سرانجام نام سیدمحمد خاتمی به عنوان دریافت کننده نخستین جایزه «گفت وگوی جهانی» در سال ۲۰۰۹ اعلام شد تا افتخاری دیگر به تالار افتخارات رئیس جمهور اصلاح طلب پیشین ایران و ایرانیان دوستدار واضع نظریه گفت وگوی تمدن ها اضافه شود. البته نام یک چهره شهیر ایرانی دیگر نیز در کنار نام پرآوازه خاتمی برای دریافت این جایزه دیده می شود؛ داریوش شایگان فیلسوف ایرانی که وی نیز از جمله باسابقه ترین حامیان و نظریه پردازان گفت وگوی میان فرهنگ ها، تمدن ها و مذاهب به شمار می رود. جایزه «گفت وگوی جهانی» در سال ۲۰۰۹ تاسیس شده و اولین دوره از کنفرانس ها و جوایز خود را در ژانویه ۲۰۱۰ برگزار می کند.

از برندگان جایزه (شایگان و خاتمی) نیز برای شرکت در مراسمی که ژانویه در دانشگاه آرهوس کپنهاگ برپا می شود، دعوت به عمل آمده است تا فرزند فاضل ایران به عنوان نماد اسلام سازگار با دموکراسی، صلح و گفت وگو در مراسمی دیگر، تحسین ساکنان جامعه جهانی در جای جای کره زمین را برانگیزد.هر چند خاتمی به عنوان شخصیتی بین المللی در چهار سال گذشته و در شرایطی که کشورهای غربی از مراودات معمول دیپلماتیک با دولت نهم حتی در سطح مدیران میانی وزارت خارجه نیز امتناع ورزیدند همواره از چهره های مورد احترام جهانی بود و شخصیت های طراز اول بین المللی را به ایران می کشاند اما افتخار دریافت یک جایزه جهانی دیگر از نظر ناظران سیاسی در این مقطع بسیار بااهمیت تلقی می شود.

این در حالی است که یکی از انتقادات به عملکرد مقامات دولت در چهار سال اخیر، عدم حرکت در چارچوب اصول راهبردی و برخی توهین ها به مسوولان ارشد ایرانی در مجامع بین المللی است که در دوران اصلاحات در اوج قرار داشته و احترام ویژه به خاتمی در هر سفر و سطح بالای مناسبات دیپلماتیک با کشورهای اثرگذار جهان موجب افتخار ایران و نظام در سطح جهان شد. البته در دوران اصلاحات و پس از آن محافل تندرو هیچ گاه این جایگاه غبطه برانگیز خاتمی در جهان را برنتافته و این درک در آنها ایجاد نشد که خاتمی برای ایران از یک سو در مقابل خشونت قد علم کرده و از سوی دیگر به نفی ایده ائتلاف جهانی برای جنگ ساموئل هانتینگتون نظریه پرداز امریکایی برخاسته است. این تلاش ها تا به آنجا پیش رفت که وی به نمایندگی از ایران پیشنهاد نامگذاری سال ۲۰۰۱ به عنوان سال گفت وگوی تمدن ها را در مجمع عمومی سازمان ملل طرح کرد و با اکثریت مطلق آرا به تصویب جامعه جهانی رسید.

اینچنین بود که امسال سازمان گفت وگوی جهانی دانمارک، دو چهره نامدار ایرانی را که سال ها در زمینه گفت وگوی فرهنگ ها و تمدن ها فعالیت کرده اند شایسته دریافت این لقب بااهمیت جهانی دانست؛ داریوش شایگان فیلسوف و سیدمحمد خاتمی سیاستمدار. داریوش شایگان در این باره با بیان اینکه در این جایزه نامزدهایی معرفی شده بودند که دو هفته پیش از میان آنها بنده و آقای خاتمی را به عنوان برگزیده معرفی و طی نامه یی اعلام کردند، از جایگاه خاتمی در گفت وگو با سایت دیپلماسی ایرانی،تمجید کرد؛ «آقای خاتمی از زمانی که رئیس جمهور ایران شدند، در توسعه گفت وگوی تمدن ها نقش مهمی ایفا کردند؛ به ویژه بعد از نطقی که سال ۲۰۰۱ در سازمان ملل خواندند به طور مداوم پیگیر موضوع گفت وگوی تمدن ها بوده اند و موسسه یی را هم تاسیس کرده اند.» شایگان در شرایطی از رئیس جمهور اصلاح طلب پیشین ایران به عنوان فعال در زمینه گفت وگو سخن می گوید که خود در سال های پیش از انقلاب، ایده گفت وگوی فرهنگ ها و تحقیقات سامان یافته بینافرهنگی را پایه گذاشت و در شناخت فرهنگ ملل مختلف کوشا بود.

