آغاز عملیات احداث جاده باعث تخریب بخشی از تالاب بین المللی پریشان شده است. تخریب تالاب بین المللی پریشان پس از آن رخ داد که اداره راه شهرستان کازرون (در استان فارس) تصمیم گرفت تا برای دسترسی دو روستای «پریشان و شهرنجان» عملیات احداث جاده ای را در حاشیه شمالی این تالاب آغاز کند.

با آغاز احداث این جاده بخشی از تالاب بین المللی پریشان در قسمت شمالی تخریب شده است و بیم آن می رود که با ادامه عملیات احداث جاده، حیات این تالاب رو به نابودی بگذارد.

با وجود این حسام حسینی، مدیرکل سازمان حفاظت محیط زیست فارس در گفت و گو با فرهنگ آشتی اطمینان داد که با پیگیری های به عمل آمده، احداث جاده متوقف شده است.او گفت: «تعدادی روستا در اطراف تالاب ارژن وجود دارد که مقامات محلی درخواست کردند تا راه دسترسی بین آنها با مسافت کمتری در کنار تالاب احداث شود ولی سازمان حفاظت محیط زیست با این موضوع مخالفت کرد».این اظهارات در حالی از سوی مدیرکل سازمان حفاظت محیط زیست فارس بیان می شود که فعالان محیط زیست همچنان از تاثیر احداث جاده بر یکی از مهم ترین تالاب های جهان اظهار نگرانی می کنند.

● احداث جاده بدون مجوز محیط زیست

مدیرکل سازمان حفاظت محیط زیست فارس تائید کرد که پیمانکاران جاده سازی با استفاده از تعطیلات پایان هفته و بدون مجوز سازمان حفاظت محیط زیست، اقدام به آغاز احداث این راه کرده اند.

او خاطرنشان کرد: «با شروع احداث این جاده، تشکل های محیط زیست کازرون سریعاً موضوع را به سازمان حفاظت محیط زیست اطلاع دادند و ما نیز از طریق اداره محیط زیست کازرون و حکم دادستانی ادامه احداث این جاده را متوقف کردیم.اما با این حال باید ضرر و زیان احداث همین مسافت ۵۰۰ تا ۶۰۰ متری نیز محاسبه شود تا ما از طریق ارائه دادخواست به دادگاه آن را از پیمانکار درخواست کنیم».

حسام حسینی افزود: «تالاب پریشان یکی از تالاب های بین المللی است و هرگونه دخل و تصرف در آن صددرصد با واکنش سازمان حفاظت محیط زیست روبه رو می شود. مگر اینکه در شورای ساماندهی مطرح شود و شورای ساماندهی سازمان محیط زیست موافقت کند که این موضوع هم به نظر من بعید به نظر می رسد».

با اینکه حسام حسینی، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست فارس می گوید که احداث راه روستایی در کنار تالاب پریشان بدون مجوز سازمان حفاظت محیط زیست صورت گرفته اما حیدر نوروزی، مدیرکل راه و ترابری فارس در گفت و گو با فرهنگ آشتی تاکید می کند که بدون هماهنگی با محیط زیست، پروژه ای اجرا نمی شود: «پروژه های راهسازی در فارس پس از مطالعات لازم و بررسی های همه جانبه و هماهنگی با سایر دستگاه ها اجرا می شود».او در پاسخ به این پرسش که سرانجام احداث راه در کنار تالاب پریشان چه شده است، گفت: «ما حتما در این مسئله باید نظر سازمان حفاظت محیط زیست را تامین کنیم».

● جاده را احداث می کنیم

در همین حال اما هومن حنیفی رئیس اداره راه کازرون تاکید کرده که جاده تحت هر شرایطی احداث می شود:

« کار ما جاده سازی است و این کار راه هم انجام می دهیم. در ضمن چه کسی گفته ما مخالف جاده سازی در دریاچه پریشان هستیم، مشکل ما حضور سازمان های زیست محیطی و سازمان محیط زیست شهرستان کازرون است که اجازه راهسازی را نمی دهند».

سخنان صریح رئیس اداره راه کازرون مبنی برای احداث جاده، سبب نگرانی فعالان محیط زیست شده است. محمدنصیری مدیرعامل NGO «طبیعت و سلامت» در این باره به فرهنگ آشتی گفت:«احداث راه در کنار تالاب پریشان از یک سو باعث می شود که خطرات جانی در برداشته باشد زیر منطقه باتلاقی است و جاده نشست می کند. از سویی دیگر هم تالاب تخریب می شود چون پای انسان ها هر جا که باز شده چیزی جز تخریب و نابودی نداشته است و باعث می شود که این منطقه از حالت طبیعی خود خارج شود».

او در واکنش به احتمال احداث این جاده تاکید کرد که مردم روستاهای منطقه از احداث جاده به قیمت تخریب تالاب ناراضی هستند.

