طرفين توافق خود را نسبت به حل اکثر نقاط مربوط به ترسيم مرزهاى مشترک و لزوم ادامه تلاش‌هاى دو کشور براى حل و فصل ساير مسائل فى‌مابين اعلام داشتند. مذاکره و گفتگو بين مقامات دو کشور جهت حل نهائى مشکلات مرزى فى‌مابين پس از وحدت دو يمن نيز ادامه يافت تا سرانجام قرارداد مرزى بين عمان و جمهورى يمن در سال ۱۹۹۳ در صنعا به امضاء رسيد. براساس اين قرارداد مرز بين دو کشور از جنوب رأس (ضربت علي) شروع و به‌طور مستقيم از ميان خط ساحلى گذشته و در ۱۹ درجه شمال و ۵۲ درجه شرق حبروت پايان مى‌يابد. اما با شروع جنگ داخلى يمن در سال ۱۹۹۴ عمان از موضع اردن در زمينه ميانجيگرى در اين جنگ حمايت نمود و در مارس همين سال سلطان قابوس ميزبان جلسه‌اى در مسقط بود که گروه‌هاى رقيب يمن در آن شرکت نمودند.