حمید نعمت الله روزهای نسبتا شلوغی را در تلویزیون سپری می كند. كارگردان جوانی كه با فیلم بوتیك نامی برای خود دست و پا كرد و سپس با فیلم بی پولی جایگاه تثبیت شده ای در میان فیلمسازان مطرح ایران به دست آورد. او این روزها در حالی كه ساخت یك تله فیلم را به پایان رسانده، در حال ساخت سریالی به نام وضعیت سفید است.

وضعیت سفید سریالی است كه داستانی از دهه ۶۰ هجری شمسی و سال هایی را كه جنگ به كابوس شهرنشینان نیز بدل شده بود، روایت می كند. سال هایی كه تهران و برخی دیگر از شهرهای بزرگ كشور توسط هواپیماهای عراقی بمباران و با موشك های دوربرد هدف قرار داده می شدند.

واقعیتش این است كه با توجه به گذشت نزدیك به ۲۰ سال از جنگ تحمیلی، این بخش از جنگ لااقل در حیطه آثار نمایشی با عدم توجه روبه رو بوده است و حالا جای بسی خوشحالی است كه یكی از پرانرژی ترین كارگردان های این روزهای سینما و تلویزیون ایران آن را می سازد اما در این بین نكته جالبی كه وجود دارد همكاری یك فیلمنامه نویس هم نسل و در واقع دوست قدیمی نعمت الله با او است.

او كه در كارنامه اش سابقه بازی در فیلم های دست شیطان (حسین زندباف)، سفیر (فریبرز صالح) و دانه های گندم (حسین رفیعی) را دارد در فیلم «بوتیك» دستیار كارگردان حمید نعمت الله بود. او همچنین فیلمنامه «بی پولی»، فیلمی كه در جشنواره بیست و هفتم فجر مورد تحسین منتقدان و تماشاگران قرار گرفت را پیش از «وضعیت سفید» و تله فیلم فریدون مهربان است برای نعمت الله نوشته است.

وضعیت قرمز

«توجه! توجه! صدایی كه هم اكنون می شنوید آژیر قرمز یا وضعیت خطر است به پناهگاه رفته و آرامش خود را حفظ کنید.» باور كنید حتی نگارش این كلمات حس ترس و وحشت غریبی را در دل به وجود می آورد. از اوایل دهه۶۰ این صدا به معنی ترس از مرگی ناجوانمردانه و فرار به محلی امن بود. چراغ ها همه خاموش البته شهر در تاریكی مطلق فرو می رفت. مردم بنده خدا گاهی آنقدر وحشت داشتند كه اگر كسی در آن لحظات وحشتناك از ترس سیگاری روشن می كرد فرد را وادار به خاموش كردن آن می كردند كه مبادا توسط دشمن دیده شود.

با تمام این اوصاف وضعیت سفید با وجود نزدیكی اش از بعد تاریخی می تواند احساسات نوستالژیكی كه شاید به فراموشی سپرده شده بودند را دوباره زنده كند. هادی مقدم دوست، نویسنده این كار در ارتباط با فیلمنامه و كلیت اثر می گوید: «اینكه چرا چنین فیلمنامه ای به نگارش درآمد این بود كه فكر می كردیم جنگ روی شهرهایی كه كیلومترها از خط مقدم فاصله داشتند نیز تاثیرگذاشته و لازم است كه این بخش نیز در قالب یك اثر نمایشی نشان داده شود.» مقدم دوست كه در سال های موشك باران و بمباران یك نوجوان ۱۶، ۱۵ساله بوده در ادامه می گوید: «این درست است كه عده ای در خط مقدم جبهه در حال جنگیدن بودند اما آن زمان عده ای هم به اصطلاح در پشت جبهه مشغول كار بودند.

آنها نیز در چند مقطع كه بمباران و موشك باران وجود داشت به طور مستقیم با جنگ درگیر شدند. اگر یادتان باشد شهرهایی مثل تهران، اصفهان و چند شهر بزرگ دیگر مدت ها با این مشكلات دست و پنجه نرم می كردند.»

