كمك به بهبود كیفیت زندگی مردم ایران و رفع نیاز اساسی بخش صنعت و خدمات به منظور ایجاد مزیت رقابتی و ارتقای توان صادرات، مستلزم استفاده از دانش نوین و فناوری های جدید است.

اگر چه در سال های گذشته، انتقال و توسعه فناوری های جدید و بهره برداری از آنها در توسعه كشور نقش اساسی ایفا كرده است، ولی تكمیل چرخه نوآوری و طراحی در كشور می تواند بخش های صنعت و خدمات را در مسیر تعالی به حركت درآورد.

از این رو نظام مندی و گسترش همكاری های دانشگاه و صنعت مورد تاكید و اهتمام دولت ها بوده است.

در این راستا معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری كه با هدف ایجاد ارتباط هرچه بیشتر دانشگاه و صنعت پا به عرصه فعالیت گذاشت تشكل هایی برای ایجاد هماهنگی لازم بین تمامی نقش آفرینان اصلی چرخه نوآوری تشكیل داده تا به كمك آنها برای استفاده بهینه از منابع كشور، هدایت فعالیت های مرتبط و تسریع فعالیت های چرخه نوآوری گام بردارد.

با دكتر جواد قاسمی، سرپرست اداره ارتباط دانشگاه و صنعت به گفتگو نشسته ایم تا بیشتر از كانون های هماهنگی دانش و صنعت بدانیم.

● كانون های هماهنگی دانش و صنعت چه نوع تشكلی است؟

كانون های هماهنگی دانش و صنعت یا همان فناوری تشكلی است مركب از ۹ تا ۱۵ نفر از مسوولان نظارتی، دولتی، تشكل های نمایندگی مشتریان محصول یا خدمات، صاحبان صنایع تولیدی و خدماتی، استادان و كارشناسان خبره دانشگاهی و صنعتی، مدیران تحقیق و توسعه، مسوولان پژوهشكده ها، قطب های علمی مرتبط، مدیران شركت های تحقیقاتی، طراحی و مهندسی، روسای انجمن های علمی و تخصصی مرتبط با یك فناوری.

● اهداف ایجاد این كانون ها چیست؟

تلاش جهت تكمیل حلقه نوآوری در خصوص محصول، كالا یا خدماتی خاص، تنظیم سیاست های كلان همكاری دانشگاه و صنعت و فراهم آوردن بسترهای قانونی لازم، ایجاد هماهنگی بین نهادهای علمی، فناوری و نهادهای تولید و توزیع محصول و خدمات در كشور، ایجاد مزیت رقابتی مبتنی بر دانش فنی در بنگاه های تولیدی، طراحی و خدماتی و كمك به بهبود شرایط زندگی مردم از طریق به كارگیری فناوری های نو در عرصه تولید و خدمات از جمله این اهداف به شمار می رود.

● به نظر شما وضعیت ارتباط دانشگاه و صنعت در كشور ما چگونه است؟

بر خلاف آنچه كه همه می گویند ارتباطی بین دانشگاه و صنعت ما وجود ندارد. این ارتباط وجود داشته كه حتی از نوع خوب آن هم است؛ مثال های متعددی برای تایید این ادعا وجود دارد.

اما متاسفانه وقتی پای مقایسه به میان آمده و با كشورهای اروپایی مقایسه صورت می گیرد ایران نسبت به آنها در این زمینه عقب است كه البته

اینجا این سوال هم مطرح می شود كه مگر ایران در سایر زمینه ها با این كشورها یكسان است؟

بنابراین چون متفاوتیم ارتباط دانشگاه و صنعت هم در ایران با كمی چالش مواجه است. به نظر من از زمانی كه دانشگاه از حدود سال ۱۳۲۰ در رژیم پهلوی اول تاسیس شد و صنایع هم به كمك آلمانی ها در كشور رونق گرفت باید گمان كرد كه ارتباط دانشگاه و صنعت وجود داشته است.

اما متاسفانه ساختار به گونه ای بوده است كه هر دو جدا از هم كارشان را ادامه داده اند.

دلیل این موضوع هم این بوده است كه بقای هیچ یك از آنها به دیگری وابسته نبوده است در حالی كه در ارتباط دانشگاه و صنعت كشورهای اروپایی بقای یكی به دیگری وابسته است.

