محمد حسین مهدوی عادلی عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت و گوی تفصیلی با فارس به تشریح شرایط اقتصادی كشور پرداخت و گفت : افزایش قیمت نفت به همراه اجرای صحیح اصل ۴۴ می تواند اقتصادایران را متحول كرده شرایط رابرای یك جهش بزرگ اماده كند.

محمد حسین مهدوی عادلی به تشریح نقاط قوت و ضعف و فرصتها و تهدیدهای اقتصاد ایران در شرایط فعلی پرداخت.

وی متولد سال ۱۳۳۴ و دارای مدرك تحصیلی دكترای اقتصاد دانشگاه منچستر انگلستان می باشد. او عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد بوده و به جز ریاست دانشكده امور اقتصادی وزارت اقتصاد و دانشكده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی ، مشاور وزیر اقتصاد، مشاور معاون وزیر نیرو و مشاور معاون وزیر نفت نیز بوده است.

مهدوی عادلی تاكنون بیش از ۲۰ مقاله علمی و تخصصی در سطح داخلی و خارجی ارائه و چاپ نموده است.

● فرصتها

▪ درآمدهای نفتی و افزایش آن بزرگترین فرصت اقتصادی ایران

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی گفت: بزرگترین فرصت اقتصادی ایران در حال حاضر درآمدهای نفتی و افزایش قیمت نفت است.

وی افزود: افزایش قیمت نفت سبب شده تا مانعی به نام محدودیت سرمایه در انجام پروژه های بزرگ در ایران (كه بسیاری از كشورهای در حال توسعه گرفتار آن هستند) برداشته شود.

مهدوی عادلی هشدار داد: این مساله در این عین حال كه می تواند بزرگترین فرصت باشد،‌در صورت عدم استفاده مناسب از آن می توان به یك تهدید بزرگ تبدیل شود.

وی اضافه كرد: چنانچه دولت بتواند از این سرمایه در جهت افزایش اشتغال و تولید ناخالص داخلی بهره گیرد و به واسطه آن به گشودن بازارهای جدید بپردازد و از سویی سهم ایران را از تجارت بین الملل افزایش دهد در این شرایط است كه درآمدهای نفتی به عنوان یك فرصت می تواند فرصتهای جدیدی را برای اقتصاد كشور فراهم كند.

این استاد دانشگاه با بیان اینكه چگونه می توان از این فرصت استفاده مناسب برد افزود: باید هر كشور به میزان قابلیت جذب سرمایه گذاری اقدام به افزایش نقدینگی و ورود سرمایه به اقتصاد داخل اقدام نماید.

وی افزود: افزایش نقدینگی بدون توجه به ظرفیتهای موجود به افزایش تورم و دیگر مشكلات ناشی از آن منجر می شود.

مهدوی عادلی خاطرنشان كرد: كشوری مانند هلند به دلیل عدم توجه به قابلیت جذب سرمایه گذاری به بیماری هلندی مبتلا شد و در عوض نروژ با بهره گیری از تجربه هلندیها به استفاده از صندوق ذخیره ارزی اقدام كرد كه عمل نیز بسیار موفق بود.

وی اضافه كرد: ایران نیز در دوران پیش از انقلاب اثر عدم توجه به قابلیت مذكور ، دچار مشكلات اقتصادی بسیار جدی شد.

این كارشناس اقتصادی یادآور شد: افزایش قابلیت جذب سرمایه گذاری نیاز به زیرساختارهایی دارد كه از جمله آنها می توان از سیستم حمل و نقل، نیروی انسانی متخصص، وجود نهادهای مناسب برای سرمایه گذاری ، قوانین و مقررات مرتبط با جذب سرمایه و تشویق سرمایه گذاری، ایجاد فرهنگ كارآفرینی، ملزم بودن دستگاههای اجرایی به رعایت قانون،‌عدم تبعیض در مقابل قانون، كاهش تصدیگری دولت و افزایش سهم بخش خصوصی در اقتصاد،‌ یاد كرد.

