بحث خشكسالی امسال آنقدر داغ شد كه با وجود نویدهای وزیر نیرو مبنی بر پرآب بودن سدهای كشور در سال جدید، كمبود آب و برق از آغاز اردیبهشت ماه اثرات خود را نشان می دهد. در حالی كه معاون وزیر در آبان ماه و بهمن ماه خبرهایی از كم شدن ریزش های جوی و آب ذخیره سدهای برق آبی می داد، وزیر همچنان معتقد بود جای نگرانی نیست. رسول زرگر در آبان ماه، میزان بارندگی مهر ماه ۸۶ را ۷/۴ میلیارد متر مكعب بارندگی، معادل ۳ میلیمتر بارش در كشور اعلام كرد و گفت«میزان بارندگی هم نسبت به متوسط درازمدت و هم نسبت به مدت مشابه سال قبل، كاهش قابل توجهی یافته است.» و در بهمن ۸۶ درباره كاهش بارندگی گفت: «با توجه به كاهش ۲۰ درصدی میزان بارندگی ها در سال جاری، خشكسالی های احتمالی را در تابستان آینده برای كشور پیش بینی می كنیم.»

● پیش بینی ها اشتباه بود، مردم باید صرفه جویی كنند

معاون وزیر نیرو در فروردین ماه آب پشت سدهای جنوب را ۷ میلیارد متر مكعب عنوان كرد و گفت: «ذخیره آب پشت سدهای جنوب در سال آبی گذشته ۱۳ میلیارد متر مكعب بود» زرگر درحالی ذخیره آب سدهای جنوب را ۷ میلیارد مترمكعب معرفی می كند كه براساس محاسبات صورت گرفته، در حال حاضر موجودی آب سد دز ۷۰۰ میلیون متر مكعب، سد شهیدعباسپور۱۰۰ میلیون متر مكعب و سد كارون ۳ برابر با ۲۰۰ میلیون مترمكعب است و با توجه به این ارقام حجم آب مفید سدهای جنوب تنها ۱ میلیارد مترمكعب را نشان می دهد و چگونه گذراندن خشكسالی تابستان فقط بستگی به چگونگی مصرف و صرفه جویی دارد. استاندار خوزستان با اعلام خبر وجود بحران آب استان به ایسنا گفت: «با توجه به كم بودن نزولات و از سویی دیگر كمتر فعال شدن نیروگاه های برق آبی از اردیبهشت ماه امسال بحران آب و برق را پیش رو خواهیم داشت.»

حجازی فرهنگ سازی در جهت كاهش مصرف را عامل بازدارنده در بروز بحران های آب و برق عنوان كرد و گفت: «باید فرهنگ مصرف را به مردم القا كنیم.» این درحالی است كه معاون سیاسی ـ اجتماعی استاندار خوزستان می گوید: استان خوزستان از لحاظ وضعیت خشكسالی در بحران نبود و فقط ما در برخی موارد با چالش روبه رو هستیم.

مصرف برق استان خوزستان از سدهای برق آبی است و به همین دلیل نیز كمبود آب این استان، مشكل جدی برق را به دنبال خواهد داشت. طبق پیش بینی های صورت گرفته سدها برای تامین آب و برق استان حدود ۷ میلیارد متر مكعب آب نیاز دارند و امسال با توجه به شرایط خشكسالی كه یكباره به وجود آمد این پیش بینی ها به شكل خوشبینانه اش تبدیل به ۵ میلیارد مترمكعب شد. درحال حاضر با توجه به كاهش ۵۰ درصدی بارندگی درخوزستان حجم مفید و غیر مفید سه سد دز، كارون۳ و سد شهیدعباسپور برابر با ۲میلیارد مترمكعب است و حدود ۳میلیارد مترمكعب ورودی آب تا شهریورماه پیش بینی شده است و در مجموع میزان ذخیره آب نیروگاه های برق آبی استان به حدود ۵میلیارد مترمكعب می رسد، البته با احتساب به اینكه حجم غیر مفید آب سدها شامل بخش رسوبات آب است، این بخش را به عنوان آب قابل بهره برداری حساب نمی كنند و هنگامی كه ذخیره آب به این حجم مرده برسد، نیروگاه خاموش می شود. مدیرعامل برق منطقه خوزستان در این خصوص ۱۰ راهكار را برای صرفه جویی در مصرف برق ارائه كرد. تغییر ساعت شروع كار ادارات، استفاده از لامپ ها كم مصرف، كاهش روشنایی معابر در سطح خیابان ها، بلوارها، جاده های كمربندی، تعیین ساعات پایان كار اصناف ۲۱:۳۰، تغییر ساعت شیفت صنایع از صبح به نیمه شب و... از جمله آنهاست.

