این یك هشدار جدی است، چرا بسیاری آن را جدی نمی گیرند. اگرچه این روزها برخی خوشبینانه از افزایش آمار كمی ازدواج خبر می دهند كه البته تا حدی هم وضع بهتر از قبل شده اما هنوز هم این موضوع یك معضل مهم و دست و پاگیر است.

به گفته كارشناسان اگر سن اجازه ازدواج را در دختران بالای ۱۷سال و در پسران بالای ۲۰ سال در نظر بگیریم، به عدد ۱۴ میلیون می رسیم، این یعنی ما هم اكنون ۱۴ میلیون جوان متقاضی ازدواج، یا در سن ازدواج داریم.با این وجود هنوز موضوع ازدواج جوانان به افزایش چنددرصدی آمارها دل خوش كرده است.

● دو میلیون جوان از مرز ازدواج گذشته اند

نیما بانكی پور، كارشناس مسائل خانواده دراین باره با اشاره به وجود آمارهای مشخص درباره ازدواج جوانان می گوید: «كشور ما در موضوعات مختلف با مشكل آمار مواجه است، اما درباره ازدواج آمارها روشن و مشخص است، با این وجود آمارهای متناقضی از سوی سازمان های مختلف اعلام می شود. براساس آمار سازمان ملی جوانان اگر سن ازدواج را در دختران بالای ۱۷سال و در پسران بالای ۲۰ سال درنظر بگیریم به عدد ۱۴ میلیون می رسیم كه نشانگر ۱۴ میلیون جوان در سن ازدواج است.

وی با بیان این كه از این تعداد دو میلیون جوان نیز از سن ازدواج عبور كرده اند، می افزاید: «هم اكنون ۵۰۰هزار دختر بالای ۳۱ سال در كشور وجود دارد كه از مرز ازدواج گذشته اند، علاوه براین ۵۰۰هزار زن نیز بر اثر طلاق یا فوت همسر، بدون همسر هستند كه این مسئله موجب می شود هرساله به آمار مجردها افزوده شود، بنابراین لازم است برای این افراد برنامه ریزی شود.»

این مدرس دانشگاه وجود این تعداد جوان مجرد در كشور را با یك تعریف بحرانی و با تعریف دیگر ، غیربحرانی می داند و می گوید: «در حال حاضر در كشور ما مسئله بیكاری و اشتغال بحران محسوب می شود، این در حالی است كه ما هم اكنون فقط ۳ /۵ میلیون نفر بیكار در كشور داریم كه بیش از ۲ میلیون نفر از آنها متأهل هستند، در این صورت وقتی به عدد ۱۴ میلیون جوان مجرد نگاه می كنیم، متوجه می شویم هیچ بحرانی بالاتر از «ازدواج» نیست. از سویی دیگر از آنجا كه سن ازدواج پسرها در اوایل انقلاب، ۲۵ سال بود و هم اكنون نیز ۲۵ /۸ است، با توجه به آمارهای موجود و وضع سن ازدواج مردان در سال های گذشته، نمی توانیم بگوییم این مسئله دركشور بحران ایجاد كرده است.

به گفته وی اگر متوسط اختلاف سنی ازدواج را چهار سال در نظر بگیریم، میزان دخترانی كه بین ۱۷ تا ۲۷ سال هستند با تعداد پسرانی كه در فاصله سنی ۲۲ تا ۳۲ سال قرار دارند ، تقریباً از نظر جمعیتی یكسان است.

بانكی پور دراین باره توضیح می دهد: «اگر سن ازدواج رادر دختران تا ۲۷و در پسران تا ۳۲ در نظر بگیریم در این صورت با مسئله جدی در تعداد دختران و پسران درآستانه ازدواج مواجه نخواهیم بود ، اما زمانی كه سن دختران از ۲۷و پسران از ۳۲ سال بگذرد، جمعیت دختران مجرد دو برابر پسران مجرد می شود، البته در عمل با یك آمار سه برابری مواجه می شویم، زیرا عموماً پسران ۳۱ سال به بالا، عجله ای برای ازدواج ندارند و یا درصورت تصمیم نیز، دختران كم سن و سال تر را انتخاب می كنند كه این مسئله موجب می شود فرصت ازدواج دختران بالای ۲۶ سال بسیار كم شود.»

