به گفته مسئولان با اجرای طرح تحول اقتصادی بخشی از یارانه ها حذف و به خانوارهای هدف به صورت نقدی پرداخت می شود. در اجرای این طرح سیاست دولت، شناسایی خانوارهای هدف، حذف برخی یارانه ها و کنترل همزمان قیمت کالا و خدماتی است که یارانه آنها حذف می شود. به نظر می رسد مجریان طرح می بایست صاحب نظران اقتصادی را نسبت به جزئیات امر آگاه کنند و برخی نگرانی های به جای آنان را پاسخ دهند تا نگرانی ها برطرف شود چرا که زمان کم است و نمی توان در میانه راه به نگرانی ها پرداخت. بلکه زمان، زمان کار و تلاش است و به جای مرور کردن مشکلات باید با ارائه راهکارها به اجرای این طرح پرداخت و به رفع مشکلات کمک کرد. به گفته مسئولان دولتی قرار نیست با اجرای طرح تحول اقتصادی قیمت کالاها آن قدر بالا برود که یارانه های نقدی را خنثی کند بلکه دولت با کنترل قیمت ها، قیمت تمام شده کالا را تعریف و مشخص می کند و با مهار قیمت ها از فشار بر مردم می کاهد. این موضوع یکی از نگرانی ها و دغدغه های کارشناسان اقتصادی است.

● اجرای طرح تحول اقتصادی توسط دولت در راستای هدفمند شدن تخصیص یارانه ها را چطور ارزیابی می کنید؟

▪ واعظ مهدوی:نفس انجام تحول در حوزه اقتصاد کشور امر پسندیده ای است اما برای قضاوت در خصوص محتوای طرح تحول اقتصادی می بایست مستندات مکتوبی وجود داشته باشد تا بتوان در خصوص آن به قضاوت و ارزیابی نشست. متاسفانه به جز چند اظهارنظر پراکنده و برخی شایعات و برخی مصاحبه هایی که مسئولین انجام داده اند اطلاعات دقیقی از این طرح در دست نیست و اطلاعات موجود هم کلی است. اگر مکتوباتی وجود داشت می شد بر روی مبانی و محاسبات و مستندات علمی آن به بحث نشست. عمده بحث ارائه شده در خصوص این طرح در رابطه با نظام یارانه ها در کشور است. ارقامی که در این زمینه ارائه شده به نظر من چندان دقیق نیست اما تغییر شیوه پرداخت یارانه ها به صورت نقدی کردن آنها و پرداخت به اقشار مختلف جامعه موردبحث قرار گرفته است. هنوز برای ما مشخص نیست که مقصود دولت محترم در این زمینه پرداخت یارانه ها به همه گروه های اجتماعی است یا پرداخت یارانه ها به گروه های کم درآمد و ضعیف جامعه است. در هر دو صورت این موضوع چنانچه درست باشد نکته مهمی که باید به آن توجه کرد و ممکن است عدم رعایت آن اجرای برنامه فوق آسیب شدیدی وارد کند آثار و تبعات قیمتی آن است. یعنی دستکاری های قیمتی، هنگامی که قرار شود یارانه ها به صورت نقدی داده شود و یا از کالاها حذف شود و به گروه های کم درآمد داده شود روی دوم آن قیمت کالاها در سطح عمومی افزایش پیدا می کند. این کالا اعم از اینکه شامل انرژی یا مواد غذایی وغیره شود هر کدام آثار قیمتی جدی و سنگینی را به همراه خواهد داشت. در حقیقت تغییر قیمت یک کالا هم عارضه به دنبال خود می آورد. عارضه اول این است که آن کالا برای مردم و گروه های هدف گران می شود و خود این عامل به محرومیت اقشار کم درآمد از تهیه کالای مزبور می شود. عارضه دوم اینکه کالاها معمولا با هم مراوداتی دارند که این مراودات در واقع از طریق جداول داده ستانده مورد محاسبه قرار می گیرد و آثار قیمتی کالاهای مختلف منجر به افزایش قیمت فزاینده می شود که بخصوص در رابطه با سوخت وانرژی بارزتر است. عارضه سوم این است که در شرایط فعلی اقتصاد کشور که نقدینگی زیادی را تجربه می کند و حوزه های تولید فعال نیستند آثار روانی تورم و یا تورم انتظاری رخ می دهد و منجر به افزایش شدید قیمت ها می شود.

