۱ یكی از مهم ترین ویژگی های مهدی كروبی پایبندی جدی وی به قانون اساسی جمهوری اسلا می است. كروبی چه به هنگام حضور در قدرت و چه به هنگام دور بودن از سمت های حكومتی همواره بر ضرورت اجرای تمامی اصول قانون اساسی تأكید ورزیده و شجاعانه در مقابل قانون شكنان و متعدیان به حریم قانون به ویژه قانون اساسی ایستاده و بدون هیچ گونه مداهنه ای از حاكمیت قانون دفاع كرده است. ۲ كروبی معتقد است كه قانون اساسی جمهوری اسلا می از ظرفیت های بالا یی برای تأمین حقوق اقوام مختلف، پیروان ادیان و مذاهب گوناگون كشور و آحاد مردم برخوردار است و در صورت رعایت كلیت این قانون، حقوق همه مردم اعم از اقوام، ادیان، مذاهب و طیف های مختلف تأمین می شود.

۳ كروبی معتقد است كه برای رسیدن به اهداف انقلا ب اسلا می، همانطوری كه در اصل دوم قانون اساسی آمده است، باید نظام جمهوری اسلا می در راستای نیل به كرامت و ارزش والا ی انسان، به نفی هرگونه ستمگری و ستم كشی و سلطه گری و سلطه پذیری بپردازد و بكوشد كه از طریق حاكمیت قسط و عدل، زمینه همبستگی ملی را فراهم آورد.

۴ كروبی معتقد است كه برای نیل به آرمان های مذكور، دولت جمهوری اسلا می ایران بر اساس اصل سوم قانون اساسی موظف است كه برای رفع تبعیض های ناروا و ایجاد امكانات عادلا نه در تمام زمینه های مادی و معنوی برای همگان و تأمین حقوق همه جانبه افراد از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلا نه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون همه امكانات خود را بسیج كند و به منظور تأمین منافع ملی و توسعه همه جانبه كشور، با برقراری مناسبات عادلا نه، توسعه و تحكیم برادری اسلا می و تعاون عمومی بین همه مردم را وجهه همت خویش قرار دهد.

۵ كروبی معتقد است كه برای برقراری عدالت، دولت جمهوری اسلا می موظف است كه زمینه تحقق اصل ۱۲ قانون اساسی را فراهم آورد. در این اصل آمده است: <دین رسمی ایران، اسلا م و مذهب جعفری اثنی عشری است و این اصل الی الا بد غیرقابل تغییر است و مذاهب دیگر اسلا می اعم از حنفی، شافعی، مالكی، حنبلی و زیدی دارای احترام كامل هستند و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی، طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه (ازدواج، طلا ق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به آن در دادگاه ها رسمیت دارند و در هر منطقه ای كه پیروان هر یك از این مذاهب اكثریت داشته باشند، مقررات محلی در حدود اختیارات شوراها بر طبق آن مذهب خواهد بود، با حفظ حقوق پیروان سایر مذاهب.> بر این اساس كروبی معتقد است كه دولت جمهوری اسلا می موظف است با هر آنچه كه به تضعیف وحدت بین مذاهب مختلف اسلا می منجر می شود، مقابله كند و مانع تضییع حقوق پیروان مذاهب مختلف شود.

۶ كروبی معتقد است كه حقوق اقلیت های دینی باید تأمین شود و همانطوری كه در اصل ۱۳ قانون اساسی آمده است: <ایرانیان زرتشتی، كلیمی و مسیحی تنها اقلیت های دینی شناخته می شوند كه در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی بر طبق آیین خود عمل می كنند.> كروبی همچنین معتقد است كه بر اساس اصل ۱۴ قانون اساسی و به حكم آیه شریفه <لَایَنهَاكم اللَّه عَن الَّذینَ لَم یقَاتلوكم فی الدّین وَ لَم یخرجوكم من دیَاركم أَن تَبَرّوهم وَ تقسطوا الَیهم انَّ اللَّهَ یحبّ المقسطینَ؛ خدا شما را از كسانی كه در [كار] دین با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نكرده اند بازنمی دارد كه با آنان نیكی كنید و با ایشان عدالت ورزید؛ زیرا خدا دادگران را دوست می دارد>، دولت جمهوری اسلا می ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیرمسلمان با اخلا ق حسنه و قسط و عدل اسلا می عمل نمایند و حقوق انسانی آنان را رعایت كنند.

۷ كروبی معتقد است كه بر اساس اصل ۱۵ قانون اساسی <زبان و خط رسمی و مشترك مردم ایران فارسی است. اسناد و مكاتبات و متون رسمی و كتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در كنار زبان فارسی آزاد است.> بر این اساس دولت جمهوری اسلا می موظف است كه موانع استفاده از زبان های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس را مرتفع سازد.

۸ كروبی وجود اقوام مختلف را در ایران، فرصت می داند، نه تهدید و معتقد است كه بر اساس اصل ۱۹ قانون اساسی، <مردم ایران از هر قوم و قبیله كه باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.> و بر این اساس دولت جمهوری اسلا می باید برای تأمین مساوات مطرح در این اصل برنامه عملی داشته باشد و با هر تفكر و رفتاری كه به این اصل بی اعتقاد یا بی تفاوت است، مقابله كند.

۹ كروبی معتقد است كه بر اساس اصل ۴۸ قانون اساسی، <در بهره برداری از منابع طبیعی و استفاده از درآمدهای ملی در سطح استان ها و توزیع فعالیت های اقتصادی میان استان ها و مناطق مختلف كشور، باید تبعیض در كار نباشد، به طوری كه هر منطقه فراخور نیازها و استعداد رشد خود، سرمایه و امكانات لا زم در دسترس داشته باشد.>

۱۰ كروبی نه تنها در مقام نظر از این اصول دفاع كرده و با هرگونه تفكری كه در تقابل با این اصول بوده، به مقابله علمی و فكری و قلمی پرداخته، بلكه در مسوولیت های مختلفی كه از اوان پیروزی انقلا ب اسلا می بر عهده داشته، در مقام عمل نیز مقید به اجرای این اصول بوده است. رمز محبوبیت آقای كروبی در میان اقوام مختلف و پیروان ادیان و مذاهب گوناگون و... كشور نیز در همین نكته نهفته است كه كروبی را بیش از آنكه مرد شعار در این زمینه ها بدانند، مرد عمل یافته اند. البته دامنه حمایت آقای كروبی از حقوق آحاد مردم بسیار وسیع تر از آنچه كه مذكور افتاد، بوده است. ملت ایران هرگز حمایت های بی شائبه و قاطع كروبی را از حقوق اندیشمندان، فعالا ن سیاسی و دانشجویان تحت فشار و رد صلا حیت شدگان در انتخابات های مختلف با هر گرایش فكری و... فراموش نمی كند. دفاع قاطع كروبی از لقمانیان، دراویش گنابادی و مخالفت قاطع وی از برخورد با آقاجری و دفاع از حقوق شهروندی دكتر سروش و شیرین عبادی و... بر تارك پروند ه دولتمردان ایران می درخشد و تاكنون از جانب هیچ یك از مسوولا ن هم تراز وی سابقه نداشته است. از این رو در این دوران حساس، حضور وی در مسند ریاست دولت می تواند زمینه ساز عمل به قانون اساسی و تأمین حقوق اقوام، ادیان، مذاهب و آحاد مردم در بسیاری از زمینه ها باشد و موجبات ترمیم شكاف های ایجادشده بین دولت و ملت را فراهم آورد.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زنجان

رحمت اله بیگدلی