وی با انتقاد از راه حل هایی كه در این باره مطرح می شود، می گوید: «ازدواج موقت و مجدد كه این روزها از سوی برخی ها تبلیغ می شود، ساده ترین راه حلی است كه خانواده ها را بشدت به مخاطره می اندازد، زیرا فرهنگ اجتماعی ما این مسئله را نمی پذیرد. من پیشنهاد می كنم در گروه سنی بالای ۲۶ ۲۵ سال ، بحث ازدواج همسالان مطرح شود. دركشور ما بیشتر مرسوم است كه داماد از عروس بزرگتر باشد، اما یافته های جدید علم روان شناسی ثابت می كند، در ازدواج سن عقلی و نه سن شناسنامه ای ملاك است.»

دكتر بانكی پور دراین باره می گوید: «البته بیشتر مواقع سن عقلی با سن شناسنامه ای همخوانی دارد، اما منحنی بلوغ عقلی درسنین بالا چیز دیگری را نشان می دهد، در حقیقت هرچه سن افراد بالاتر می رود،منحنی رشد عقلانی نیز پائین تر می آید، برای مثال تفاوت رفتاری یك دختر ۱۷ ساله با یك پسر ۱۷ ساله كاملاً مشهود است، اما همین دختر وقتی به سن ۲۵ سال می رسد با یك پسر ۲۵ ساله، از نظر عقلی تفاوت چندانی ندارد، بنابراین آنچه كه مانع این نوع ازدواج می شود توجه به سن طبیعی است.»

دختران در مقایسه با پسران با توجه به شرایط جسمی، ویژگی های فیزیولوژیكی و تغییرات دوره بارداری زودتر شكسته می شوند، بنابراین ممكن است دچار افت ظاهری شوند. در این شرایط اطرافیان هم با دیدی غیرمنصفانه مشكلاتی را برای زوجین ایجاد می كنند.

● آیا در این صورت نیز «ازدواج باهمسالان» توصیه می شود

دكتر بانكی پور دراین باره دو راه حل توصیه می كند؛ نخست فرهنگ سازی و دوم ورزش مداوم. وی می گوید:«دختران بویژه آنانی كه بالای ۲۵ سال دارند، بطور حتم باید روزی چند ساعت ورزش كنند تا هم روحیه شاداب تری داشته باشند و هم جوان تر بمانند، البته تعداد زایمان ها و بارداری ها هم در مقایسه با گذشته كمتر شده است و دختران دیرتر شكسته می شوند، بنابراین دختران ما می توانند تا حد زیادی از پیری زودرس خود جلوگیری كنند، این مسئله می تواند به افزایش ازدواج میان همسالان منجر شود.»وی همچنین به ازدواج دختران مجرد بالای ۲۵ سال با مردانی كه به نوعی همسر خود را از دست داده اند، اشاره می كند و می گوید: «پیشنهاد بعدی در این باره، ترویج ازدواج دختران مجرد در سنین بالا با مردانی است كه همسران خود را از دست داده یا طلاق گرفته اند. البته این موضوع در جامعه بویژه در میان دختران یك تابو و جایگاه پائین محسوب می شود، در حالی كه امنیت و ضریب روانی مردی كه ازدواج كرده به مراتب بالاتر از یك پسر ۳۵ ساله است.»

بانكی پور می گوید: «در حال حاضر براساس نظرسنجی های انجام شده مهمترین دغدغه جوانان و بزرگترین مانع ازدواج دختران، مسئله انتخاب همسر است، متأسفانه هیچ سازمان یا فردی مسئولیت هدایت آنان را بر عهده نگرفته است، بیشتر كتابهای موجود در بازار هم به«بعد از ازدواج» پرداخته اند و به نوعی جوانان ما در این زمینه سردرگم مانده اند، بنابراین لازم است نسخه های عملیاتی در اختیار جوانان ما بویژه دختران قرار گیرد.»