یكی از كارمندان اداره آب و برق اهواز نیز شنیده است كه می خواهند تیرهای چراغ براق را یكی در میان روشن كنند: «خشكسالی امسال خیلی بدجور است. ما در خانه خودمان خیلی سعی می كنیم برق را كمتر مصرف كنیم و دائما به بچه های خودم تذكر می دهم.» مجید صالحی با اشاره به گرمای زودهنگام امسال گفت: «درهفته اول اردیبهشت ماه سال جاری دمای هوا به ۴۰ درجه رسید و این باعث شد میزان مصرف انرژی نسبت به مدت مشابه ۳۹ درصد رشد داشته باشد و این درحالی است كه در سالیان گذشته چنین رشدی نداشتیم.»

تحمل كردن گرمای ۴۵ درجه و شرجی های تیر و مرداد، بدون برق برای خوزستانی ها غیر ممكن است و امكان صرفه جویی در ماه های تابستان كمتر می شود. شاید اگر پیش بینی خشكسالی به موقع صورت می گرفت مردم هم زودتر به فكر صرفه جویی در مصرف آب و برق می افتادند. اما خوشبینی های وزیر نیرو و تاكید بر اینكه مردم نگران آب نباشند سبب شد تا تقاضای مردم برای مصرف آب و برق بیشتر شود و سدها مجبور به تامین تقاضای افزایش یافته مردم شدند.

به طوری كه میزان مصرف انرژی در اهواز ۲۸ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت به گفته روابط عمومی شركت توانیر، افزایش دمای هوا در نیمه اردیبهشت و به دنبال آن استفاده مشتركان از وسایل سرمایشی خصوصا در مناطق گرمسیر كشور باعث شده است نیاز به انرژی برق نسبت به زمان مشابه در سال گذشته حدود ۴۰۰۰ مگاوات افزایش یابد، این در حالی است كه ۳۵ درصد این افزایش در استان خوزستان بوده است؛ اما با وجود هشدارها و مطرح شدن مسئله در رسانه ها و از سوی مسوولان بررسی ها نشان می دهد طی هفته جاری میزان مصرف كاهش یافته و به ۴درصد رسیده است.

عباس موسوی كارمند دولت است و مدتی است ساعت كاری اداره اش تغییر كرده و از ۶ صبح تا ۱ بعد از ظهر شده است. موسوی در منطقه گلستان ساكن است و می گوید: «برق خانه مان خیلی زیاد و به مدت های طولانی می رود. تازه چند سالی بود كه از دست قطعی برق های زیاد تابستان راحت شده بودیم.» صالحی در رابطه با برنامه های این سازمان گفت: «پیش بینی كرده ایم اگر ساعات كار سازمان ها و ادارات تغییر و ۳۰ درصد مردم نیز در ساعات پیك مصرف حداكثر از یك كولر گازی استفاده كنند، هزار مگاوات در مصرف برق صرفه جویی می شود و در صورت نیاز به خاموشی، خاموشی ها را در مناطق مختلف تقسیم می كنیم.»