وی افزود: در طول سالیانی كه ایران دچار تحریم و متحمل هزینه های ناشی از جنگ بوده، از نقاط اتكایی در داخل كشور برخوردار گردیده كه از سویی زیرساختارها بهبود یافته و موجبات افزایش توانایی جذب سرمایه گذاری فراهم شده است، همین اتفاقات از سوی دیگر اقتصاد ایران را به سمت درون گرایی و درون نگری سوق داده كه این مساله با تلاشهای صورت گرفته برای خودكفایی، كشور را از اقتصاد جهانی غافل نموده است.

این اقتصاددان با بیان اینكه فرصت به وجود آمده باید بتواند زمینه حضور ایران را در عرصه های بین المللی فراهم سازد افزود: اگر بتوانیم سرمایه گذاری مشترك با سایر كشورها انجام دهیم، یا با استفاده مناسب از صندوق ذخیره ارزی اقتصاد ایران را بین المللی كنیم یا حتی با دادن وام از محل این صندوق بخش خصوصی را تقویت نماییم در این شرایط است كه توانسته ایم از فرصت پدیده آمده درست استفاده كنیم.

وی افزود: با توجه به دولتی بودن عمده اقتصاد كشور، عمدتا بخش خصوصی از توان مالی و مدیریت بالا برخوردار نشده و سرمایه های بزرگ نیز در این بخش به جای صنعت و تجارت بین الملل، عمدتا به سمت تجارت و دلالی و مسكن سوق یافته اند.

این كارشناس اقتصادی خاطرنشان كرد: ما از فرصتی كه به واسطه افزایش قیمت نفت به وجود آمده باید بتوانیم به تقویت بخش خصوصی بپردازیم و از سوی دیگر با سرمایه گذاریهای جدید به تكمیل زیرساختارها اقدام كنیم.

▪ ابلاغیه اصل ۴۴ قانون اساسی دومین فرصت اقتصادی ایران

مهدوی عادلی به خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس گفت: دومین فرصت اقتصادی حاضر ایران ابلاغیه اصل ۴۴ قانون اساسی است كه می تواند یك تحول جدی در بینش و برنامه ریزی اقتصادی ایران پدید بیاورد.

وی با اشاره به فرآیند ۸۰ ساله ای كه از زمان پیدایش نفت اقتصاد كشور تا كنون حضور دولت را در اقتصاد پررنگ و نقش بخش خصوصی را كمرنگ كرده افزود: این ابلاغیه در صورت اجرای صحیح می تواند تعریفی جدید از نقش دولت و بخش خصوصی در اقتصاد كشور ارائه نماید، به طوری كه امكان حضور مردم را اقتصاد فراهم كرده و با افزایش رقابت پذیری، زمینه بهبود كیفیت تولیدات برای حضور در بازارهای جهانی را مهیا می نماید.

این كارشناس اقتصادی یادآور شد: این فرصت مهم نیز در صورت عدم جدی گرفتن خود می تواند به تهدید تبدیل شده و به بروز مشكلاتی منجر شود.

▪ پیوستن به سازمان تجارت جهانی سومین فرصت اقتصادی ایران

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس اظهار داشت: در حال حاضر ما این امكان را یافته ایم تا به عنوان عضو ناظر در سازمان تجارت جهانی حضور یابیم و باید با تشكیل كارگروه، كم كم به این سمت حركت كنیم كه به صورت یك عضو كامل درآییم.

وی افزود: این فرصت در عین حال كه می تواند به ایجاد فرصتهای جدید برای ایران منجر شود در عین می تواند در اثر برخی كوتاهیها به یك تهدید تبدیل گردد.

● تهدیدها

▪ بالا بودن نرخ تورم بزرگترین تهدید اقتصادی ایران

مهدوی عادلی به خبرنگار فارس گفت: از جمله بزرگترین تهدیدهای اقتصادی ایران می توان به بالا بودن نرخ تورم اشاره كرد.

وی افزود: اقتصاد ایران دچار ركود تورمی است و در چنین شرایطی سیاستگذاری و برنامه ریزی سخت تر خواهد بود.

این كارشناس اقتصادی یادآور شد: اگر اقتصاد تنها با تورم مواجه باشد راهكارها مشخص است، سیاستهای انقباضی پیگیری می شود ، نرخ بهره افزایش یافته و در عین حال میزان اعطای تسهیلات كاهش می یابد تا به واسطه اعمال اینگونه اقدامات تورم كنترل شود.