به عنوان مثال در دانشگاه تهران اعضای هیات علمی و اساتید چه با صنعت ارتباط داشته یا نداشته باشند حقوق و مزایا و ارتقای خود را دریافت می كنند، اما در كشورهای اروپایی اینطور نیست به طوری كه اگر قرار باشد ارتقایی در اساتید رخ دهد حتما استاد دانشگاه باید سابقه ارتباط با صنعت داشته باشد.

● روند ایجاد این ارتباط در ایران به چه شكل بوده است؟

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در مسوولان این تصمیم ایجاد شد كه باید پیوند ارتباط دانشگاه و صنعت محكم تر از گذشته ایجاد شود، چراكه حصرهای اقتصادی سایر كشورها علیه ایران آغاز شده بود و كشور باید با ایجاد ارتباط بین دانشگاه و صنعت خودكفا می شد.

البته نگرانی از تاثیر تحریم ها هم وجود داشت كه برای صنعت راهی جز رو آوردن به دانشگاه نبود تا باعث حل مشكلات كشور شود.

بنابراین از این منظر ارتباط دانشگاه و صنایع اتفاق میمونی است. همچنین در دانشگاه های كشور اطلاعات علمی بسیار فراوان و عمیقی وجود دارد، اما چگونگی انتقال آن مورد بحث بوده است.

براساس آمار موجود از سال ۱۳۶۰ ارتباط دانشگاه و صنعت مستندسازی شده است. به عنوان مثال در دهه ۵۰، دانشجو یك دانشگاه شهرستانی بودم و از برگزاری یك سمینار در تهران مطلع شده و برای شركت در آن عازم پایتخت شدم كه در آن همایش علاوه بر وزیر بازرگانی دولت هویدا اساتید دانشگاه و صنعتگران هم حضور داشتند و موضوع سمینار تولید گوشت مرغی بود.

هدف از این سمینار كه مقامات تصمیم گیرنده دولتی و محققان دانشگاهی و تولیدكنندگان داخلی حضور داشتند بررسی چگونه استفاده از تحقیقات در تولید گوشت مرغی بود به طوری كه چنانچه قیمت دان مرغ یك ریال افزایش یابد در قیمت گوشت چه تاثیری خواهد گذاشت.

این مثال تایید این ادعاست كه در سال های دور هم بحث برقراری ارتباط دانشگاه با صنعت وجود داشته است. اما از سال ۶۲ به بعد اسنادی در اختیار است كه نشان می دهد دولت اهتمام زیادی در برقراری ارتباط دانشگاه و صنعت داشته است.

● چرا راه های برقراری ارتباط دانشگاه و صنعت در گذشته نتیجه نداده است؟

متاسفانه تشكل های گذشته ارتباط دانشگاه و صنعت كه كمی به جلو حركت كرده اند نقششان كمرنگ شده و ادامه نداده اند. تصور من این است كه عمدتا دانشگاهیان در بحث حاضر بوده، اما صنعتگران آنها را همراهی نكرده اند.

● با این مقدمه كانون های چه نقشی در برقراری این ارتباط ایفا خواهند كرد؟

كانون هماهنگی دانش و صنعت تشكلی مركب از همه افراد دارای نقش در تولید یك كالا و خدمات هستند. یعنی تولیدكننده، مدیران، تصمیم ایران، دانشگاهیان و پژوهشگران دور هم جمع شده و راجع به یك كالا به بحث می نشینند.

● بیم این را ندارید كانون های هماهنگی دانش و صنعت به سرنوشت راهكارهای گذشته برقراری این ارتباط دچار شود؟

چرا! اما اگر قرار باشد كانون ها به سرنوشت قبلی ها مبتلا نشوند باید وابسته به دولت و معاونت علمی و فناوری نباشند.

زمانی كار این كانون ها به جلو می رود كه خودشان مستقل باشند و لازمه این كار فاصله گرفتن از بدنه دولت است، البته ابتدا دولت باید جایگاه این كانون ها را مشخص كند و به تصمیم گیری آنها به عنوان بالاترین نهاد احترام بگذارد.

آرزوی ما این است كه روسای جمهور چنانچه می خواهند به عنوان مثال درباره قند و شكر تصمیم بگیرند ابتدا از كانون ها اظهارنظر بخواهند؛ چراكه تمامی عوامل به بازار رسیدن یك محصول و كالا شامل دانشگاه، صنعت و واحدهای تولیدی در این كانون حضور دارند یا چنانچه قرار است قوانینی در یك حوزه اصلاح شود از این كانون نظر كارشناسی بخواهند.

