طرح هدفمندسازی یارانه ها، فارغ از اینکه آیا طرح مناسب یا نامناسبی است و این که چه تبعاتی خواهد داشت، از این منظر که بهانه ای برای واقعی کردن قیمت های نسبی در اقتصاد است، قابل دفاع می نماید؛ اما مفاد اجرایی این گونه طرح های بزرگ و ملی تا بدان حد اهمیت دارد که حتی می تواند اصل طرح را نیز زیر سوال برد. در این متن به این پرداخته خواهد شد که دولت نباید دهک درآمدی را مبنای پرداخت یارانه تبعیضی قرار دهد؛ بنابراین در این مقاله اجرای این طرح را مفروض گرفته و در چگونگی اجرای آن به بحث می نشینیم.

در طرح مذکور، تا به حال قرار است که ۵۰ الی ۶۰ درصد از عواید ناشی از افزایش قیمت کالاهای یارانه ای در میان ۵ دهک از مردم تقسیم شود؛ در حالی که نه تنها فلسفه اقتصادی این تبعیض پرداختی و همچنین توجیه شرعی پرداخت یارانه مشخص نیست، بلکه نحوه اجرایی شناخت این ۵ دهک نیز در هیچ کجای طرح تصریح نشده است؛ اما مشکل عدم مشخص بودن افراد مشمول، تنها یک مشکل اجرایی نیست که به سادگی بتوان از آن گذشت.

برای روشن شدن اهمیت این امر باید به این سوالات توجه کرد: اولا اگر قرار است گروه های کم درآمد تحت کمک دولتی(یارانه مستقیم) قرار بگیرند، چرا این کمک ها از طریق دستگاه های حمایتی و از منبع مالیات ها صورت نمی گیرد که هم با منطق اقتصادی منطبق است و هم مبانی شرعی و دینی دارد؟

به نظر می رسد پاسخ این سوال این خواهد بود که سیستم مالیاتی ما ضعیف است، در پاسخ باید گفت که اگر سیستم مالیاتی ضعیفی داریم، باید این سیستم را اصلاح کنیم؛ اما تا این سخن به میان افکنده شود، گفته خواهد شد اصلاح سیستم مالیاتی تابع اصلاح سیستم شناسایی دهک ها و میزان درآمد افراد است که در ایران وجود ندارد و به وجود آمدن و پا گرفتن چنین سیستمی هم سال های سال زمان می برد و کشور تا آن زمان توان پرداخت هزینه های ناشی از ناکارآمدی این سیستم پرداخت یارانه را ندارد. باز به مکان اولمان بازگشتیم! اگر امکان شناسایی این دهک ها و میزان درآمد افراد وجود ندارد، چگونه می خواهیم یارانه ها را به ۵ دهک پایین درآمدی تخصیص دهیم؟ اگر هم این امکان را داریم و این دهک ها را می شناسیم که باید سیستم مالیاتی را اصلاح کنیم و از طریق باز توزیع درآمدی اقدام به حمایت از این گروه ها كنیم.

همان طور که از مراحل طی شده در بالا برمی آید، سیاست گذاران در اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها (با توجه به پرداخت نابرابر به برخی دهک ها) دچار تناقض بزرگی هستند که می تواند حتی مزایای اجرای چنین طرحی را که واقعی شدن قیمت های نسبی است نیز زیر سوال ببرد. بنابراین با آگاهی از این تناقض، باید پرسید چرا دولت بر پرداخت یارانه نقدی تنها به ۵دهک اصرار می ورزد؟

با آنچه گفته شد، برای زیر سوال نرفتن اهداف اجرای طرح از نظر علمی و شرعی، با توجه به اینکه پرداخت پول را مفروض داریم، تنها دو راه پیش روی دولت است:

اول) رفتن به سمت پرداخت پول به همه مردم به صورت برابر ( که می توان آن را همان پول نفت که از یارانه های پنهان و آشکار بودجه ای آزاد شده است، دانست)؛

دوم) پرداخت پول تنها به کسانی که تحت نظر نهادهای حمایتی (بهزیستی و کمیته امداد) بوده و شناسایی آنها از قبل صورت پذیرفته و تعداد، آدرس، شرایط درآمدی و معیشتی آنها کاملا برای دولت مشخص است.

محمدصادق الحسینی