وی افزود: در شرایط ركودی نیز سعی می شود تا طرف تقاضا افزایش یابد، قدرت خرید و همچنین میزان تسهیلات اعطایی افزایش یافته و با چنین سیاسی به ایجاد تعادل نائل آید.

عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی اضافه كرد: مشكل وقتی است كه هم اقتصاد با ركود و افزایش بیكاری روبرو است و هم به طور توامان افزایش قیمتها را تجربه می كند، در چنین شرایطی كنترل اقتصادی بسیار مشكل تر می شود و لذا لازم است برای حل مشكل از تجربیات سایر كشورها در این خصوص و نیز نظرات متخصصین داخلی در این مسیر بهره گرفته شود.

▪ بالا بودن درآمدهای نفتی در نگاه تهدید

مهدوی عادلی در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی فارس اظهارداشت: با افزایش قیمت نفت سعی به بهبود وضعیت فعلی می شود و تلاش می گردد تا كام مردم شیرین شود و درآمدشان ولو كوتاه مدت افزایش یابد.

وی افزود: این شیرینی كوتاه مدت است و در بلندمدت خود می تواند آغاز یك فاجعه باشد ، به طوری كه اقتصاد كشور را به سمت وابستگی به واردات سوق دهد و تولید كننده داخلی را در حالت عدم مزیت قرار دهد.

این كارشناس اقتصادی یادآور شد: چنانچه به درآمد نفت به صورت سرمایه نگاه شود و از آن در مسیر سرمایه گذاری برای نسلهای فعلی و آتی بهره گرفته شود بسیاری از مشكلات پدید نخواهد آمد.

▪ عدم اجرای صحیح اصل ۴۴ قانون اساسی ، از چاله به چاه افتادن

این اقتصاددان با بیان اینكه ابلاغ اصل ۴۴ قانون اساسی می تواند زمینه حضور بخش خصوصی را اقتصاد بیش از پیش مهیا كند افزود: اگر این ابلاغیه به درستی اجرا نگردد به نوعی از چاله به چاه افتادن خواهد بود چراكه انحصار دولتی می تواندبه انحصار بخش خصوصی تبدیل گردد كه در چنین شرایطی انحصار در بخش خصوصی به مراتب بدتر از انحصارات دولتی خواهد بود.

وی تاكید كرد: افزایش رقابت و پیگیری قوانین رقابتی، دنبال كردن جدی تر لایحه خصوصی سازی از جمله بحثهایی است كه باید در این مسیر مورد توجه قرار گیرند.

▪ بیكاری یك تهدید جدی

مهدوی عادلی گفت: از جمله تهدیدهایی كه اقتصاد كشور با آن مواجه است بحث بیكاری و عدم اشتغالزایی لازم است.

وی افزود: فرهنگ كارآفرینی در كشور نیاز به اصلاح دارد و از سویی دولت موظف است تا فضای كسب و كار را فراهم نماید.

این اقتصاددان از بین بردن شرایط عدم اطمینان و كاهش ریسك فعالیتهای اقتصادی را از الزامات در این بحث یادكرد و گفت: باید شرایطی فراهم كرد كه سالانه در كشور زمینه ایجاد یك میلیون شغل فراهم شود تا به این ترتیب بیكاری به یك تهدید جدی برای اقتصاد كشور تبدیل نشود.

● نقاط قوت اقتصاد ایران

▪ جوانی جمعیت

این اقتصاددان به خبرنگار فارس گفت: از جمله نقاط قوت اقتصاد ایران می توان به جوانی جمعیت آن اشاره كرد كه چنانچه بتوان این نیروی جوان را در قالب نیروی كار آموزش دیده درآود می توان حركت مناسبی را از این طریق در اقتصاد صورت داد.

وی افزود: به منظور اینكه انسانهای بالقوه تبدیل به سرمایه انسانی شوند لازم است تا با آموزشهای مناسب نیاز آینده كشور و جامعه جهانی را در این بحث تامین نمود.