سمانه دانش آموز دبیرستان حضرت زهرا در منطقه امانیه است و می گوید: «امتحانات آخر سال یك هفته جلو افتاده و می گویند به خاطر كم آبی است.» كمبود آب امسال دامن كشاورزان را هم گرفت و به گفته دبیر انجمن صنفی كشاورزان دزفول به دلیل وجود كم آبی حدود ۳۰۰ هزار نفر در بخش كشاورزی با مشكل مواجه می شوند و تاكید كرد: «متاسفانه به نظر می رسد استانداری و سازمان آب و برق بحران كم آبی را آنگونه كه باید جدی نگرفته اند و در جلسات كارشناسی مسائل كشاورزی به صورت جدی به این مسئله توجه نداشته اند.»

دستورالعملی هم از سوی سازمان آب و برق به ماهیگیران مبنی بر اینكه هرگونه آبگیری در استخرها ممنوع شده و در صورت آبگیری، مركز پرورش دهنده پلمب می شود ابلاغ شد. مدیرعامل تعاونی تولید مجتمع پرورش ماهی آزادگان گفت: «حدود ۶ هزار هكتار مزرعه پرورش ماهی در سطح خوزستان تولیدی بالغ بر ۲۴ هزار تن در سال دارد كه در صورت اجرا شدن دستورالعمل سازمان آب و برق این میزان تولید به صفر خواهد رسید.» وی تاكید كرد: «چندین تعاونی پرورش ماهی در طی این چند سال اخیر برای بهبود و توسعه سیستم آبیاری مراكز خود در تلاش بوده اند و از بانك تسهیلات دریافت كرده اند. این تعاونی ها در صورتی كه بخواهند دستورالعمل سازمان آب و برق را اجرا كنند تولیدشان به صفر می رسد كه در آن صورت قادر به بازپرداخت وام نخواهند بود.»

● منتظرخشكسالی نبودیم

«كشور در سال جاری منتظر خشكسالی نبوده است» این جمله را معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در یك نشست خبری گفت. رسول زرگربا اشاره به اینكه از اول اسفندماه ۸۶ تاكنون خشك ترین ماه های سال را در ۴۰ سال اخیر پشت سر گذاشته ایم گفت: «با توجه به گذشت ۷ ماه از سال آبی ۸۷ ۸۶، میزان بارش و زمان و مكان آن و نیز تبخیر و درجه حرارت به نحوی بوده كه این سال كاملا متفاوت با ۴۰ سال اخیر است به نحوی كه می توان گفت كه وضعیت خارج از روند نرمال ۴۰ سال گذشته بوده است.»

آمارها نشانگر این است كه ۲۵ درصد بارش ها در پاییز، ۵۰ درصد در زمستان و ۲۵ درصد در فصل بهار رخ می دهد و در اردیبهشت ماه می توان سال آبی را به عنوان سال تر یا سال خشك نامید. میزان بارندگی امسال در مهر و آبان به صورت پراكنده و كم بود و آذرماه ۸۶ این میزان به میزان مناسبی افزایش یافت و همین مسئله باعث شد تا مسوولان كمی عجله كنند. زرگر نیز طی خبری در آبان ماه اعلام كرد: «پیش بینی می كنیم كه بارش های سال ۸۷ ۸۶ نزدیك به نرمال باشد.»

مسوولان وزارت نیرو پیش بینی كرده بودند كه امسال نیز جزء سال های نرمال آبی قرار گیرد چراكه در ۴۰ سال اخیر معمولا دوره های سال های خشك و تر ۵ تا ۷ ساله است و بر اساس آمارها، امسال باید یكی از ۵ یا ۷ سال نرمال كشور رخ می داد، با این تصور كه آورد آب هم خوب خواهد بود اطلاع رسانی بر روی امكان مواجهه با خشكسالی كم شد و این امر افزایش تقاضای مردم برای مصرف را به دنبال داشت و در نهایت آب سدها به نسبت سال گذشته به میزان بیشتری تخلیه شد.