● مرگ آوری به بهانه راهگشایی

NGO «طبیعت و سلامت»که در شهرستان کازرون فعالیت می کند با صدور بیانیه ای هشدار داده است که احداث جاده در کنار تالاب پریشان، باعث نابودی آن می شود: «جوامع محلی حاشیه تالاب پریشان به هیچ وجه موافق اقدامات شتابزده و مخربی نیستند که به بهانه حل مشکلات آنان با شتابزدگی صورت گرفته و ویرانگر محیط زندگی آنان و نسل های بعدیشان است. متاسفانه اتفاقاتی که طی هفته های اخیر توسط اکیپ راهسازی شروع شده، منجر به تخریب بخشی از مهم ترین ناحیه تالاب بین المللی پریشان در قسمت شمالی آن گردید به شدت باعث تاثر و ناراحتی حاشیه نشینان تالاب است که به اسم آنها و به بهانه راهگشایی مرگ آوری می شود چرا که قطع و دپو لاشه های بیشه و نیزار و تخلیه خاک و سنگ در بستر تالاب و مسدود نمودن چشمه هایی که در شرایط خشکسالی کنونی تنها عامل بقا تالاب و حیات وحش آن است و در حقیقت چیزی جز نواختن آهنگ تدریجی فنای جوامع محلی نیست».

این بیانیه می افزاید: «تالاب پریشان نعمتی است متعلق به عموم مردم ایران و حتی جهان که به همین دلیل پروژه های ملی و بین المللی برروی آن در حال انجام است ما هم ارزش تالاب را می دانیم و سالیان سال زندگی مسالمت آمیزی داشته و هیچ گاه نمی خواهیم مرگ تالاب را ببینیم در حالی که در شرایط خشکسالی کنونی تنها منابع تامین کننده آب تالاب چشمه های متعدد درون جوشی است که دقیقاً در همین مسیر کنونی جاده در حال ساخت (حد فاصل دماغه پریشان تا شهرنجان) قرار داشته و عملاً احداث این جاده در بستر باعث قطع این شریان های حیاتی می گردد که هیچ اقدامی حتی احداث پل های متعدد نیز نمی تواند مانع آن شود وقطعاً در صورت عدم توقف جاده سازی در بستر و لایروبی ضایعات تخلیه شده با کمال تاسف مرگ تالاب و حیات وحش آن جلو دیدگان بهت زده مان روی خواهد داد».

فعالان محیط زیست کازرون همچنین با راه اندازی وبلاگی به نام «حافظان پریشان»خواستار نجات این تالاب شده اند. آنها در عین حال قصد دارند«جشن پریشان» را به مناسبت دوم فوریه(۱۴بهمن) که روز جهانی تالاب ها نامگذاری شده،در حاشیه غربی این تالاب برگزار کنند.

● دعوا بر سر چیست؟

در حاشیه تالاب پریشان از گذشته یک راه خاکی وجود داشته و بر همین اساس اداره راه و ترابری کازرون قصد دارد که آن را احیا کند تا از طریق آن مسافت دسترسی دو روستای شهرنجان و پریشان کمتر شود.فعالان محیط زیست اما می گویند که این راه خاکی هیچ آسیبی به تالاب پریشان نمی رساند ولی برای احیا و بهسازی آن باید راهگشایی و آسفالت صورت گیرد که این اقدام به تخریب تالاب می انجامد.

فعالان محیط زیست کازرون پیشنهاد داده اند که اداره جاده ای را در مسافتی دورتر و در حاشیه کوه های اطراف تالاب احداث کند. آنها معتقدند:«ما که سالیان سال با شرایط جاده آسفالته فامور سازگار بوده و تحمل کرده ایم، حال به جای آنکه به بهانه حل مشکل ما در عرض چند روز بستر سست تالاب پرشده و جاده ای بنا شود که از پای بست ویران است؛اگر احداث جاده در کنار کوه و با برش آن و حتی تونل زمان بر باشد طالب آن هستیم».

● تالاب پریشان کجاست؟

تالاب بین المللی پریشان در ۱۶۰ کیلومتری غرب شیراز و ۱۵ کیلومتری شهر کازرون قرار دارد. دریاچه پریشان که ۴۳ کیلومتر مربع وسعت دارد، یکی از زیباترین دریاچه های آب شیرین ایران است که به نامهای «مور، پریشان، شور، کازرون، یون، موز، توز، پریشم، فزشویه، و فامور» نیز شناخته می شود.این تالاب به عنوان تالاب بین المللی ثبت گردیده و منطقه حفاظت شده محسوب می شود. دور تا دور این تالاب را کوه ها احاطه کرده اند. فاصله دریاچه نسبت به کوه از طرف شمال پنج کیلومتر و از طرف جنوب ۵۰۰ متر است.

گونه های حیات وحش دریاچه پریشان شامل «فلامینکو، اردک بلوطی، کیشیم، بوتیمار، آنقوت، اردک تاجدار، کشیم گردن سیاه، چوپا، روباه معمولی، شغال، گراز، خرگوش، پلیكان پاخاكستری، اردک مرمری، عقاب شاهی، مار چلیبر، قورباغه مردابی معمولی، اردک سر سفید، چنگر، آبچیلیك، درنا، غاز، اگرت، حواصیل، بوتیمار و گاوچرانک و...» است. دریاچه پریشان همه ساله پذیرای جمعیت زیادی از پرندگان است به شکلی که از ۵۰۲ گونه پرنده ای كه در ایران شناسایی شده بیش از ۱۰۰ گونه آن در منطقه ارژن و پریشان مشاهده شده اند.

پوشش عمده گیاهی تالاب پریشان شامل پوشش حاشیه ای و آبزی نظیر «نی، لوئی و جگن» است. تنها گیاه آبزی که به صورت گسترده در بستر تالاب ها دیده می شود Vajas marina است که اسم محلی آن «خار ماهی» و غذای اصلی ماهی زردک (گونه بومی) است. دیگر گونه های گیاهی دریاچه «پیرز، سریش، پشم لاخی و گوشاب» است.

محمدرضا نسب عبداللهی