● آیا هدفمند شدن یارانه ها ارتباط مستقیمی با افزایش تورم دارد؟

▪ واعظ مهدوی: تورم تصاعدی عاملی است که بیشترین ضربه را به اقشار کم درآمد جامعه وارد می آورد. اقتصاددانان از تورم تحت عنوان مالیات فقرا دانسته اند. لذا تورم باعث فقیرتر شدن فقرا و ثروتمندشدن ثروتمندان می شود. به همین دلیل از دولت که شعار اصلی خود را تحقق عدالت اجتماعی متمرکز کرده و می خواهد به اقشار ضعیف جامعه رسیدگی کند بسیار بعید است که به سیاست هایی دست بزند که تورم زا باشد و به گسترش فاصله طبقاتی منجر گردد. علاوه بر آن تورم منجر به آسیب های اجتماعی فراوانی در جامعه خواهد شد و در یک شرایط تورمی مفاسد اقتصادی نیز بروز پیدا خواهد کرد. در همه کشورهایی که سیاست های تورمی را به اجرا درآورده اند آمار مفاسد اجتماعی و اقتصادی رشد پیدا کرده است. امروزه دولت ها می بایست هدف اصلی خود را بر مهار تورم متمرکز کنند و سیاست های ضد تورمی را در دستور کار قرار دهند. دولت هم باید به گونه ای عمل کند طبق برنامه چهارم ما تا آخر برنامه به تورم یک رقمی دست پیدا کنیم در حالی که در شرایط فعلی وضعیت تورم نامناسب است.

● برای اجرای این طرح بزرگ چه بسترسازی هایی لازم است؟

▪ واعظ مهدوی: اجرای این طرح در وهله اول مستلزم این است که زیرساخت های آن آمده شود. یعنی مثلا برای قطع یارانه های سوخت و واقعی کردن قیمت آن می بایست شبکه حمل و نقل عمومی در کشور به حد قابل قبولی برسد. تا وقتی که این اتفاق رخ دهد قطعا قطع یارانه ها هیچ اثری در جامعه نخواهد گذاشت مگر اینکه هزینه های حمل و نقل را افزایش می دهد. همچنین زیرساخت های شناسایی دهک های درآمدی باید فراهم شود. در کشورهایی که این اقدامات صورت گرفته یک اتصالی بین سیستم مالیاتی و سیستم تامین اجتماعی ایجاد شده به این معنا که کلیه افراد موظف اند درآمدهای خود را اعلام کنند و بر اساس اظهارنامه مالیاتی که ارائه می دهند به دولت مالیات بپردازند. دولت ها همه این اطلاعات را در سیستم های رایانه ای خود دسته بندی می کنند و یک دوم میانگین درآمدی را خط فقر اعلام می کنند و کسانی که زیر یک دوم میانه درآمدی هستند مالیات هایی که پرداخت کرده اند را به آنان پس می دهند و تحت پوشش حمایت های خود قرار می دهند. به نظر من داشتن یک سیستم مالیاتی و تامین اجتماعی قوی زیرساخت اجرای یک چنین طرحی است. توصیه من این است تا زمانی که این قبیل زیرساخت ها ایجاد نشده دولت از هرگونه دست زدن نسنجیده به نظام قیمت ها و حذف یارانه ها خودداری کند.

● برخی ها اجرای طرح تحول اقتصادی دولت را تورم زا می دانند و هرگونه تغییر در اقتصاد موجود را باعث به وجود آمدن مشکلات متعدد دیگر می دانند. چرا دولت مصمم به اجرای آن است؟

