فیلسوفان و نظریه پردازان معاصر معتقدند که فهم و بینش فلسفی به مثابه ابزاری سودمند برای نظریه پردازی روابط بین الملل به شمار می رود.

روابط بین الملل از جمله رشته های میان رشته ای به شمار می رود. بر این اساس حوزه مطالعاتی این رشته در تعامل با سایر حوزه ها قرار دارد.

آیا نظریه روابط بین الملل در قرن بیستم تأثیر مستقیمی از حوزه فلسفه داشته یا نه؟

آیا نظریه پردازان روابط بین الملل نیازی به پشتوانه قوی فلسفی دارند یا نه؟

سؤالاتی هستند که در عرصه نظریه پردازی حائز اهمیت هستند. اهمیت این موضوع باعث شده تا خبرگزاری مهر دیدگاه فلاسفه و نظریه پردازان معاصر را در این خصوص جویا شود که در ادامه می آید.

● بینش قوی فلسفی لازمه نظریه پردازی است

دکتر الکساندر ونت بنیانگذار نظریه اجتماعی روابط بین الملل و استاد دانشگاه اوهایو در مورد این موضوع که آیا نظریه روابط بین الملل در قرن بیستم تأثیر مستقیمی از حوزه فلسفه داشته یا نه؟

به خبرنگار مهر گفت: تأثیر فلسفه بر نظریه پردازی روابط بین الملل مستقیم نبوده است و نظریه پردازان روابط بین الملل نیز تاثیر مستقیمی از حوزه فلسفه نگرفته اند.

وی افزود: اما باید توجه داشت نظریه پردازان روابط بین الملل از مفروضات و فرضهای مهم و مسئله ساز فلسفی تاثیر گرفته اند و این مسائل بر آنها تأثیر گذار بوده است.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا نظریه پردازان روابط بین الملل نیازی به پشتوانه قوی فلسفی دارند یا نه، گفت: با تمام احترامی که به ویژه برای نظریه پردازان روابط بین الملل قائل هستم باید اذعان کرد که نظریه پردازان روابط بین الملل نیاز به پشتوانه فلسفی دارند. نظریه پردازان این حوزه باید فهمی عمیق از حوزه فلسفه و مسائل آن داشته باشند.

وی افزود: اما باید توجه داشت نیاز به درک وسیع فلسفی برای تمام نظریه پردازان روابط بین الملل یکسان نیست و نظریه پردازان حوزه های تجربی نیاز کمتری به داشتن دانش وسیع فلسفی دارند.

وی در مورد این موضوع که در میان فلسفه قاره ای و فلسفه تحلیلی کدام حوزه برای نظریه پردازی در روابط بین الملل اهمیت دارد، تصریح کرد: هر دو حوزه برای نظریه پردازی مهم هستند. چالشهای دنیای واقعی مستلزم پرداختن به هر دو حوزه و هر دو بصیرت است.

● مطالعه فلسفه بینش نظریه پرداز را عمق می بخشد

پروفسو ویلیام کیلور استاد روابط بین الملل و تاریخ در دانشگاه بوستون در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا نظریه روابط بین الملل در قرن بیستم تأثیر مستقیمی از حوزه فلسفه داشته یا نه، گفت: روابط بین الملل تأثیر زیادی از فلسفه داشته است.

مناظره های روابط بین الملل و تحولات در حوزه نظریه پردازی این حوزه متاثر از مناظرات و تغییر و تحولات فلسفی بوده است. بر این اساس تأثیرگیری حوزه روابط بین الملل از فلسفه امری غیرقابل انکار است.

وی در پاسخ به این سؤال که آیا نظریه پرداز روابط بین الملل نیازی به پشتوانه قوی فلسفی دارد یا نه، گفت: نظریه پرداز روابط بین الملل حتما و تأکید می کنم حتما باید مطالعه فلسفی داشته باشد. به عبارت دیگر مطالعه فلسفه به عمیق شدن بصیرت نظریه پرداز کمک می کند و این مطالعه برای او ضرورت دارد.

وی در مورد این موضوع که در میان فلسفه قاره ای و فلسفه تحلیلی کدام حوزه برای نظریه پردازی در روابط بین الملل اهمیت دارد، تصریح کرد: درباره تاثیرگذاری و اهمیت فلسفه تحلیلی بر روابط بین الملل و ارتباط این دو حوزه باید گفت که هیچ ارتباطی بین فلسفه تحلیلی و علم روابط بین الملل وجود ندارد. فلسفه قاره ای و علم روابط بین الملل با یکدیگر ارتباط داشته و روابط بین الملل تأثیرات زیادی از فلسفه قاره ای داشته است.

