فیلم تلویزیونی "جان شیفته" ساخته عباس رافعی از ساختار متقاطع روایی برای ترسیم چهره ای مثبت از پرستاران بهره برده بدون آنکه به همخوانی ساختار و تم اصلی توجهی ویژه کند.

رافعی در "جان شیفته" تلاش کرده دلمشغولی های جامعه پرستاران را بر بستری دراماتیک روایت و در این میان از حرکت در زمان و مکان برای ایجاد تعلیق استفاده کند. این ساختار هر چند بر اثر استفاده نامناسب کارکرد خود را از دست داده، ولی همچنان تناسب آن با تم اصلی یک اثر می تواند منجر به اتفاقات خوب شود.

"جان شیفته" با موقعیت آشنا دادگاه آغاز می شود که به عنوان خط روایت در زمان حال برش هایی را که به اتفاقات گذشته زده می شود به یکدیگر پیوند می دهد. به این ترتیب قصه زمان حال در جلسه دادگاه می گذرد و طبق انتظارات ایجاد شده هر بار که فردی در جایگاه متهم یا شاهد قرار می گیرد، اتفاقات آن روز مهم از نقطه نظر او روایت می شود.

نکته مهم در روایت های متقاطع بخصوص وقتی همه چیز حول محور یک هسته مرکزی شکل می گیرد، چگونگی چینش برش های گذشته از نقاط دید مختلف و البته ایجاد تعلیق و ابهام در همان هسته محوری است تا پیگیری مخاطب و غافلگیری انتهایی را به همراه داشته باشد.

هسته مرکزی در "جان شیفته" سکانسی است که شیوا معتمد (فاطمه گودرزی) با اعتضاد تصادف کرده یا شاهد صحنه تصادف بوده و مجروح را به بیمارستان منتقل کرده است. این هسته از آن جهت اهمیت پیدا می کند که دادگاه و حکمی که قرار است برای شیوا صادر شود وابسته به چگونگی این حادثه است تا با تعلیق ایجاد شده در نهایت گره گشایی حقیقت را افشا کند.

حتی قصه فرعی تزریق اشتباهی به اعتضاد هم برآمده از همین وجه است. به این مفهوم که شیوا پرستاری متعهد است یا گناهکار؟ چرا که اگر طرح این دروغ بزرگ از سوی او ممکن باشد و خودش با مجروح تصادف کرده باشد، دروغ او درباره تزریق اشتباهی هم می تواند تعبیری دیگر پیدا کند.

اما مسئله این است که این نکته کلیدی که پرداخت تدریجی و چگونگی آن برای تعلیق آفرینی لازم به نظر می آید، در همان ابتدا با شخصیت پردازی تخت شیوا به عنوان پرستار خوب از دست می رود و در واقع شکی باقی نمی ماند که او مثبت تر از آن است که دروغ بگوید و بدون شک بیمار تصادفی را برای خیرخواهی به بیمارستان رسانده و خودش را به دردسر انداخته است.

به این ترتیب همان امتیاز اولیه ساختار روایی فیلم با این شیوه پرداخت زیر سئوال می رود. قرار است این روایت متقاطع در خدمت چه مفهومی باشد؟ وقتی قضاوت ما از همان ابتدا درباره شیوا شکل گرفته و تثبیت شده، جزئیات و چگونگی اتفاقات آن چند روز بحرانی برای چیست؟ داستانگویی، تعلیق آفرینی، غافلگیری مخاطب یا فقط یک بسته بندی شیک ولی غیرکاربردی؟

نکته جالب تر اینکه منطق بسیاری از این فلاش بک ها به واسطه روایت در دادگاه برای همه حاضران زیر سئوال می رود و سئوالاتی متعدد را در ذهن مخاطب شکل می دهد. به عنوان مثال خط فرعی هوشنگ اعتضاد (برادر مجروح / علی دهکردی) یکی از این موارد است که با توجه به جایگاه گره گشایی آن، معلوم نیست چه نیازی را تأمین می کند؟

در فلاش بک ها به این پرداخته می شود که هوشنگ در دو فصل اعتراف هایی برای شیوا می کند که انگیزه های او را شکل می دهد. در مرحله اول او با نگرانی از عذاب کشیدن برادرش از شیوا می خواهد او را راحت کند. این درخواست کشمکشی بیرونی به مشکلات شیوا می افزاید که با مخالفت او توپ به میدان پرستاری دیگر (افسانه / ستاره اسکندری) می افتد که مشکل مالی دارد.