▪ محمدزاده: تاکید رئیس جمهور بر این موضوع حاکی از عزم قوه مجریه برای اجرای طرح مذکور است. به شرطی که سایر دستگاه ها نیز با دولت همکاری کنند، زیرا دولت به تنهایی قادر به اجرای آن نیست. عده ای اجرای این طرح را مساوی با افزایش تورم و رشد قیمت ها می دانند در حالی که اگرچه اجرای این سیاست ها باعث افزایش درآمد دولت می شود اما افزایش درآمدهای دولت الزاما به این معنا نیست که تورم بسیار بالایی شکل می گیرد، چون نقدینگی زمانی افزایش پیدا می کند که دولت پول به اقتصاد تزریق کند. اگرچه ممکن است سیاست توزیع نقدی یارانه ها و سرانه به منظور جلوگیری از کاهش رفاه خانوارهای کم درآمد در افزایش تورم موثر باشد اما دولت توانایی این را دارد که با اتخاذ سیاست های پولی و مالی این آثار تورمی را جبران کند. به نظر بنده جامعه آمادگی ایجاد تغییرات اقتصادی را دارد. در برخی از بخش ها به علت دولتی بودن اقتصاد ممکن است چالاکی و هوشمندی لازم برای اجرای طرح تحول اقتصادی وجود نداشته باشد اما دولت برای ایجاد انگیزه لازم در اجرای این طرح می بایست تلاش های لازم را انجام دهد. قرار هم نیست که با اجرای طرح تحول اقتصادی قیمت کالاها بالا رود که یارانه های نقدی را خنثی کند بلکه دولت با کنترل قیمت ها قیمت تمام شده کالاها را تعریف و مشخص و با مهار قیمت ها از فشار بر مردم جلوگیری می کند. به هرحال مقاومت در برابر تغییرات طبیعی است و فقط هم عوامل ذینفع در مقابل اجرای این طرح ایستادگی نمی کنند بلکه برخی به علت ترس در برابر اجرای آن ایستادگی می کنند.

● آیا اجرای طرح تحول اقتصادی مشکلات و تبعات منفی به دنبال خواهد داشت. به نظر شما چگونه می توان این تبعات منفی را به حداقل رساند؟

▪ محمدزاده: باز تاکید می کنم طرح تحول اقتصادی بسیار ارزشمند و قابل ستایش است و لذا همه دستگاه های کشور می بایست دولت را در اجرای موفق این طرح عظیم اقتصادی یاری دهند چرا که اجرای این طرح و دنبال کردن اهداف مندرج در آن مورد تائید اکثر صاحب نظران اقتصادی کشور است و اقتصاددانان همواره طی دهه های اخیر روی آن تاکید کرده اند.

طرح تحول اقتصادی مدنظر دولت یک طرح شجاعانه است که اگر درست اجرا شود یکی از بزرگترین خدمات دولت نهم به مردم خواهد بود. دولت های قبل هم قصد اجرای اهدافی که دولت نهم در این طرح مدنظر قرار داده را داشتند اما به بهانه های مختلف از اجرای آن سرباز زدند. اصل بهینه کردن یارانه ها در برنامه های سوم و چهارم کشور در قالب قانون مطرح بوده ولی تاکنون کسی به آن عمل نکرده است. به نظر من طرح تحول اقتصادی که از سوی دولت مطرح شده یک نوع جراحی اقتصادی است که در محل اجرای آن احتمال بروز درد نیز دور از انتظار نیست. مصمم بودن دولت نهم برای انجام این جراحی اقتصادی ستودنی است. در دولت قبل طرح ساماندهی اقتصاد ایران توسط تیم اقتصادی آقای خاتمی تهیه شد اما به سر انجام نرسید. به نظر می رسد اگر طرح تحول اقتصادی دولت همه جانبه اجراشود موجب افزایش کارایی اقتصادی خواهد شد. چرا که یکی از مشکلات اساسی فعلی اقتصاد ما تثبیت قیمت کالاهایی است که دولت ارائه می کند. در نتیجه تثبیت قیمت ها اختلالات جدی در تخصیص منابع به وجود آوردکه این مشکل با اجرای کامل سیاست های دولت در طرح تحول اقتصادی مرتفع خواهد شد.

استدلال ما این است که یک تحول بزرگ اقتصادی در کشور در حال رخ دادن است که مهمترین بخش های آن هدفمند کردن یارانه ها و به دنبال آن آزادسازی قیمت هاست. این کار آثار بسیار بزرگی در کشور در پی خواهد داشت. ما باید راهی را برای انجام این تحول برگزینیم که کم هزینه ترین و پرفایده ترین باشد. طبیعتا فشارهایی به مردم وارد خواهد شد. همت و عزم دولت از این جهت که تصمیم به انجام این تحول گرفته قابل تحسین است. اما ما باید برای اجرای این طرح به گونه ای عمل کنیم که فواید آن بیش از مضرات آن باشد.