بنابراین اگر دولت و مجلس چنین سیاستی داشته باشند این كانون ها تقویت خواهند شد در غیر این صورت در ۱۰ سال آینده هم این وضعیت پیش خواهد آمد و همه چیز هم هدر خواهد رفت.

● به نظر شما تاكنون برنامه های برقراری ارتباط دانشگاه و صنعت موفق بوده اند؟

موفقیت یا عدم موفقیت یك برنامه را باید در ۲ چیز بررسی كرد؛ یكی در زمان خود اجرای برنامه این كار انجام شود و دوم این كه با یك شكست یا عدم موفقیت در یك برهه كوتاه زمانی نباید برنامه را از میدان به در كرد چراكه در اكثر اوقات تا یك برنامه با شكست مواجه می شود مدل را كنار می گذاریم.

این درحالی است كه سایر كشورها با اصرار زیاد برنامه مورد نظرشان را انجام می دهند.

ما اعتقاد به كانون ها داریم و تا زمانی كه در راس كاریم آن را ادامه می دهیم، اما چون آفت كشورمان تغییر مدیریت است، ممكن است ما عوض شده و فعالیت متوقف شود.

از این رو در تلاشیم تا كانون ها مستقل شده تا كار خود را بدون هیچ وابستگی به شخص ادامه دهند. البته این مدل دارای مشكلاتی است كه بتدریج مرتفع می شود.

● آیا این مدل برگرفته از مدل های خارجی است؟

نه!

ایجاد كانون های هماهنگی دانش و صنعت یك مدل بومی ایرانی است كه ابتكار آن هم برای دكتر صادق واعظ زاده، معاون سابق علمی و فناوری رئیس جمهور است كه حمایت ها و همكاری مجلس را هم دارد.

خطری كه این مدل را تهدید می كند این است كه اگر بر اساس این مدل برای هر محصول و كالا یك كانون راه اندازی شود باید به تعداد زیادی كانون هماهنگی دانش و صنعت تشكیل دهیم چرا كه موضوعات زیاد و هر كدام هم بسیار مهم هستند.

به عنوان مثال مركبات، ماهی و میگو از مهم ترین محصولات كشور محسوب می شوند، اما هنوز برای آنها كانونی تشكیل نشده است.

بنابراین باید بتدریج كانون های دارای اولویت تشكیل شوند و برای جلوگیری از تعدد كانون ها موضوعات همگن در یك كانون بررسی شوند.

البته باید از كانون ها ارزیابی صورت گیرد چراكه در حال حاضر برخی از كانون ها عملكرد مناسبی داشته اما برخی دیگر ناموفق عمل كرده اند كه نباید با آنها احساسی برخورد شود.

بنابراین باید بر اساس الگویی،كانون ها را ارزیابی كرد تا آنها نیز آمادگی این را داشته باشند كه چنانچه فعال نباشند چاره ای برای معاونت باقی نمی ماند كه برای بقای آنها تصمیم گیری كند.

● ویژگی خاص و مزیت های كانون های هماهنگی دانش و صنعت نسبت به مدل های گذشته ارتباط دانشگاه و صنعت چیست؟

ویژگی خاص كانون ها این است كه بالاترین مقام علم و فناوری دولت مسوولیت آن را بر عهده دارد كه به بدنه دولت هم نزدیك است.

البته مزیت كانون ها را نمی توان بزودی نام برد و به گذر زمان نیاز دارد. به عنوان مثال كانون توت فرنگی كه تاكنون با مشكل مالی مواجه بود در حال حاضر با تزریق اعتبار ۴ میلیارد تومانی می تواند سطح كشت را افزایش دهد!

اما به طور كلی از جمله مزیت های كانون ها این است كه حول یك كالاشكل گرفته است چرا كه در مدل دفاتر ارتباط دانشگاه و صنعت با وسعت كاری زیادی مواجه بودند كه جمع كردن آنها كار مشكلی بود.

بنابراین باید دید كه این مدل جواب می دهد و چنانچه جواب ندهد نباید آن را كنار گذاشت بلكه باید موانع آن را برطرف كرد كه لازمه آن ثبات مدیریت است.

انعطاف پذیری از دیگر ویژگی های كانون هاست كه به راحتی می توان آن را دستكاری كرد.

امیر بامه