اما در دی ماه و بهمن ماه وضع فرق كرد و در حالی كه از میزان ریزش ها كم شد سرمای زیاد به وجود آمد و برف كم عمق را بر روی دامنه كوه ها حفظ كرد. زرگر در خصوص كاهش بارندگی اعلام كرد: «در این مدت ۱۰۰ میلیارد مترمكعب كاهش بارش را نسبت به متوسط داشته ایم، ولی برداشت عمومی مردم با توجه به بارندگی های زمستان اخیر چیز دیگری است» و بالاخره پیش بینی شرایط نرمال تبدیل به خشكسالی شد. «وضعیت آبی كشور را ۱۰ تا ۱۵ درصد پایین تر از شرایط نرمال پیش بینی می كنیم.» و از اسفند ماه بحث خشكسالی به طور جدی تر مطرح شد و وزارت نیرو، در بخش بحران مدیریت آب كشور، ستاد كاهش اثرات خشكسالی را تشكیل و توزیع آب سدها را برای تامین آب شرب در اولویت برنامه های این ستاد قرار داد و بر اساس آن بخش اعظم محدودیت ها برای آب كشاورز است و پیش بینی می شود بخش كشاورزی با محدودیت و خسارت ناشی از خشكسالی مواجه شود.

به طور كلی میزان بارندگی سال آبی۸۶، ۴۲درصد نسبت به میانگین سال مشابه و ۴۴ درصد نسبت به سال گذشته كاهش داشته است. نیروگاه های برق آبی جنوب از بزرگ ترین تامین كننده های برق كشور هستند معادل ۹۳ درصد برق آبی كشور را تامین می كنند و سهم سایر استان های كشور در تامین آن تنها ۷درصد است. سد مسجدسلیمان، سد شهیدعباسپور(كارون۱) و سد كارون ۳ هر كدام ظرفیت تولید ۲هزار مگاوات برق را دارند و ظرفیت سد دز ۵۲۰ مگاوات است. مخزن هر یك از این سه نیروگاه نیز ظرفیت ۳میلیارد مترمكعب آب را دارد. ولی این سدها زمانی می توانند این میزان برق را تولید كنند كه ارتفاع آب پشت سد حدود۴۰متر از تراز حداقل بالاتر باشد. ولی عموما سدها به دلایلی مثل كم بودن میزان ارتفاع آب، نیاز به تعمیر، نرسیدن سوخت و یا به دلایل ترمودینامیك و... نمی توانند به اندازه ظرفیت خود برق تولید كنند. در حال حاضر ارتفاع آب پشت این سدها كمتر از۱۰ متر و بالاتر از حد حداقل تراز است و سد دز با ۷۰۰ میلیون متر مكعب ذخیره آب ۴۵۰ مگاوات برق، سد شهیدعباسپور با۱۰۰ میلیون متر مكعب و سد كارون ۳ با ۲۰۰ میلیون مترمكعب آب هریك حدود هزار مگاوات برق می توانند تولید كنند. فراز رابعی غلامی، مدیر دفتر برنامه ریزی و كنترل منابع آب سازمان آب و برق خوزستان، در مصاحبه ای كه با روزنامه اطلاعات داشت، گفت: با وجود بارش های فراوان در كشور بیش از ۸۵ درصد حجم مفید مخازن سدهای استان خالی از آب است. رابعی غلامی افزود: میزان ورودی آب به مخازن سدها از ابتدای سال گذشته تا ابتدای بهمن ۳ هزار و ۷۳۸ میلیون متر مكعب بوده است كه این امر نشان از كاهش ۱۹ درصدی ورودی آب به مخازن سدهای خوزستان دارد.

