در سال های اخیر با پیشرفت فناوری دیجیتال در ابعاد مختلف و همچنین افزایش پهنای باند شبكه های كامپیوتری رویای استفاده از منابع دیجیتالی در محیط شبكه های رایانه ای به واقعیت تبدیل شد و صنعت صدا و تصویر به عنوان یكی از صنایع دانش محور با تحولات شگرفی مواجه شده است به گونه ای كه این روزها بندرت می توان در این صنعت سازمانی را یافت كه از روش های قدیمی آنالوگ یا دیجیتال غیرشبكه ای استفاده كند. با توجه به اهمیت این موضوع در صنعت صدا و تصویر در این باره با مهندس رضا بهرامی بیدون، دانش آموخته مهندسی برق از دانشگاه صنعتی شریف و مجری طرح تولید سامانه های جامع مدیریت منابع دیجیتال گفتگو كرده ایم كه شرح آن را می خوانید.

سطح پیشرفت علوم مرتبط با صدا و تصویر و تاثیر آن بر محصولات چندرسانه ای در كشور را چگونه ارزیابی می كنید؟

خوشبختانه در سال های اخیر افزایش پهنای باند شبكه های كامپیوتری، استفاده از منابع دیجیتال را در محیط شبكه های كامپیوتری امكان پذیر ساخته است و به این ترتیب روش های جدید مبتنی بر فناوری دیجیتال جایگزین روش های قدیمی آنالوگ شده است. با استفاده از روش های جدید كه به كار در محیط بدون نوار یا Tapeless معروف است منابع روی یك حافظه ذخیره شده و كاربران از طریق زیرساخت های شبكه های رایانه ای به آن دسترسی داشته و قادر به انجام عملیات مختلف خواهند بود. به این ترتیب نه تنها در هزینه های جاری به میزان قابل توجهی صرفه جویی خواهد شد بلكه میزان عملكرد، دقت و سرعت انجام كار نیز در مقایسه با روش های قبلی بمراتب افزایش خواهد یافت. پس از نصب و راه اندازی نخستین شبكه های Tapeless یا همان بدون نوار در كشور در سال ۸۱ تحقیقات گسترده ای به منظور طراحی و ساخت سامانه های جامع مدیریت منابع دیجیتال انجام شد و به این ترتیب مراحل ابتدایی طراحی این سامانه كه شامل تجهیزات و زیرساخت های نرم افزاری و سخت افزاری بود به پایان رسید. در مرحله بعد تولید نرم افزارهای لازم آغاز شد و با همكاری مدیران ارشد سازمان صدا و سیما سامانه مذكور و تمامی تجهیزات نرم افزاری و سخت افزاری آن آماده بهره برداری شد تا این كه در حال حاضر بسیاری از شبكه های سازمان صدا و سیما و همچنین چندین شبكه تلویزیونی در خارج از كشور از این سامانه استفاده می كنند.

این سامانه در چه زمینه هایی می تواند كاربرد داشته باشد؟

سامانه جامع مدیریت منابع دیجیتالی كه براساس فناوری های دیجیتالی طراحی شده است با تحولات قابل توجهی در صنعت صدا و تصویر همراه بوده است. این سامانه می تواند علاوه بر انجام برنامه های مختلف در این حوزه مدیریت تمامی عملیاتی كه در محیط های مختلف كاربری شبكه های تلویزیونی انجام می شود را نیز برعهده گیرد. به این ترتیب همه مراحل از تولید و ضبط تا پخش و آرشیو برنامه های تلویزیونی به صورت مجزا در یك واحد یا به صورت یكپارچه در كل شبكه از طریق این سامانه انجام خواهد شد. در حال حاضر پخش شبكه های اول تا چهارم سیما و همچنین شبكه های تهران، جام جم، آموزش و شبكه قرآن به این سامانه مجهز شده اند كه این سامانه شامل زیرساخت های نرم افزاری و تجهیزات سخت افزاری ضبط و پخش برنامه های تلویزیونی است. براساس بررسی های انجام شده كیفیت پخش و ضبط و مدیریت برنامه های تلویزیونی از طریق این سامانه در مقایسه با روش های قبلی به میزان قابل توجهی بهبود پیدا كرده است.

آیا پیش از این نیز نمونه های مشابه این سامانه در داخل كشور تولید شده است؟

سامانه جامع مدیریت منابع دیجیتال صدا و تصویر نخستین و در حال حاضر تنها سامانه تولید شده در این زمینه در سطح كشور است و تاكنون سامانه مشابهی در این زمینه در داخل كشور طراحی نشده است.

