معاون رئیس كمیته پارلمانی روسیه در امور بین المللی «آناتولی استیرادوبیتس» گفته است: روسیه تلاش دارد، اختلافات میان تاجیكستان و ازبكستان را برطرف نماید.

وی افزود حكومت روسیه روابط با تاجیكستان و ازبكستان را بسیار مهم و پر ارزش ارزیابی می كند. به گزارش ایراس سفارت روسیه در دوشنبه از شرح گفتار وكیل پارلمانی روسیه خود داری كرد و در این باره گفت كه روسیه می تواند از راه دیپلماتیك و سازمان های بین المللی كه تاجیكستان و ازبكستان نیز شامل آنها هستند، در حل مخالفت های این دو كشور مساعدت بكند. تقسیم ذخایر آب منطقه، وجود نظام روادید، مین كاری شدن مرز، عدم سازش در اجرای طرحهای انرژی از مشكلات اصلی در روابط تاجیكستان و ازبكستان است و باید مورد ارزیابی قرار گیرد. كارشناسان می گویند: بواسطه مخالفت های ازبكستان، قرارداد میان تاجیكستان و شركت «روسال» روسیه در مسأله بازسازی نیروگاه راغون، همچنین پروژه های مربوط به ساخت نیروگاه ها در رود زرافشان اجرا نشده باقی ماندند.

به این دلیل عده ای از كارشناسان سیاسی تاجیك بر این عقیده اند كه: اظهارات نماینده پارلمان روسیه به این معنا است كه به احتمال قوی روسیه، دوشنبه را برای قبول شرایط تاشكند تحت فشار قرار خواهد داد. عبدالغنی ممد عظیم اف، رئیس اتحادیه سیاست شناسان تاجیكستان معتقد است كه مسكو در این اواخر علاقمند به تحكیم مناسبات تاشكند و دوشنبه نیست. چون در پی نفوذ روسیه در آسیای مركزی می تواند این مناسبات كاهش یابد. وی می افزاید: البته «مسكو تا آخر حركت نمی كند و قصد ندارد تمام مشكلات میان دوشنبه و تاشكند را حل كند، زیرا در نتیجه این حركت ها می تواند از بازی بیرون گذاشته شود. مشكلات اصلی تنش زا میان ازبكستان و تاجیكستان مسأله فعالیت سرهنگ شورشی سابق «محمد خدای بردی اف» و نیروهای نظامی او در قلمرو ازبكستان، هنوز در جریان است، اما باور ندارم كه مسكو برای حل این قضیه یعنی استرداد سرهنگ بردی اف به تاجیكستان مساعدت بكند، چرا كه روسیه در این مسأله ذی نفع نیست».

تحلیلگران تأكید می كنند كه مسكو بیشتر علاقمند است تا اعتماد تاشكند را به خود جلب كند تا دوشنبه. ازبكستان از لحاظ شمار جمعیت، اقتصاد قوی، توانمندی ارتش و ثروت های طبیعی در آسیای مركزی به عنوان یك كشور كلیدی شناخته می شود و برای هر كشور ابر قدرت نزدیكی با تاشكند، احتمال معنای گسترش مسكو در تمام منطقه را دارد. اسماعیل رحمت اف، كارمند مركزی پژوهشگاه استراتژی وابسته به ریاست جمهوری تاجیكستان در ارتباط با این موضوع می گوید: «از آن جایی كه اقتصاد تاجیكستان بیشتر وابسته به ازبكستان است، بدون در نظر گرفتن شرط و شروط تاشكند نمی شود به رشد تاجیكستان امیدوار بود». وی اظهار داشت: «اگر تصور كنیم كه ازبكستان در مسأله برق و گاز و نفت به تاجیكستان گذشت بكند، ما مجبور هستیم در مسائل ساخت نیروگاه سنگ توده و راغون ازبكستان گذشت كنیم و این اقدامات باید با مصلحت اندیشی انجام بگیرد.

تاجیكستان به جز آب دیگر ثروتی در اختیار ندارد. اما ذخایر طبیعی قزاقستان، قرقیزستان و تركمنستان در مجموع با ثروت های طبیعی ازبكستان برابر نمی شود. ازبكستان قدرتمند است و باید موقعیت این كشور را در نظر گرفت» و اما مقامات دولتی تاجیكستان از تصمیم روسیه در مساعدت به حل اختلافات دوشنبه و تاشكند استقبال كرده و می گویند روسیه از امكانات و ظرفیت های مناسب برای رفع مخالفت های میان دو كشور برخوردار است. عالم بابا اف، رئیس حزب اصلاحات اقتصادی و معاون وزیر راه می گوید: «بهتر این است كه مقامات تاجیكستان و ازبكستان بدون مداخله جانب سوم مسأله تقسیم ذخایر آب را مستقیما مورد بررسی قرار دهند». اما به گفته بابااف یك سلسله موانع در بهبود مناسبات میان تاجیكستان و ازبكستان وجود دارند كه به دخالت كشور های منطقه از جمله روسیه، رفع آنها ممكن به نظر نمی رسد. هم مسأله روادید و هم مسأله استفاده ذخایر آبی با هدف تولید نیروی برق و و ترانزیت آن به كشور های دیگر حل ناشدنی است. در اینجا منافع كشور های منطقه در میان است و باید به صورت دسته جمعی بررسی شوند.

در حالی كه آقای بابااف از نفوذ روسیه در منطقه صحبت می كند، كارشناس مستقل دولت عثمانی بر این نظر است كه روسیه موقعیت سابق اش را در آسیای مركزی از دست داده و همه تلاش های مسكو برای مداخله در امور داخلی كشور های عضو اتحاد، با ناكامی مواجه شده است. همین طور اگر روسیه بخواهد به بهانه مساعدت در بهسازی مناسبات دوشنبه و تاشكند از منافع یكی از این دو كشور پشتیبانی كند و بر كشور دیگر از اهرم فشار استفاده كند. یقیناً باز قضیه كشورهایی كه در آنجا روسیه به منافع ملی خودش لطمه وارد كرده است تكرار می شود. با این وجود در محافل سیاسی تاجیكستان، بیانیه نماینده پارلمان روسیه استرادوبیتس در مورد تلاشهای كشور اش برای تحكیم روابط دوشنبه و تاشكند باعث پیدایش اندیشه های ضد و نقیض گردید. گروهی از تحلیلگران بر این عقیده اند كه روسیه با انتشار این دست بیانیه ها می خواهد موقعیت خود را در آسیای مركزی گسترش دهد و از سوی دیگر گروهی بر این نظرند كه روسیه از منافع ازبكستان پشتیبانی می كند و همچنین این اعتقاد نیز هست كه گویا روسیه به عمد در روابط دو كشور مداخله می كند تا این كشور ها به درك متقابل و توافق نرسند. اما پاسخ دقیق و صریح به این سر و صداها را شاید تنها رهبران سیاسی روسیه می دانند.