«میر جلال‌الدین كزازی» با بیان اینكه ادبیات عاشورایی در سخن پارسی پیشینه‌ای كهن دارد گفت: كربلا همواره سرچشمه تاب و تب، شور و شرار و شورآفرینی و همچنین خیزش‌های گوناگون فرهنگی و اجتماعی بوده است.

«میرجلال‌الدین كزازی» پژوهشگر، منتقد و استاد ادبیات اظهار داشت: از آن روی كه داستان كربلا و واقعه نینوا با دل ایرانیان پیوندی تنگ دارد، بهترین، زیبنده‌ترین و كارآمدترین زبان برای آن زبان هنر است. به‌ویژه شعر كه همیشه در تاریخ و فرهنگ ایران چیره‌ترین هنر شمرده می‌شده است. از همین روی این رخداد شگرف، بهترین و ماندگارترین بستر خودش یعنی «شعر» را در سخن پارسی یافته است.

«كزازی» افزود: ادبیات عاشورایی نمونه، بازتاب و قلمرویی از ادب آیینی ایران است. این ادب كه آن را عاشورایی می‌نامند و زمینه‌ آن داستان نینوا و رخداد كربلا است، بخشی از ادب آیینی پارسی شمرده می‌تواند شد.

این پژوهشگر در ادامه تصریح كرد: ادب عاشورا اصطلاحی است كه در این سالیان به كار گرفته شده است. به سخن دیگر گونه‌ای از ادبیات پارسی است كه می‌تواند دنباله‌ای شمرده بشود بر آنچه از سروده‌های سخنوران كهن در زمینه رخداد كربلا دیده می‌شود.

وی افزود: این زمینه یا بن مایه فرهنگی و ادبی،در سخن پارسی پیشینه‌ای كهن دارد. از دیرینه‌ترین نمونه‌هایی كه می‌توانیم در این گونه از ادب یاد كنیم چامه‌ای است از «كسایی مروزی» سخنور كهن ایرانی كه بر آیین شیعی بوده است. او در چامه‌ای بلند كه با این آغازینه (مطلع) آغاز می‌گیرد:(باد صبا برآمد فردوس گشت صحرا/ آراست بوستان را نیسان به فرش دیبا)‌به بیان رخداد عاشورا می‌پردازد.

این مدرس ادبیات گفت: تا چند سال پیش بخش پایانی این چامه شناخته نبود. به سخن دیگر تنها غزلواره چامه در دست مانده بود تا این‌كه یكی از پژوهند‌گان در جنگی برنوشته، دنباله‌ این چامه را یافت كه درباره‌ داستان نینواست. گذشته از این در سروده‌های دیگر سخنوران كه بر آیین شیعی نبودند از این نمونش‌ها (اشارات) و چشمزدها به رخداد كربلا دیده می‌شود. برای نمونه در بیت‌هایی از «خاقانی شروانی» و «مسعود سعد سلمان» كه بر آیین شیعی نبوده‌اند می‌توانیم این گونه اشعار را بیابیم.

«كزازی» با اشاره به انواع حماسه گفت: «حماسه‌ راستین یا نمادین»، «حماسه‌ دروغین یا تاریخی» و «حماسه‌ میانین یا دینی» گونه‌های حماسه در ادب پارسی هستند. در «حماسه میانین» چهره‌ها و رخدادها نیمه نمادین است. به سخن دیگر با آنكه چهره‌ها و رخدادها تاریخی‌اند اما به گونه‌ای نمادینه شده‌اند. كهن‌ترین نمونه این گونه از حماسه«خاوران نامه» اثر «ابن حسام خوسفی» است كه درباره‌ دلاوری‌های مولا علی - كه درودهای خدا بر او باد- سروده شده است.

این فردوسی شناس اشاره كرد: پاره‌ای از این حماسه‌های میانین(دینی) درباره‌ سالار شهیدان و رخداد كربلا است. واپسین حماسه از این گونه كه می‌توانم گفت گرانسنگ‌ترین و مایه‌ورترین نیز هست، سروده‌ای است به نام «باغ فردوس» از «میرزا احمد الهامی» سخنور كرمانشاهی كه در زمان ناصرالدین شاه قاجار می‌زیسته است و پدر ابوالقاسم لاهوتی نیز هست.