ویژگی های منحصر به فرد این سامانه در مقایسه با نمونه های مشابه خارجی در چیست؟

این سامانه برای اتوماسیون عملیات مختلف در صنعت صدا و تصویر مورد استفاده قرار می گیرد. در سامانه های مشابه خارجی كه در سطح دنیا مورد استفاده قرار می گیرند تنها یك روش اجرای كار توسط فردی كه این سیستم را طراحی كرده است در نظر گرفته خواهد شد و كاربر ملزم به اجرای برنامه براساس روش تعیین شده است و تغییر چرخه های كاری در مدیریت منابع امكانپذیر نخواهد بود، اما ویژگی منحصر به فرد این سامانه در این است كه قابلیت انعطاف پذیری نامحدودی براساس تغییر مورد نیاز كاربر دارد و هر كاربر می تواند براساس خواسته خود فرآیند اتوماسیون منابع را تغییر دهد. به این ترتیب هر كاربر در این سامانه چرخه هایی را تعریف می كند كه پس از آن عملیات مورد نظر در محیط اتوماسیون انجام خواهد شد.

پیش از تولید این سامانه در داخل كشور نیاز كشور در این زمینه از سایر كشورها تامین می شد كه خوشبختانه در حال حاضر نه تنها می توانیم نیازهای داخلی را در زمینه این فناوری تامین كنیم بلكه می توانیم آن را به دیگر كشورهای منطقه صادر كنیم.

میزان تولید این سامانه در داخل كشور و انطباق آن با نیازهای داخلی را چگونه ارزیابی می كنید؟

در حال حاضر ظرفیت تولید این سامانه و سخت افزارهای مربوط به آن بیش از نیازهای داخلی است و با توجه به این موضوع از سال گذشته با هدف دستیابی به بازارهای خارجی تحقیقات گسترده ای در این زمینه انجام شده است كه به موجب آن صادرات و نصب و راه اندازی این سامانه در دو كشور امارات متحده عربی و لبنان با موفقیت به پایان رسیده است كه ارزش دلاری آن حدود ۹۰۰ هزار دلار بوده است.

براساس بررسی های انجام شده پیش بینی می شود در سال جاری میزان تقاضا برای نصب و راه اندازی این سامانه در كشورهای منطقه افزایش یابد كه می تواند گام مهمی برای صادر شدن فناوری به دیگر كشورها و همچنین گسترش و توسعه صادرات غیرنفتی كشور باشد.

برای توسعه كیفی و كمی این محصول چه برنامه هایی را در نظر گرفته اید؟

با توجه به تغییرات سریع فناوری در این حوزه، این سامانه به گونه ای طراحی شده است كه با صرف كمترین زمان و هزینه قابلیت ارتقا و تغییر را داشته باشد. در حال حاضر حوزه صدا و تصویر در داخل كشور عموما براساس فایل های صوتی و تصویری با فرمت SD یا Standard Defintion مدیریت و تعریف می شود و این در حالی است كه براساس آخرین تحولات انجام شده در این زمینه در بسیاری از كشورها فرمت HD یا High Definition جایگزین فرمت قبلی یا SD شده است، اما سامانه مدیریت جامع منابع دیجیتالی این قابلیت را دارد كه بتواند از هر دو فرمت SD و HD پشتیبانی كند. بنابراین در صورت تغییر منابع دیجیتالی به فرمت HD نیازی به تغییر زیرساخت های مدیریتی نخواهد بود و به این ترتیب این سامانه همچنان در حوزه صنعت صدا و تصویر قابل استفاده خواهد بود. اما فناوری جدیدی كه تقریبا از حدود ۸ سال پیش نمونه های آزمایشی محصولات آن در سطح دنیا عرضه شده و امروزه به میزان شگفت انگیزی بازارهای جهانی را به تسخیر درآورده است فناوری ضبط و پخش تصاویر سه بعدی یا به اصطلاح ۳D است كه می توان آن را بعد جدیدی در دنیای صدا و تصویر به شمار آورد. در حال حاضر تحقیقات وسیعی در این زمینه به منظور بررسی امكانات مورد نیاز برای طراحی و ساخت تجهیزات لازم برای دستیابی به این فناوری انجام شده و پیش بینی می شود تا پایان سال جاری بتوان به فناوری مورد نیاز برای امكان استفاده از سیستم مدیریت منابع دیجیتالی سه بعدی در كشور دست یافت كه می تواند تحولات قابل توجه و چشمگیری در حوزه صنعت صدا و سیما در كشور به همراه داشته باشد.

فرانك فراهانی