مانی حقیقی در سومین فیلم بلند سینمایی خود همچون تجربه مشترك فیلمنامه «چهارشنبه سوری» محوریت را بر بحران رابطه یك زوج جوان معاصر قرار می دهد. زن و شوهری كه در آستانه جدایی هستند و زندگی آنها بی شباهت به كلافی سر درگم نیست.
حقیقی در «كنعان» تلاش كرده محدوده یك روز از زندگی را كه در «چهارشنبه سوری» و «كارگران مشغول كارند» برجسته شده بود، به چند روز بحرانی بسط دهد و در این میان با تكیه بر جزئیات و البته تلاش برای شفاف نبودن انگیزه شخصیت ها و عملكرد آنها، این بحران را عمیق جلوه دهد.
مینا قصد جدایی از استاد سابقش مرتضی را دارد و درست در همین ایام: می فهمد باردار است، خواهر سفر كرده اش از خارج بازمی گردد، مادر مرتضی فوت می كند و / / / نویسنده و فیلمساز با فشرده كردن روند اتفاقاتی كه در همین چند روز شكل می گیرند، به نوعی هم كاراكترهای خود را در منگنه ای سخت قرار می دهند و هم صبر مخاطبش را در بوته آزمون می گذارد.
روندی كه به نظر می آید قرار است اتفاقات بد شكل گرفته در آن بدل به نماد و نشانه هایی معنایی و مفهومی شوند. بعلاوه فیلم با وارد كردن نابهنگام خواهر مینا (آذر) و حضور دوست صمیمی مرتضی كه همكلاسی مینا هم بوده (علی)، به نوعی این رابطه را از محدوده دو نفر خارج كرده و مربعی از روابط دو زوج را كه در تعامل با یكدیگر هستند، برجسته می كند.اما در پرداخت این رابطه چهار نفره از آنجا كه جنس قصه گویی به سمت و سوی كاهش كمیت دیالوگ و اطلاعات دادن رفته، به نوعی شناسنامه روابط نامفهوم و گاه ابهام برانگیز است. به عنوان مثال گذشته تأثیرگذار مینا و آذر در یك سكانس مشاجره كالبدشكافی می شود در حالیكه جزئیاتی دارد كه هر چند مثال زدنی است ولی در مقطع ارائه شده، كاركرد ندارد. رابط علی و مینا و مرتضی هم به نظر می آید از شكل دانشجو و استاد فراتر رفته و به مثلث عشقی ابهام برانگیز می ماند كه جزئیات آن پرداخته نمی شود و به همین دلیل موضعگیری ما در برابر شخصیتی چون علی كاملاً مشخص نیست.
چون نویسنده در رفتن به سراغ او احتیاط كرده و قرار است تنها با یك سكانس سر زدن مینا به خانه خالی او و دیالوگ كوتاهی كه به بین آنها درباره تغییر نكردن علی در ۱۰ سال گذشته رد و بدل می شود، علاقه و چه بسا رابطه پنهان آنها برجسته شود.كارگردان فیلم «كنعان» از حیث پرداخت تصویری از ابتدا تلاش كرده شخصیت های خود را عامداً در كلوزآپ قرار دهد و كمتر به سراغ نماهای دو نفره و ندرتاً به سراغ لانگ شات آنها برود، چرا كه برای او نزدیك شدن به لایه های درونی شخصیت هایی كه وقتی از خود حرف می زنند، چندان صادق نیستند مهمتر بوده است.این وجه حتی در پرداخت تصویری اتفاقاتی همچون تصادف با گاو هم خودنمایی می كند كه كاملاً در خدمت حذف وجه غافلگیری آن است. فقط دقت كنید كه دوربین داخل ماشین قرار دارد و مینا كه تازه از یك خواب بد درباره آذر پریده، در حال گفت و گویی كوتاه با مرتضی است.
مه جاده هم حضوری كمرنگ در این نماهای دونفره و كلوزآپ ها دارد و / / / برخورد ماشین با گاو در كم تأثیرترین شكل ممكن اتفاق می افتد.به نظر می آید چنین پرداخت تصویری برای فاصله گرفتن از كاركرد مرسوم اتفاقات مشابهی چون تصادف، مرگ و / / / و در نهایت رسیدن به سیر درونی است كه شخصیت ها طی می كنند. سیری كه به نظر می آید بسیار متفاوت از آن چیزی است كه بر زبان می آوردند.به نظر می آید حقیقی در فیلم «كنعان» هر چند هوشمندانه بر ابزار كار خود به عنوان كارگردان و شیوه استفاده از آنها تسلط دارد ولی روند قصه و بخصوص پرداخت فیلمنامه فضای كافی برای نمود هر چه بهتر آنها فراهم نكرده است. |