این پتانسیل هر چند در بخش میانی برخوردهای شیوا و اعتضاد را واجد تعلیق می کند، به رابطه مشکوک افسانه با اعتضاد هم می پردازد که در تزریق دارو اشتباهی نمود پیدا می کند. جالب اینجاست که شیوا با وجود شک برانگیز بودن این رابطه ابتدا خودش را عامل تزریق معرفی می کند که از مواردی است که به تخت شدن چهره مثبت او و پرداخت غلوشده شخصیت پرستار خوب می انجامد.

در ادامه وقتی توطئه اعتضاد برای راحت کردن برادرش ناکام می ماند و تزریق اشتباهی هم جواب نمی دهد، او این بار اعترافی به نظر واقعی نزد شیوا می کند که قصد او انتقام گرفتن از برادر ناتنی اش بوده که در طول زندگی هوشنگ و مادر و خواهرش را از سهم پدر حذف کرده است.

این وجه هم البته نمی تواند در شیوا تزلزلی ایجاد کند و تنها به رابطه خصمانه هوشنگ و او دامن می زند که در نهایت هوشنگ را واداشته پس از مرگ برادرش از شیوا شکایت کند. همه اطلاعات ارائه شده در این خط فرعی وقتی مفهوم پیدا می کند که تأثیر منطقی آن در زمان حال هم مشخص شود که البته این اتفاق نمی افتد و بازتاب این اعترافات در دادگاه به کلی نادیده گرفته می شود.

این اتفاق در شرایطی می افتد که صحنه دادگاه در زمان حال با حضور همه شاهدان و خود هوشنگ اعتضاد در حال برگزاری است و کسی درصدد پیگیری این ادعای شیوا برنیامده و یکبار هم از اعتضاد درباره این اتهام یا واقعیت ها سئوال نمی شود. فیلم علاوه بر ناکارآمدی در انتخاب ساختار روایی که باید ریتم را تند و توزیع اطلاعات را ظریفتر کند، از این امتیازها در جهت عکس بهره برده و حاصل کار و این رفت و برگشت های زمانی مخاطب را خسته و دلزده می کند.

نکته دیگر اینکه یک سری جزئیات فرعی بیش از ظرفیت خود پررنگ شده و قصه را دچار به پرگویی و پراکندگی کرده اند. مانند قصه فرعی دیگر بیماران بیمارستان و بخصوص بخش مراقبت های ویژه درباره سارق دزد ماشین، تازه عروس و داماد، زنی که از شوهرش قهر کرده و ...

به نظر می آید این داستانک های فرعی بیش از هر چیز در خدمت همان تصویرسازی تخت از چهره پرستار طراح شده و در این میان شاید کمتر به این وجه اندیشیده شده که فیلمی با این مضمون و موقعیت محوری، نقطه قوت خود را از تمرکز بر هسته مرکزی دریافت می کند نه شکل دادن تصویری همه شمول از چهره پرستار.

فیلم تلویزیونی "جان شیفته" ساخته عباس رافعی به تهیه کنندگی اکبر تحویلیان جمعه ۲۰ اردیبهشت ساعت ۱۵:۴۵ از شبکه یک پخش شد. فیلم درباره پرستاری است که شاهد تصادف پیرمردی بنام اعتضاد است. مقصر از صحنه تصادف می گریزد و او پیرمرد را به بیمارستان می برد. فاطمه گودرزی، علی دهکردی و ستاره اسکندری بازیگران اصلی این فیلم هستند.