مهدوی عادلی با تاكید بر اینكه سیستم آموزشی نباید صرفا به افزایش محفوظات نیروها بپردازد و لازم است به بحث افزایش كارآیی و توان حل مساله و راهكارهای مناسب برای شیوه های مدیریت نوین و تكنولوژی های مدرن در این بحث توجه گردد افزود: توجه به این مهم می تواند امكان ورود اقتصاد كشور به اقتصاد دانایی محور را فراهم نماید.

▪ درآمدهای نفتی

این كارشناس اقتصادی از درآمدهای نفتی از نگاهی دیگر به عنوان یك نقطه قوت یادكرد و افزود: زمانی درآمدهای نفتی می توانند جزو نقاط قوت اقتصاد كشور به حساب آیند كه بتوان از آنها در زیرساختار سازی بهره گرفت و به ایجاد فضایی مناسب برای آینده اقتصاد ایران همت گماشت.

● بازارهای منطقه ای

این اقتصاددان با بیان اینكه در اطراف ایران كشورهای پرجمعیت بسیاری وجود دارد افزود: با بستن پیمانهای منطقه ای ایران می تواند به یك بازار گسترده برای عرضه محصولات خود اقدام نماید.

وی افزود: در چنین فضایی می توان به صادرات محصولات اقدام نمود و در یك تعامل تجاری سازنده، به واردات نیز اقدام كرد.

▪ موقعیت جغرافیایی ایران

مهدوی عادلی با بیان اینكه ایران بر سر چهارراه جهان واقع است افزود: ایران در موقعیتی است كه شرق به غرب عالم و جنوب به شمال را به هم مرتبط می سازد.

وی اضافه كرد: با استفاده از این فرصت، درآمدی كه ایران از ترانزیت به دست می آورد، بسیار بالاتر از درآمد نفت است.

این كارشناس اقتصادی یادآور شد: مناطقی چون چابهار مورد استفاده مناسب قرار نگرفته و باید از اینگونه مناطق استفاده كافی نمود.

وی با بیان اینكه ایران یكی از پرجاذبه ترین كشورهای دنیا در زمینه صنعت توریسم است افزود: كشورهایی چون فرانسه سالانه بیش از ۵۰ میلیون و ایران كمتر از یك میلیون از محل صنعت توریسم درآمد كسب می نماید.

این اقتصاددان خاطرنشان كرد: سرمایه گذاری در بخش توریسم می تواند غیراز افزایش درآمدها خود می تواند منجر به ایجاد اشتغال و افزایش تولید ناخالص ملی و همچنین افزایش صادرات غیرنفتی شود.

● نقاط ضعف اقتصاد ایران

مهدوی عادلی در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس اظهارداشت: دولتی بودن اقتصاد، پایین بودن كارآیی و بهره وری ، نداشتن انگیزه بروكراتهای دولتی برای افزایش بهره وری منابع و كارخانجات تحت نظر و ... از جمله ضعفهای اقتصادی می باشند.

▪ مصرف بالای حاملهای انرژی

وی با بیان اینكه از جمله نقاط ضعف اقتصاد ایران بالا بودن مصرف حاملهای انرژی است افزود: ما در كلیه بخشهای صنعتی كشوربا اسراف و تبذیر زیادی روبرو هستیم، به طور مثال برای تولید فولاد ۴۰ درصد بیشتر از كشورهای دیگر سوخت مصرف می كنیم.

این اقتصاددان در حوزه صنعت خودرو یادآور شد: خودروهای ما بیش از ۵۰ درصد خودروهای دنیا سوخت مصرف می كنند كه این هم باعث مستهلك شدن سوختهای فسیلی و آلایندگی محیط زیست و هم منجر به افزایش دمای كره زمین می شود.

وی اضافه كرد: صرفه جویی در مصرف حاملهای انرژی یك ضرورت است.

▪ پرداخت یارانه ها

مهدوی عادلی در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس اظهارداشت: از دیگر ضعفهای اقتصادی كشور این است كه سالانه نزدیك به ۵۰ میلیارد دلار توسط دولت یارانه پرداخت می شود كه این یارانه ها نیز با هدف جلوگیری از اجحاف حقوق اقشار آسیب پذیر صورت می گیرد.

وی افزود: اما این اقدام خود به نتایجی خلاف اهداف منجر شده است به طوری كه در حال حاضر میزان بهره مندی اقشار پردرآمد از یارانه بنزین ۴۰ برابر بیش از دهكهای كم درآمد است.