نویسنده بی پولی و سریال وضعیت سفید همچنین می گوید: «البته وضعیت سفید اولین كار نمایشی نیست كه به این اتفاق و آن زمان خاص می پردازد چون پیش از این فیلمی به نام «وصل نیكان» ساخته شده بود كه به موضوع موشك باران در تهران می پرداخت اما واقعیت این است كه كمتر به این موضوع كه موضوع مهمی هم به نظر می رسد پرداخته شده بود.»

او در رابطه با اینكه چه چیزی باعث پیدا شدن ایده این فیلمنامه و سریال بوده است می گوید: «نكته ای كه برای نوشتن یك سریال مناسب به نظر می رسید دور هم جمع شدن مردم در پناهگاه ها بود كه می توانست از نظر درام و البته هم از لحاظ تاریخی خیلی جذاب باشد. به نظرم این موقعیتی بود كه به آن پرداخته نشده بود. موضوعی كه وقتی با هركسی كه آن زمان را به یاد دارد درباره اش حرف می زنیم، جذاب و پر از خاطره است.»

● وضعیت زرد

«صدایی که هم اکنون می شنوید، اعلام خطر یا وضعیت زرد است. معنی و مفهوم آن این است که احتمال حمله هوایی وجود دارد بنابراین ضمن حفظ آرامش خود، آمادگی لازم را جهت استفاده از پناهگاه داشته باشید.»

البته كمتر كسی است این اطلاعیه را به خاطر داشته باشد. وضعیت بیشتر یا قرمز بود یا سفید اما گاهی هم انسان در بلاتكلیفی های كشنده ای همچون وضعیت هایی مثل شنیدن آژیر زرد گیر می افتد. با این حال این صدا و آژیر نیز بخشی دیگر از خاطره های ترسناك ماست. حمید نعمت الله از آن دسته كارگردانانی است كه خودش هم دستی برقلم داشته و در امور فیلمنامه نویسی تبحر دارد. مقدم دوست با تایید این خبر می گوید: «فیلمنامه وضعیت سفید را با هم و به طور مشترك شروع كردیم البته ایده اولیه مال حمید(نعمت الله) بود. او قصد داشت كاری بسازد كه در زمان موشكباران تهران اتفاق بیفتد. شاید به همین دلیل است كه شخصیت اصلی این فیلمنامه یك خانواده است كه با وجود اختلافاتی كه درون آن وجود دارد، برای فرار از موشك دور هم جمع شده و دورانی را با هم می گذرانند.»

نویسنده سریال وضعیت سفید در ادامه می گوید: «برای نوشتن این فیلمنامه تحقیقات زیاد و مستمری را انجام دادیم.بخش زیادی از این تحقیقات مربوط به خاطرات شفاهی خودمان، نزدیكان و كسانی بود كه می دانستیم اطلاعاتی دارند و از آنها پرس و جو كردیم.» او در این باره كه این سریال در چه ژانر و گونه ای ساخته می شود، می گوید: «می توان گفت تركیبی از چند ژانر و گونه است مثل خانوادگی، اجتماعی، جنگی و...» قدم دوست در رابطه با طراحی شخصیت ها و انتخاب بازیگران می گوید: «ابتدا شخصیت ها را طراحی كردیم، سپس بازیگرها را براساس شخصیت ها انتخاب كردیم و به نظرم بازیگرانی كه انتخاب شدند حتی الامكان به شخصیت های فیلمنامه نزدیك بودند.

به طور طبیعی آن درصدی هم كه فاصله داشتند، بازیگرانی بودند كه توانستند خودشان را با نقش هماهنگ كنند.» مقدم دوست این روزها مانند دیگر عوامل تولید پروژه وضعیت سفید در كنار مجموعه است. او در این ارتباط می گوید: «بله، همچنان با پروژه هستم البته بخش زیادی از فیلمنامه را با نعمت الله نوشته ایم اما فیلمنامه را باز گذاشته ایم و براساس اتفاقاتی كه در صحنه می افتد، تكمیل ترش می كنیم.