سد كرخه در جنوب یكی از بزرگ ترین مخزن آب را با ظرفیت ثبت شده ۷میلیارد متر مكعب دارد و حداكثر آبی كه طی ۳ سال گذشته در آن پر شده ۴میلیارد متر مكعب بوده است. آب این سد به سمت هورالعظیم می رود و آب شوش، سوسنگرد، هویزه و روستاهای اطراف را تامین می كند. امسال آب این سد نیز به حدود ۲ میلیارد مترمكعب رسیده است ولی از معدود سدهایی است كه با مشكل خشكسالی مواجه نشده. این سد درحقیقت برای تامین آب حدود ۳۰۰ هزار هكتار زمین های كشاورزی در نظر گرفته شده و چون هنوز این زمین ها راه اندازی نشده است، سد كرخه می تواند آب مورد نیاز مردم منطقه را تامین كند ولی این آب قابل انتقال به دیگر قسمت های استان نیست. یك شهروند خوزستانی معتقد است: «به نظر می رسد اهوازی ها تابستان امسال را باید سفر كنند، می توانند به اروپا بروند، فرانسه، انگلیس،... اگرنشد، همین نزدیكی ها شمال ایران هم جای خوبی است، و اگر آنجا هم نشد همین بغل ها به سوسنگرد و روستاهای اطراف می رویم.»

● قبض های برق را جدی بگیرید!

اگر به قبض برق خود نگاه كرده باشید در گوشه چپ، قسمت پایین برگ قبض، قیمت هر كیلووات ساعت برق را طبق قانون برابر با ۷۷۳ ریال نوشته است. بدین معنی كه شما به عنوان پرداخت كننده باید به ازای هركیلووات ساعت برق مصرفی خود این مبلغ را بپردازید، این درحالی است كه در كشور ما مصرف كننده تنها بخش كوچكی از قیمت برق خود نزدیك به ۱۵۰ ریال را پرداخت می كند و بقیه مبلغ، حدود۶۰۰ریال به عنوان سوبسید دولت از پول نفت پرداخت می شود. بنابراین بین۸۰ تا۹۰درصد پول برق مشتری توسط دولت پرداخت می شود.

البته بسته به میزان مصرف نیز ممكن است سوبسید بیشتر یا كمتری دریافت كنید. اگر از مازاد مصرف، برق استفاده كنید، میزان درصد كمتری به مشتری تعلق می گیرد، به عنوان مثال با مصرف معمول و حتی كمتر ممكن است پرداخت ۱۰درصد مبلغ را برعهده بگیرید و با مصرف بیشتر۱۷ درصد قیمت پرداختی را باید از جیب خود بپردازید. برای تعیین قیمتی خود آن را پرداخت می كنید باید بهای پرداختی توسط مشتری را كه در همان قسمت سمت چپ نوشته شده بر دوره مصرف كه در قسمت بالا، سمت راست قرار گرفته تقسیم كنید و برای مشخص كردن قیمتی كه دولت برای قبض برق شما می پردازد، می توانید بهای پرداختی توسط دولت را تقسیم بر مصرف دوره كنید.

با توجه به اینكه مدت كوتاهی است كه قبض های برق به این شكل درآمده است و توضیحات لازم برای مشتری در بخش كوچك، سمت چپ قبض به صورت واضح تر مشخص شده است، به نظر می رسد این یكی از تدابیر وزارت نیرو برای توجه مردم به میزان برق مصرفی خود باشد زیرا امكان افزایش قیمت ها و پرداخت آن از سوی مردم همچنان دشوار است و ممكن است تاثیر مطلوبی نداشته باشد. باید توجه داشت كه مردم كشور ما كمترین میزان قیمت برق را پرداخت می كنند و مبلغ ۱۵۰ ریال در مقابل قیمت دیگر كشورها، برابر با ۱۰۰۰ تا ۱۹۰۰ ریال بسیار ناچیز است. از این پس قبض ها را جدی بگیرید و مصرف آب و برق خود را كاهش دهید، زیرا دیگر كاری از دست مسوولان ساخته نیست.

صبا صراف