● حوزه مستقل نظریه پردازی در علوم اجتماعی وجود ندارد

پروفسور آلبرت ویل استاد دانشگاه اسکس و دانشگاه لندن در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد اینکه آیا نظریه روابط بین الملل در قرن بیستم تأثیر مستقیمی از حوزه فلسفه داشته یا نه، گفت: باید توجه داشت که میان نظریه های روابط بین الملل و مباحث و دیدگاه های فلسفی ارتباط وجود دارد.

این ارتباط فقط محدود و منحصر به حوزه نظریه پردازی روابط بین الملل نمی شود و سایر نظریه های علوم اجتماعی با دیدگاه ها و حوزه های فلسفی ارتباط دارند.

● حوزه های علوم اجتماعی را نمی توان مستقل در نظر گرفت

وی تصریح کرد: نکته مورد توجه این است که علوم اجتماعی و نظریه های آن با یکدیگر ارتباط دارند و تعیین مرز میان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری میان نظریه های آنها کار دشواری است.

ارتباط میان حوزه های نظریه پردازی در علوم اجتماعی یکسان نیست و این ارتباط به ویژگی ها و مشخصات هر حوزه بر می گردد.

مؤلف کتاب "برابری و سیاست اجتماعی" خاطر نشان کرد: ارتباط میان حوزه های نظریه پردازی در علوم اجتماعی را نمی توان تقلیل و تحویل به یک حوزه خاص کرد. به عبارت دیگر نمی توان حوزه ای را در علوم اجتماعی برشمرد که مستقل باشد و آنرا آبشخور تاثیریذیری حوزه های دیگر دانست.

● فلسفه قاره ای و تحلیلی می تواند ابزار تحلیل نظریه پرداز باشد

وی در مورد این موضوع که در میان فلسفه قاره ای و فلسفه تحلیلی کدام حوزه برای نظریه پردازی در روابط بین الملل اهمیت دارد، تصریح کرد: باید در نظر داشت که نمی توان تاثیرگذاری فلسفه را بر نظریه پردازی مجزا کرد و گفت که هر حوزه فلسفی چه تاثیری بر نظریه پردازی دارد.

به عبارت دیگر فلسفه به طور عام و مطالعه آن برای نظریه پردازی مهم هستند. در مورد این سوال، هم حوزه فلسفه تحلیلی و هم حوزه فلسفه قاره ای به مثابه ابزار سودمند و مفیدی برای تحلیل هستند.

● نظریه پردازی روابط بین الملل بیش از فلسفه نیازمند دانش سیاسی است

دکتر استفان سایدمن استاد علوم سیاسی دانشگاه مک گیل کانادا درباره اینکه آیا نظریه پرداز روابط بین الملل نیازی به زمینه فلسفی دارد یا نه، به خبرنگار مهر گفت: به نظر می رسد عرصه نظریه پردازی در روابط بین الملل حوزه مجزا از فلسفه است.

البته داشتن معلومات فلسفی انکار نمی شود ولی اینکه نظریه پرداز روابط بین الملل از دانش گسترده ای در حوزه فلسفه برخوردار باشد ضرورتی ندارد.

نظریه پرداز روابط بین الملل در عرصه نظریه پردازی بیش از آنکه نیازمند دانش گسترده در حوزه فلسفه باشد، نیازمند دانش وسیع در نظریه سیاسی است.

● تحول در نظریه پردازی متأثر از عوامل محیطی بوده است

استاد دانشگاه مک گیل در پاسخ به این سؤال که آیا نظریه روابط بین الملل در قرن بیستم متأثر از تغییر و تحولات فلسفی بوده یا نه، گفت: آنچه باعث تغییر و تحول در رهیافتهای نظری در حوزه روابط بین الملل بوده تغییر و تحول در حوزه فلسفه نیست. تغییرات نظری این حوزه ناشی از زمینه و متأثر از عوامل عینی بوده است.

به عنوان مثال در قرن بیستم شاهد جنگ جهانی دوم بودیم که تأثیرات بسیاری را در عرصه نظریه پردازی ایجاد کرد. در این قرن جنگ سرد و تنش زدایی و جنگ سرد مجدد را شاهد هستیم که حوزه نظریه پردازی را تحت تاثیر خود داشته است.