وی از مراکزی چون تلویزیون ملی ایران، دانشگاه فارابی و چند نهاد دیگر که پیش از انقلاب پیگیر ایده گفت وگوی تمدن ها بودند، نام برد. شایگان از جمله فیلسوفان ایرانی است که در فرانسه و ایران ساکن بوده و البته در نوشتن رمان نیز دستی دارد. او با فیلسوفان بزرگ ایران مانند علامه طباطبایی، حاج ابوالحسن رفیعی قزوینی، حکیم الهی قمشه یی و علامه سیدجلال الدین آشتیانی نزدیک بوده و به مباحثه پرداخته است. استاد ابراهیمی دینانی، شایگان را این گونه تشریح می کند؛ «او فیلسوف غرب و شرق است. هم هند را می شناسد، هم غرب را و هم فلسفه اسلامی می داند.» شایگان که کتاب هایی مانند افسون زدگی جدید، آسیا در برابر غرب، ادیان و مکاتب فلسفی هند (دو جلد)، بت های ذهنی و خاطره ازلی و هانری کربن و هویت چهل تکه و سرزمین سراب ها را به رشته تحریر درآورده است متولد بهمن ماه ۱۳۱۳است.

وی مدرک دیپلم خود را از یکی از دبیرستان های مشهور لندن دریافت کرده و لیسانس علوم سیاسی از دانشگاه ژنو، اولین مدرک تحصیلی دانشگاهی او به شمار می رود. او همزمان در رشته های فلسفه و حقوق و زبان شناسی تحصیل کرده و از سال ۴۶ پس از آشنایی با ایندو شکر و هانری کربن به عنوان استاد هندشناسی در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. این فیلسوف شهیر مدرک دکترا را نیز از دانشگاه سوربن پاریس در سال ۱۳۴۶ اخذ کرد. وی اهداف اصلی مطالعات فرهنگی خود را نیز این گونه تشریح می کند؛ «ما معتقد بودیم تمدن های غیرغربی نظیر چین، ژاپن، مصر و ایران یک تقدیر مشترک در برابر تحولات دنیا داشته اند.

بنابراین هدف ما این بود که با روشنفکران تماس بگیریم و تحولات بزرگ دنیا را بررسی کنیم و ببینیم چه روندی را باید در پیش بگیریم.» راوی «زیر آسمان های جهان» سپس به ایده گفت وگوی تمدن های خاتمی پرداخت و گفت؛ خاتمی بیشتر به بعد سیاسی توجه نشان داد و به همین دلیل تاثیر فعالیت هایش را باید در عرصه روابط سیاسی جست وجو کرد. من به طور مشخص نمی دانم برنامه اصلی خاتمی برای گفت وگوی تمدن ها چه بود. در پایگاه اطلاع رسانی جایزه گفت وگوی جهانی آمده است این جایزه درباره تحقیقات بینافرهنگی و همکاری و ارتباط های فرهنگی در جهان امروز است. این جایزه بر اهمیت تحقیقات میان فرهنگی در جامعه مدرن و ارزش مطالعات انجام شده تاکید دارد و به محققان، روزنامه نگاران و سازمان های مستقل در سراسر جهان که مسوولیت این گفت وگو را برعهده دارند تعلق می گیرد. این جایزه از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۷ هر دو سال یک بار برگزار خواهد شد.

حامد طبیبی