● بازار راكد خواستگاری را رونق بخشیم

در حال حاضر شرایط اجتماعی جامعه به گونه ای است كه عمدتاً ازدواج های سنتی و روش های خانگی جوابگو نیست، در حقیقت تحولات اجتماعی مانع معرفی خانوادگی شده است. هم اكنون بزرگترین مانع ازدواج، معرفی نشدن دختران مجرد به خانواده هاست. دكتر بانكی پور معتقد است: «هم اكنون بازار خواستگاری راكد شده است و افراد نیز برای ازدواج موردی با هم برخورد پیدا می كنند، بنابراین باید با راه اندازی نهادهای همسریابی، بازار خواستگاری را رونق دهیم.»

وی به نگرانی و رغبت نداشتن خانواده ها برای مراجعه به این مراكز اشاره می كند و می گوید: «اگر به جای معرفی مستقیم دختر و پسر به یكدیگر، خانواده ها مخاطبان اصلی این نهادها باشند و ابتدا شرایط اجتماعی و اقتصادی هر دو خانواده ارزیابی شود، این مراكز می تواند تأثیرگذار بوده و از حالت نگرانی موضوع نیز كاسته شود.»

بانكی پور بر تأسیس این بنگاه ها به صورت ستادهای محلی سه منظوره (همسریابی، تسهیلات و فرهنگسازی ازدواج) تأكید می كند و می گوید: «این بنگاه ها باید در بخشهای مختلف شهر با بافت فرهنگی مشترك تأسیس شود، زیرا اگر جنبه محلی پیدا كند، زمینه تحقیق هم ایجاد می شود.»

● رفاه زدگی، مهمترین مانع ازدواج جوانان

امروزه به علت فرزندنوازی افراطی برخی پدر و مادرها مسئولیت پذیری و بلوغ ازدواج آنان به تأخیر افتاده است، در گذشته افراد زودتر آمادگی ازدواج و حل مشكلات را پیدا می كردند، در نتیجه راحت تر تن به ازدواج می دادند، اما هم اكنون بچه ها رفاه زده شده اند و به راحتی هم زیر بار مسئولیت زندگی نمی روند.

دكتر بدرالسادات بهرامی، روان شناس و مشاور خانواده در گفت وگو با خبرنگار«ایران» توانایی حل مسئله در زندگی را بسیار ضروری می داند و می گوید: «از آنجا كه والدین همه وظایف فرزندانشان را خود به تنهایی انجام می دهند، بچه ها هم توانایی حل مسئله و مقابله با مشكلات را یاد نمی گیرند، در جامعه نیز چون معمولاً مسئولیت روی دوش مردان است پسرها زودتر از زیر بار مشكلات زندگی شانه خالی می كنند و به همین علت هم دیرتر تن به ازدواج می دهند.»

وی با بیان اینكه هم اكنون در برخی نقاط شهر روابط پس از ازدواج به پیش از ازدواج منتقل شده است، می گوید: «در حال حاضر برخی پسرها تا سن ۳۵ سالگی، بدون هیچ گونه مسئولیتی از همه كاركردهای ازدواج (سرویس عاطفی، روانی و جنسی) بدون مشكلات آن، بهره مند می شوند. طبیعی است این افراد به این راحتی به ازدواج فكر نمی كنند.»

به گفته بهرامی، خانواده ها باید از سن ۱۹ سالگی به بعد، بخشی از مسئولیت زندگی را بر عهده فرزندان خود بگذارند و از طرفی حتماً باید روابط پیش از ازدواج آنان را كنترل و محدود كنند.

وی یكی از راه حل های اساسی برای ترغیب جوانان به ازدواج را برگزاری گردهمایی ها با حضور خود آنان می داند و می گوید: «در این گردهمایی ها، علاوه بر اینكه جوانان با هم آشنا می شوند از تجارب یكدیگر نیز استفاده می كنند.

برای مثال افرادی كه ازدواج كرده اند، می توانند تجربیات خود را به دیگران منتقل كنند و كم سن و سال ترها از آسیب های بزرگترها درس عبرت بگیرند.

حمیده امینی فرد