این كارشناس اقتصادی خاطرنشان كرد: اگر یارانه ها هدفمند نشوند، هم حجم عمده ای از بودجه توسط آن بلعیده می شود و هم ناشی از آن شاهد اسراف در منابع می باشیم.

وی اضافه كرد: دولت باید به دنبال هدفمند كردن یارانه ها و واقعی كردن قیمتها باشد.

▪ درون گرا بودن سیستم اقتصادی

این كارشناس اقتصادی با بیان اینكه تولید كنندگان داخلی به جای فكر كردن به بازارهای جهانی تنها به بازارهای حمایتی داخلی اتكا نموده اند، لذا محصولات آنها از شرایط رقابتی لازم برخوردار نیستند افزود: ما بیش از آنچه كه در اندیشه تفكر خود اتكایی در اقتصادباشیم در فكر خودكفایی هستیم، در حالی كه با خود اتكایی می توانیم محصولاتی را كه تولید می كنیم به دنیا صادر نماییم.

مهدوی عادلی خاطرنشان كرد: همانقدر كه ما به واردات كالا نیاز داریم باید دنیا را نیز نسبت به كالاهای خود وابسته كنیم به طور كه بحث وابستگی قالب متقابل داشته باشد.

وی افزود: ما باید تلاش كنیم تا فرهنگ خودكفایی را به خوداتكایی و از سوی دیگر فرهنگ تقابل را با دنیا به تعامل تبدیل نماییم.

● راهكارها

مهدوی عادلی در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری فارس اظهارداشت: به منظور استفاده بهینه از فرصتها و نقاط قوت موجود باید اولا سعی گردد تا حجم دولت كوچكتر شود، از سوی دیگر باید تلاش شود تا نقش مردم دراقتصاد گسترده تر شده و امنیت سرمایه گذاری در فعالیت اقتصادی افزایش یابد.

این اقتصاددان اضافه كرد: باید محیط كسب و كار فراهم شود و از سوی دیگر نهادهای قانونی را بیشتر پاسخگو قرارداد.

وی افزود: همچنین باید از فرصتهایی كه در عرصه جهانی و در تعامل با جهان برای اقتصاد ایران پیش می آید به نفع اقتصاد كشوربهره گرفت.

این كارشناس اقتصادی با تاكید بر لزوم بهره گیری از سرمایه گذاریهای خارجی و ضرورت حضور سرمایه گذاران خارجی در داخل افزود: دولت باید تلاش كند كه علایق مردم در سرمایه گذاری را از سرمایه گذاری در بخش كالا به سمت سرمایه گذاری بر روی داراییهای اعتباری همچون سرمایه گذاری در بورس و سهام سوق دهد.

وی افزود:اینكه افراد در بازارهای كالا حضور داشته باشند، می تواند انگیزه ای برای ورود آنها به بازارهای سرمایه باشد.

مهدوی عادلی با اشاره به اینكه باید با راهكارهای منطقی از افزایش تورم جلوگیری كرد افزود: تورم به شدت اقشار آسیب پذیر را دچار صدمه نموده و به افزایش فاصله طبقاتی منجر شده است.

وی تاكید كرد: باید طوری عمل كرد كه برنامه های ۵ ساله و سند چشم انداز بزرگترین میثاق ملی باشد و در تحقق آن دسته بندیهای سیاسی و جناحی موثر نباشند.

این اقتصاددان با تاكید بر اجرای اصل ۴۴ به عنوان یكی از میثاقهای ملی یادآور شد: باید دولت تلاش نماید تا حضور مردم را در اقتصاد پررنگ نماید.

این كارشناس اقتصادی افزود: با رهایی اقتصاد از فضای رانتی می توان به سمت اقتصاد پویا حركت كرد.

وی اضافه كرد: به مدد لایحه جامع تامین اجتماعی دولت باید شرایطی را فراهم كند كه كلیه اقشار جامعه بدون استثنا از حداقلی از ایمنی برخوردار شوند و تا به این ترتیب گرسنه و بی خانمان و یا فرد بیماری بدون پول برای درمان وجود نداشته باشد.