تفاوت شکر انسان و شکر خداوند در معارف اسلامی، توسط حجت الاسلام والمسلمین عرفان در شرح دعای روز بیست و ششم ماه مبارک رمضان تشریح شد.

"اللَّهُمَّ اجْعَلْ سَعْیِی فِیهِ مَشْكُوراً وَ ذَنْبِی فِیهِ مَغْفُوراً وَ عَمَلِی فِیهِ مَقْبُولاً وَ عَیْبِی فِیهِ مَسْتُوراً یَا أَسْمَعَ السَّامِعِین"

ای خدا در این روز سعی مرا (در راه طاعتت) بپذیر و گناهانم را در این روز ببخش و عمل مرا مقبول و عیبم را مستور گردان، ای بهترین شنوای دعای خلق.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، به نقل از مركز خبر حوزه، یکی از لغاتی که خداوند برای فعل انسان بکاربرده است «سعی» می باشد.

«وَ أَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعی. برای انسان بهره ای جز سعی و كوشش او نیست» (نجم ۳۹)

مهمترین تفاوت بین «سعی» و «عمل» این است که سعی، هدفمند می باشد و با رنج و زحمت همراه است.

مفهوم شکر

شکر کلمه ای است که در منابع دینی و روایات اسلامی بسیار به کار برده شده است و به معنای سپاگذاری در برابر نعمت و خیری است که از دیگری به انسان برسد. شکر تنها به معنای سپاسگذاری لفظی نیست، بلکه باید شکر را در مقام عمل به جا آوریم به این معنا که از نعمت های الهی در مسیری استفاده کنیم که رضایت خدا در آن باشد.

خداوند هم شاکر و هم شکور می باشد، شاکر اسم فاعل و شکور صفت مشبهه است.

خداوند در قرآن می فرماید: «فَإِنَّ اللَّهَ شاكِرٌ عَلیمٌ» خداوند(در برابر عمل او) شكرگزار، و(از افعال وی) آگاه است.

شکرگزاری در برابر نعمت

عَنِ الرِّضَا ع قَالَ مَنْ لَمْ یَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ لَمْ یَشْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَل.

حضرت رضا(ع) می فرماید: كسی كه از احسان مردم تشكر نكند، شكر خدا را بجا نیاورده است. (بحارالأنوار ج ۶۸، ص: ۴۴)

از این حدیث شریف معلوم می شود که، شکر در برابر نعمت، تحقق می یابد؛ در حالی که هیچ کس به خداوند نعمت نمی دهد. چون که خداوند «منعم علی الاطلاق» است پس شاکر بودن خداوند به چه معناست؟

مفهوم شاکربودن خدا

شاکر بودن خداوند به این معناست که خداوند، حق اعمال مردم را بجا می آورد؛ یعنی هرکس عمل خیری انجام داد، عمل خیر از دست او نمی رود و خداوند از انجام دهنده عمل خیر قدردانی می کند.

خدا شاکر است؛ یعنی قدردان اعمال انسان هاست.

بنابراین شکر بندگان، شکر در برابر نعمت است و شکر ذات اقدس حق، شکر در برابر اعمال بندگان می باشد.

در آیه ۲۳ سوره شورا، کلمه «شکور» دلالت بر ثبات و تاکید می کند: که می فرماید « وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهًٔ نَزِدْ لَهُ فیها حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ» و هر كس كار نیكی انجام دهد، بر نیكی اش می افزاییم؛ چراكه خداوند آمرزنده و سپاسگزار است؛ یعنی قطعا خداوند، پیوسته بخشنده و پیوسته شکرگزار است.

این طور نیست که انسان عمل خیری انجام دهد و خداوند قدردانی نکند.

در آیه دیگر می فرماید: «إِنَّ هذا كانَ لَكُمْ جَزاءً وَ كانَ سَعْیُكُمْ مَشْكُوراً» این پاداش شماست، و سعی و تلاش شما مورد قدردانی است.(انسان ۲۲)

شکر بندگان هم لفظی و هم عملی است، شکر عملی آن است که نعمت های خداوند در مسیری که خالق خواسته است به کار برده شود.

پس معنای «اللَّهُمَّ اجْعَلْ سَعْیِی فِیهِ مَشْكُورا» این است که خدایا تلاش مرا در این روز، قدردانی کن. به عبارتی دیگر عمل انسان، باید دارای ارزش صحیح و با اصالت باشد، تا مورد قدردانی خداوند قرار گیرد و مصداق آن آیه از قرآن نباشد که می فرماید: «وَ قَدِمْنا إِلی ما عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْناهُ هَباءً مَنْثُوراً» و ما به سراغ اعمالی كه انجام داده اند می رویم، و همه را همچون ذرّات غبار پراكنده در هوا قرار می دهیم.

در برخی روایت ها حضرات معصومین فرموده اند: که بعضی از روزه داران جز عطش و گرسنگی بهره ای از روزه نمی برند.

آیت الله بهجت (ره) گفتند: «ما در این دنیا آمدیم که قیمت پیدا کنیم و برویم نه به هر قیمتی زندگی کنیم».

فراز دیگر دعا

«و ذنبی فیه مغفورا» خدایا گناهان مرا در این روز ببخش. (راه های بخشش گناه در مباحث گذشته بیان شد)

«و عملی فیه مقبولا» عمل مرا در این روز مورد قبول قرار بده.

در معارف اسلامی، صحّت عمل و قبول عمل با هم فرق دارد.

تفاوت صحت و قبولی عمل

صحّت آن است که شرایط فقهی را داشته باشد، ولی قبولی عمل فراتر از صحّت فقهی می باشد.

خداوند می فرماید: «إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقینَ» خدا، تنها از پرهیزگاران می پذیرد.(مائده ۲۷) شرط قبول اعمال، این است که انسان تقوا داشته باشد اگر کسی روزه بگیرد و مفطرات روزه را ترک کند ولی محرمات را رها نکند، روزه اش صحیح است، ولی مورد قبول نیست در روایت نقل شده است که اگر خداوند دو رکعت نماز کسی را قبول کند او را به جهنم نمی برد.

از بعضی از آیات و روایات معلوم می شود که شرایط قبول، فراتر از شرایط صحّت می باشد.

درخواست پوشش عیوب از خدا

«و عیبی فیه مستورا» خدایا عیب مرا پوشیده نگه دارد. خدایا پیش خلق مرا رسوا مکن.

یکی از اسامی روز قیامت «یوم تبلی السرائر» است که در آن روز، حقایق و باطن انسان آشکار می شود و گناهان او بر همگان معلوم می گردد. در این فراز از دعا از خدا می خواهیم که عیوب ما را بپوشاند و آبروی ما را حفظ کند.

اگر ما می خواهیم که خدا آبروی ما را حفظ نماید باید تلاش کنیم تا آبروی دیگران را نیز حفظ کنیم.