تحقیقات نیز كماكان وجود دارد.» نگارش فیلمنامه وضعیت سفید سه سال پیش آغاز شده است یعنی در فاصله دو فیلم بوتیك و بی پولی. مقدم دوست و نعمت الله نزدیك به یك سال روی این فیلمنامه كار می كنند، سپس بی پولی را نوشته و می سازند و بعد از آن دوباره آن را به دست می گیرند.

وضعیت سفید

«توجه، توجه! صدایی که هم اکنون می شنوید، اعلام رفع خطر یا وضعیت سفید است. معنی و مفهوم آن، این است که حمله هوایی پایان یافته و می توانید از پناهگاه خارج شوید.» این صدا و این جملات لذتبخش ترین لحظات زندگی آن دسته شهرنشینانی را تشكیل می داد كه هر لحظه در انتظار مرگ خود و عزیزان شان بودند. روزهای تلخ موشك باران بی شك آثاری داشته و دارد كه سال های سال همراه مان خواهد بود.

در خلاصه داستان وضعیت سفید آمده است: هنگام شروع موشك باران تهران از زمستان ۱۳۶۶ اعضای خانواده ای پرجمعیت كه تقریبا همه با هم قهر هستند و اختلاف دارند برای دوری از حملات دشمن ساكن باغ مادرشان در روستایی واقع در حومه تهران می شوند، روستایی كه مدرسه اصلی آن تبدیل به محل اسكان بخشی از اهالی جنگ زده شده است. استقرار این خانواده در باغ و همجواری آنها با مردم روستا كه در اوج همدلی به سر می برند، حوادث گوناگونی را برای خانواده رقم می زند كه باعث درك آنها از مشكلات یكدیگر و ریشه های بی اهمیت اختلافات شان می شود. آنها طی این ماجراها درمی یابند كه استعداد كمك و یاری به یكدیگر را دارند و...

این مجموعه ۳۰ بازیگر اصلی دارد و بازیگرانی كه تاكنون حضورشان در این سریال قطعی شده (به ترتیب حروف الفبا): عرفان ابراهیمی (رضا)، ستاره اسكندری (سهیلا)، مونا احمدی (شیرین)، افسانه بایگان (محترم)، حسن پورشیرازی (بیژن)، افسانه چهره آزاد (سیما)، سیما خزرآبادی (شهناز)، امیرحسین رستمی (فراز)، اسماعیل سلطانیان (بهرام)، علی سلیمانی (بهزاد)، فرهاد شریفی (همایون)، مهین شهابی (احترام)، مهنوش شهباززاده (همدم)، امیر كاظمی (شهروز)، سهیلا گلستانی (منیژه)، پوراندخت مهیمن (افتخار)، آشا مهرابی (مهناز)، اصغر نقی زاده (عباس)، یونس كفاشیان (امیر).عوامل دیگر نیزعبارتند از:

نویسندگان فیلمنامه: هادی مقدم دوست، حمید نعمت الله، كارگردان: حمید نعمت الله، مدیر تصویربرداری: مرتضی غفوری، صدابردار: فرشید احمدی، طراح صحنه و لباس: محمدرضا شجاعی، طراح گریم: اعظم بیات، مدیرتولید: سیدابوالقاسم حسینی، دستیار اول كارگردان و برنامه ریز: رضا بختیاری، مدیر تداركات: محسن مقاره عابد، تهیه كننده: محمدرضا شفیعی، محصول موسسه فرهنگی هنری وصف صبا.

محمدرضا شفیعی مجموعه «وضعیت سفید» را برای گروه فیلم و سریال شبكه سوم سیما تهیه و تولید می كند.